वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.92
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.92.1
ततः पौलस्त्यसचिवाः श्रुत्वा चेन्द्रजितो वधम्।
आचचक्षुरभिज्ञाय दशग्रीवाय सत्वराः ॥ ६.९२.१ ॥
तेव्हा पौलस्त्याचे मंत्री इंद्रजिताचा वध ऐकून, तो निश्चित जाणून, त्वरेने दशग्रीवाला सांगते झाले.
6.92.2
युद्धे हतो महाराज लक्ष्मणेन तवात्मजः।
विभीषणसहायेन मिषतां नो महाद्युतिः ॥ ६.९२.२ ॥
हे महाराज, युद्धात आपला पुत्र, महातेजस्वी (इंद्रजित), विभीषणाच्या साहाय्याने लक्ष्मणाकडून आमच्या डोळ्यादेखत मारला गेला.
6.92.3
शूरः शूरेण संगम्य संयुगेष्वपराजितः।
लक्ष्मणेन हतः शूरः पुत्रस्ते विबुधेन्द्रजित् ॥ ६.९२.३ ॥
वीराशी वीर भिडून, युद्धांत अपराजित असलेला तो शूर पुत्र, देवांना जिंकणारा इंद्रजित, लक्ष्मणाकडून मारला गेला.
6.92.4
गतः स परमाँल्लोकान् शरैः संतर्प्य लक्ष्मणम्।
स तं प्रतिभयं श्रुत्वा वधं पुत्रस्य दारुणम् ॥ ६.९२.४ ॥
त्याने लक्ष्मणाला बाणांनी तृप्त करून परम लोकांस प्रयाण केले. ते भयानक वृत्त, पुत्राचा दारुण वध ऐकून (रावण)...
6.92.5
घोरमिन्द्रजितः संख्ये कश्मलं प्राविशन्महत्।
उपलभ्य चिरात् संज्ञां राजा राक्षसपुंगवः ॥ ६.९२.५ ॥
युद्धात इंद्रजिताच्या भयानक वधाने मोठ्या मूर्च्छेत पडलेला राक्षसश्रेष्ठ राजा बराच वेळाने शुद्धीवर आला.
6.92.6
पुत्रशोकाकुलो दीनो विललापाकुलेन्द्रियः।
हा राक्षसचमूमुख्य मम वत्स महाबल ॥ ६.९२.६ ॥
पुत्रशोकाने व्याकुळ, दीन, विकल इंद्रियांचा तो विलाप करू लागला — "हाय! हे राक्षससेनेच्या प्रमुखा, माझ्या वत्सा, हे महाबला!"
6.92.7
जित्वेन्द्रं कथमद्य त्वं लक्ष्मणस्य वशं गतः।
ननु त्वमिषुभिः क्रुद्धो भिन्द्याः कालान्तकावपि ॥ ६.९२.७ ॥
इंद्राला जिंकणारा तू आज लक्ष्मणाच्या वशात कसा गेलास? रागाने तुझ्या बाणांनी तू काल आणि यम यांनाही भेदू शकला असतास.
6.92.8
मन्दरस्यापि शृङ्गाणि किं पुनर्लक्ष्मणं युधि।
अद्य वैवस्वतो राजा भूयो बहुमतो मम ॥ ६.९२.८ ॥
मंदर पर्वताची शिखरेही तू तोडू शकला असतास; युद्धात लक्ष्मणाचे काय? आज राजा वैवस्वत यम माझ्यासाठी पूर्वीपेक्षा अधिक आदरणीय झाला आहे.
6.92.9
येनाद्य त्वं महाबाहो संयुक्तः कालधर्मणा।
एष पन्थाः सुयोधानां सर्वामरगणेष्वपि।
यः कृते हन्यते भर्तुः स पुमान् स्वर्गमृच्छति ॥ ६.९२.९ ॥
हे महाबाहो, आज तू कालधर्माशी जोडला गेला आहेस; हाच मार्ग उत्तम योद्ध्यांचा आहे, देवगणांतही. जो आपल्या धन्यासाठी मारला जातो, तो स्वर्गाला पोहोचतो.
6.92.10
अद्य देवगणाः सर्वे लोकपाला महर्षयः।
हतमिन्द्रजितं श्रुत्वा सुखं स्वप्स्यन्ति निर्भयाः ॥ ६.९२.१० ॥
आज सर्व देवगण, लोकपाल आणि महर्षी इंद्रजित मारला गेला हे ऐकून निर्भयपणे सुखाने झोपतील.
6.92.11
अद्य लोकास्त्रयः कृत्स्ना पृथिवी च सकानना।
एकेनेन्द्रजिता हीना शून्येव प्रतिभाति मे ॥ ६.९२.११ ॥
आज इंद्रजित एकट्याशिवाय तिन्ही लोक आणि अरण्यांसह संपूर्ण पृथ्वी मला शून्य वाटत आहे.
6.92.12
अद्य नैर्ऋतकन्यानां श्रोष्याम्यन्तःपुरे रवम्।
करेणुसङ्घस्य यथा निनादं गिरिगह्वरे ॥ ६.९२.१२ ॥
आज अंतःपुरात राक्षसकन्यांचा आक्रोश मी ऐकेन, जसा पर्वतगुहेत हत्तिणींच्या कळपाचा नाद ऐकू येतो.
6.92.13
यौवराज्यं च लङ्कां च रक्षांसि च परंतप।
मातरं मां च भार्याश्च क्व गतोऽसि विहाय नः ॥ ६.९२.१३ ॥
हे शत्रुतापना! युवराजपद, लंका, राक्षस, माता, मला आणि भार्यांना सोडून तू कुठे गेलास?
6.92.14
मम नाम त्वया वीर गतस्य यमसादनम्।
प्रेतकार्याणि कार्याणि विपरीते हि वर्तसे ॥ ६.९२.१४ ॥
हे वीरा! माझ्या नावाने तू यमलोकी गेलास; प्रेतकार्ये करायची, ती आता उलट वागत आहेस.
6.92.15
स त्वं जीवति सुग्रीवे लक्ष्मणे च सराघवे।
मम शल्यमनुद्धृत्य क्व गतोऽसि विहाय नः ॥ ६.९२.१५ ॥
सुग्रीव, लक्ष्मण आणि राघव (राम) जिवंत असताना, माझा काटा न काढता तू आम्हाला सोडून कुठे गेलास?
6.92.16
एवमादिविलापार्तं रावणं राक्षसाधिपम्।
आविवेश महान् कोपः पुत्रव्यसनसम्भवः ॥ ६.९२.१६ ॥
असा विलाप करून पीडित झालेल्या राक्षसाधिपती रावणात, पुत्राच्या संकटातून निर्माण झालेला महान क्रोध शिरला.
6.92.17
प्रकृत्या कोपनं ह्येनं पुत्रस्य पुनराधयः।
दीप्तं संदीपयामासुर्घर्मेऽर्कमिव रश्मयः ॥ ६.९२.१७ ॥
स्वभावतःच क्रोधी असलेल्या त्याला, पुत्रशोकाच्या वेदनांनी पुन्हा अधिकच पेटवले; उन्हाळ्यात सूर्याला त्याच्या किरणांनी अधिक तापवावे तसे.
6.92.18
ललाटे भ्रुकुटीभिश्च संगताभिर्व्यरोचत।
युगान्ते सह नक्रैस्तु महोर्मिभिरिवोदधिः ॥ ६.९२.१८ ॥
कपाळावर एकत्र आलेल्या भुवयांच्या आठ्यांनी तो प्रकाशला; युगांती मगरी आणि महालाटांसह समुद्र जसा उसळतो तसा.
6.92.19
कोपाद् विजृम्भमाणस्य वक्त्राद् व्यक्तमिव ज्वलन्।
उत्पपात सधूमाग्निर्वृत्रस्य वदनादिव ॥ ६.९२.१९ ॥
क्रोधाने जांभई देणाऱ्या त्याच्या मुखातून धुरासह अग्नी स्पष्टपणे जळत उठला, जणू वृत्राच्या मुखातून.
6.92.20
स पुत्रवधसंतप्तः शूरः क्रोधवशं गतः।
समीक्ष्य रावणो बुद्ध्या वैदेह्या रोचयद् वधम् ॥ ६.९२.२० ॥
पुत्रवधाने संतप्त झालेला तो शूर क्रोधाच्या वशात गेला. बुद्धीने विचार करून रावणाने वैदेहीच्या (सीतेच्या) वधाचा निश्चय केला.
6.92.21
तस्य प्रकृत्या रक्ते च रक्ते क्रोधाग्निनापि च।
रावणस्य महाघोरे दीप्ते नेत्रे बभूवतुः ॥ ६.९२.२१ ॥
स्वभावतः लाल असलेले त्याचे डोळे, क्रोधाग्नीने आणखी लाल होऊन रावणाचे अत्यंत भयंकर प्रज्वलित नेत्र झाले.
6.92.22
घोरं प्रकृत्या रूपं तत् तस्य क्रोधाग्निमूर्च्छितम्।
बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव दुरासदम् ॥ ६.९२.२२ ॥
स्वभावतः भयंकर असलेले त्याचे ते रूप, क्रोधाग्नीने व्यापलेले, क्रुद्ध रुद्रासारखे दुर्धर्ष झाले.
6.92.23
तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः।
दीपाभ्यामिव दीप्ताभ्यां सार्चिषः स्नेहबिन्दवः ॥ ६.९२.२३ ॥
क्रुद्ध त्याच्या डोळ्यांतून अश्रूंचे थेंब गळले; जणू दोन जळत्या दिव्यांमधून ज्वालेसह तेलाचे थेंब गळावे.
6.92.24
दन्तान् विदशतस्तस्य श्रूयते दशनस्वनः।
यन्त्रस्याकृष्यमाणस्य मथ्नतो दानवैरिव ॥ ६.९२.२४ ॥
दात चावणाऱ्या त्याच्या दातांचा आवाज ऐकू आला; दानवांनी घुसळल्या व ओढल्या जाणाऱ्या यंत्राच्या आवाजासारखा.
6.92.25
कालाग्निरिव संक्रुद्धो यां यां दिशमवैक्षत।
तस्यां तस्यां भयत्रस्ता राक्षसाः संविलिल्यिरे ॥ ६.९२.२५ ॥
कालाग्नीप्रमाणे अत्यंत क्रुद्ध होऊन तो ज्या ज्या दिशेकडे पाहत असे, त्या त्या दिशेला भयाने त्रस्त राक्षस लपून बसत.
6.92.26
तमन्तकमिव क्रुद्धं चराचरचिखादिषुम्।
वीक्षमाणं दिशः सर्वा राक्षसा नोपचक्रमुः ॥ ६.९२.२६ ॥
यमासारखा क्रुद्ध, चराचर गिळू इच्छिणाऱ्या त्या रावणाकडे सर्व दिशांना पाहताना राक्षसांना त्याच्याजवळ जाण्याचे धाडस झाले नाही.
6.92.27
ततः परमसंक्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः।
अब्रवीद् रक्षसां मध्ये संस्तम्भयिषुराहवे ॥ ६.९२.२७ ॥
तेव्हा अत्यंत क्रुद्ध झालेला राक्षसाधिपती रावण, युद्धात राक्षसांना स्थिर करण्याच्या इच्छेने राक्षसांच्या मध्ये असे म्हणाला.
6.92.28
मया वर्षसहस्राणि चरित्वा परमं तपः।
तेषु तेष्ववकाशेषु स्वयंभूः परितोषितः ॥ ६.९२.२८ ॥
मी हजारो वर्षे परम तप केले; त्या त्या स्थानी स्वयंभू (ब्रह्मदेव) माझ्यावर संतुष्ट झाले.
6.92.29
तस्यैव तपसो व्युष्ट्या प्रसादाच्च स्वयंभुवः।
नासुरेभ्यो न देवेभ्यो भयं मम कदाचन ॥ ६.९२.२९ ॥
त्याच तपाच्या फलाने आणि स्वयंभूच्या प्रसादाने असुर किंवा देव यांच्याकडून मला कधीच भय नाही.
6.92.30
कवचं ब्रह्मदत्तं मे यदादित्यसमप्रभम्।
देवासुरविमर्देषु न च्छिन्नं वज्रमुष्टिभिः ॥ ६.९२.३० ॥
ब्रह्मदेवाने दिलेले माझे कवच, जे सूर्यासारखे तेजस्वी आहे, देव-असुरांच्या संघर्षात वज्राच्या मुठींनीही कधी तुटले नाही.
6.92.31
तेन मामद्य संयुक्तं रथस्थमिह संयुगे।
प्रतीयात् कोऽद्य मामाजौ साक्षादपि पुरंदरः ॥ ६.९२.३१ ॥
त्या कवचामुळे आज युद्धात रथावर उभ्या असलेल्या मला येथे कोण सामोरे जाईल? आज रणांगणात माझ्यासमोर साक्षात इंद्रही उभा राहू शकेल काय?
6.92.32
यत् तदाभिप्रसन्नेन सशरं कार्मुकं महत्।
देवासुरविमर्देषु मम दत्तं स्वयंभुवा ॥ ६.९२.३२ ॥
देव-असुरांच्या युद्धांत अत्यंत प्रसन्न झालेल्या स्वयंभू ब्रह्मदेवाने मला बाणांसह ते महान धनुष्य दिले होते.
6.92.33
अद्य तूर्यशतैर्भीमं धनुरुत्थाप्यतां मम।
रामलक्ष्मणयोरेव वधाय परमाहवे ॥ ६.९२.३३ ॥
आज शेकडो वाद्यांच्या नादात माझे भयंकर धनुष्य उचलले जावो, परम युद्धात राम आणि लक्ष्मण यांच्या वधासाठीच.
6.92.34
स पुत्रवधसंतप्तः क्रूरः क्रोधवशं गतः।
समीक्ष्य रावणो बुद्ध्या सीतां हन्तुं व्यवस्यत ॥ ६.९२.३४ ॥
पुत्रवधाने संतप्त झालेला तो क्रूर रावण क्रोधाधीन होऊन, बुद्धीने विचार करून सीतेला मारण्याचा निश्चय करू लागला.
6.92.35
प्रत्यवेक्ष्य तु ताम्राक्षः सुघोरो घोरदर्शनः।
दीनो दीनस्वरान् सर्वांस्तानुवाच निशाचरान् ॥ ६.९२.३५ ॥
तांबड्या डोळ्यांचा, अति भयंकर आणि भीषण दिसणारा तो दीन स्वराने त्या सर्व निशाचरांना म्हणाला.
6.92.36
मायया मम वत्सेन वञ्चनार्थं वनौकसाम्।
किंचिदेव हतं तत्र सीतेयमिति दर्शितम् ॥ ६.९२.३६ ॥
माझ्या पुत्राने मायेने वनवासींना फसवण्यासाठी तेथे काहीतरी मारल्याचे दाखवले आणि 'ही सीता' असे दाखवले.
6.92.37
तदिदं तथ्यमेवाहं करिष्ये प्रियमात्मनः।
वैदेहीं नाशयिष्यामि क्षत्रबन्धुमनुव्रताम् ॥ ६.९२.३७ ॥
हेच खरे आहे; मला प्रिय असेल तेच मी करीन. नीच क्षत्रियाशी अनुरक्त असलेल्या त्या वैदेहीचा मी नाश करीन.
6.92.38
इत्येवमुक्त्वा सचिवान् खड्गमाशु परामृशत्।
उद्धृत्य गुणसम्पन्नं विमलाम्बरवर्चसम् ॥ ६.९२.३८ ॥
असे बोलून त्याने मंत्र्यांसमोर लगेच तलवार हाती घेतली. गुणसंपन्न, निर्मल आकाशासारख्या तेजस्वी त्या तलवारीला त्याने उपसले.
6.92.39
निष्पपात स वेगेन सभार्यः सचिवैर्वृतः।
रावणः पुत्रशोकेन भृशमाकुलचेतनः ॥ ६.९२.३९ ॥
तो वेगाने बाहेर पडला; पत्नी आणि मंत्र्यांनी वेढलेला. पुत्रशोकाने रावणाचे मन अत्यंत व्याकूळ झाले होते.
6.92.40
संक्रुद्धः खड्गमादाय सहसा यत्र मैथिली।
व्रजन्तं राक्षसं प्रेक्ष्य सिंहनादं विचुक्रुशुः ॥ ६.९२.४० ॥
क्रोधाने तलवार घेऊन तो अचानक मैथिली जिथे होती तिकडे निघाला. राक्षसाला जाताना पाहून त्यांनी सिंहगर्जना करून आक्रोश केला.
6.92.41
ऊचुश्चान्योन्यमालिङ्ग्य संक्रुद्धं प्रेक्ष्य राक्षसम्।
अद्यैनं तावुभौ दृष्ट्वा भ्रातरौ प्रव्यथिष्यतः ॥ ६.९२.४१ ॥
ते एकमेकांना आलिंगन देऊन, संतप्त राक्षसाला पाहून म्हणाले: "आज हे दोन्ही भाऊ याला पाहून अत्यंत व्यथित होतील."
6.92.42
लोकपाला हि चत्वारः क्रुद्धेनानेन निर्जिताः।
बहवः शत्रवश्चान्ये संयुगेष्वभिपातिताः ॥ ६.९२.४२ ॥
चारही लोकपालही या संतप्त राक्षसाकडून पराजित झाले आहेत. इतर अनेक शत्रूही युद्धात पाडले गेले आहेत.
6.92.43
त्रिषु लोकेषु रत्नानि भुङ्क्ते आहृत्य रावणः।
विक्रमे च बले चैव नास्त्यस्य सदृशो भुवि ॥ ६.९२.४३ ॥
रावण तिन्ही लोकांतील रत्ने हिरावून उपभोगत आहे. पृथ्वीवर पराक्रमात आणि बलात त्याच्या बरोबरीचा कोणीही नाही.
6.92.44
तेषां संजल्पमानानामशोकवनिकां गताम्।
अभिदुद्राव वैदेहीं रावणः क्रोधमूर्च्छितः ॥ ६.९२.४४ ॥
ते बोलत असतानाच, क्रोधाने मूर्च्छित झालेला रावण अशोकवनिकेत गेलेल्या वैदेहीकडे धावला.
6.92.45
वार्यमाणः सुसंक्रुद्धः सुहृद्भिर्हितबुद्धिभिः।
अभ्यधावत संक्रुद्धः खे ग्रहो रोहिणीमिव ॥ ६.९२.४५ ॥
हितचिंतक मित्रांनी अडवूनही, अत्यंत संतप्त झालेला रावण आकाशात ग्रह रोहिणीकडे जावा तसा धावला.
6.92.46
मैथिली रक्ष्यमाणा तु राक्षसीभिरनिन्दिता।
ददर्श राक्षसं क्रुद्धं निस्त्रिंशवरधारिणम् ॥ ६.९२.४६ ॥
राक्षसींनी रक्षिलेल्या निर्दोष मैथिलीने उत्तम तलवार धारण केलेल्या संतप्त राक्षसाला पाहिले.
6.92.47
तं निशम्य सनिस्त्रिंशं व्यथिता जनकात्मजा।
निवार्यमाणं बहुशः सुहृद्भिरनिवर्तिनम् ॥ ६.९२.४७ ॥
तलवार घेतलेल्या त्या राक्षसाला पाहून जनकाची कन्या व्यथित झाली; मित्रांनी वारंवार अडवूनही तो परतला नाही.
6.92.48
सीता दुःखसमाविष्टा विलपन्तीदमब्रवीत्।
यथायं मामभिक्रुद्धः समभिद्रवति स्वयम् ॥ ६.९२.४८ ॥
दुःखाने वेढलेली सीता विलाप करत म्हणाली— "हा अत्यंत संतप्त होऊन स्वतः माझ्याकडे धावत येत आहे."
6.92.49
वधिष्यति सनाथां मामनाथामिव दुर्मतिः।
बहुशश्चोदयामास भर्तारं मामनुव्रताम् ॥ ६.९२.४९ ॥
दुर्बुद्धी हा मला सनाथ असूनही अनाथेप्रमाणे ठार मारील. पतीविषयी अनुरक्त असलेल्या मला त्याने अनेक वेळा (त्या दिशेने) प्रवृत्त करण्याचा प्रयत्न केला.
6.92.50
भार्या मम भवस्वेति प्रत्याख्यातो ध्रुवं मया।
सोऽयं मामनुपस्थाने व्यक्तं नैराश्यमागतः ॥ ६.९२.५० ॥
'माझी पत्नी हो' असे (त्याने म्हटले); ते मी निश्चितपणे नाकारले. म्हणून माझ्याजवळ येता न आल्याने हा स्पष्टपणे निराश झाला आहे.
6.92.51
क्रोधमोहसमाविष्टो व्यक्तं मां हन्तुमुद्यतः।
अथवा तौ नरव्याघ्रौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.९२.५१ ॥
क्रोध आणि मोहाने ग्रस्त झालेला हा निश्चितपणे मला मारण्यास सिद्ध झाला आहे. किंवा ते दोघे नरश्रेष्ठ बंधू राम-लक्ष्मण...
6.92.52
मन्निमित्तमनार्येण समरेऽद्य निपातितौ।
भैरवो हि महान् नादो राक्षसानां श्रुतो मया ॥ ६.९२.५२ ॥
माझ्यामुळे त्या अनार्याने आज युद्धात त्या दोघांना पाडले आहे. राक्षसांची ती भयंकर, महान गर्जना मी ऐकली.
6.92.53
बहूनामिह हृष्टानां तथा विक्रोशतां प्रियम्।
अहो धिङ्मन्निमित्तोऽयं विनाशो राजपुत्रयोः ॥ ६.९२.५३ ॥
येथे हर्षित झालेल्या अनेकांचा, ओरडणाऱ्यांचा तो गोंधळ त्यांना प्रिय आहे. अरेरे, धिक्कार असो! माझ्यामुळेच या राजपुत्रांचा हा नाश झाला.
6.92.54
अथवा पुत्रशोकेन अहत्वा रामलक्ष्मणौ।
विधमिष्यति मां रौद्रो राक्षसः पापनिश्चयः ॥ ६.९२.५४ ॥
किंवा पुत्रशोकाने, राम-लक्ष्मणांना न मारताच, पापनिश्चयी तो क्रूर राक्षस मला नष्ट करील.
6.92.55
हनूमतस्तु तद् वाक्यं न कृतं क्षुद्रया मया।
यद्यहं तस्य पृष्ठेन तदायासमनिर्जिता ॥ ६.९२.५५ ॥
हनुमंताचे ते वचन मी क्षुद्र बुद्धीमुळे मानले नाही; जर मी त्यांच्या पाठीवर बसले असते, तर तो श्रम मला अजिंक्य राहिला असता.
6.92.56
नाद्यैवमनुशोचेयं भर्तुरङ्कगता सती।
मन्ये तु हृदयं तस्याः कौसल्यायाः फलिष्यति ॥ ६.९२.५६ ॥
आज पतीच्या मांडीवर बसलेली सती असते तर मी असा शोक केला नसता. पण कौसल्येचे हृदय फुटेल असे मला वाटते.
6.92.57
एकपुत्रा यदा पुत्रं विनष्टं श्रोष्यते युधि।
सा हि जन्म च बाल्यं च यौवनं च महात्मनः ॥ ६.९२.५७ ॥
एकुलत्या पुत्राची माता असलेली ती, युद्धात पुत्र नष्ट झाल्याचे ऐकेल तेव्हा त्या महात्म्याचा जन्म, बाल्य आणि यौवन आठवेल.
6.92.58
धर्मकार्याणि रूपं च रुदती संस्मरिष्यति।
निराशा निहते पुत्रे दत्त्वा श्राद्धमचेतना ॥ ६.९२.५८ ॥
ती त्याची धर्मकार्ये आणि रूप आठवून रडेल; पुत्र मारला गेल्यावर निराश होऊन श्राद्ध करून ती अचेत होईल.
6.92.59
अग्निमावेक्ष्यते नूनमपो वापि प्रवेक्ष्यति।
धिगस्तु कुब्जामसतीं मन्थरां पापनिश्चयाम् ॥ ६.९२.५९ ॥
ती निश्चितच अग्नीकडे पाहील किंवा पाण्यात प्रवेश करील. कुब्जा, दुष्ट आणि पापनिश्चय असलेल्या मंथरेचा धिक्कार असो!
6.92.60
यन्निमित्तमिमं शोकं कौसल्या प्रतिपत्स्यते।
इत्येवं मैथिलीं दृष्ट्वा विलपन्तीं तपस्विनीम् ॥ ६.९२.६० ॥
ज्यामुळे कौसल्येला हा शोक प्राप्त होईल — अशा प्रकारे विलाप करणाऱ्या तपस्विनी मैथिलीला पाहून (...).
6.92.61
रोहिणीमिव चन्द्रेण बिना ग्रहवशं गताम्।
एतस्मिन्नन्तरे तस्य अमात्यः शीलवान् शुचिः ॥ ६.९२.६१ ॥
चंद्राविना ग्रहवशात गेलेल्या रोहिणीसारख्या तिला पाहून, याच दरम्यान त्याचा शीलवान आणि शुचि अमात्य
6.92.62
सुपार्श्वो नाम मेधावी रावणं रक्षसां वरम्।
निवार्यमाणः सचिवैरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.९२.६२ ॥
सुपार्श्व नावाचा मेधावी, मंत्र्यांनी अडवले असतानाही, राक्षसश्रेष्ठ रावणाला हे वचन म्हणाला
6.92.63
कथं नाम दशग्रीव साक्षाद्वैश्रवणानुज।
हन्तुमिच्छसि वैदेहीं क्रोधाद् धर्ममपास्य च ॥ ६.९२.६३ ॥
हे दशग्रीवा, साक्षात वैश्रवणाचा धाकटा भाऊ असून तू क्रोधाने धर्म सोडून वैदेहीला मारू का इच्छितोस?
6.92.64
वेदविद्याव्रतस्नातः स्वकर्मनिरतस्तथा।
स्त्रियः कस्माद् वधं वीर मन्यसे राक्षसेश्वर ॥ ६.९२.६४ ॥
वेदविद्या आणि व्रतांनी स्नात, स्वकर्मात तत्पर असलेला तू, हे वीरा, राक्षसेश्वरा, स्त्रीवध का मानतोस?
6.92.65
मैथिलीं रूपसम्पन्नां प्रत्यवेक्षस्व पार्थिव।
तस्मिन्नेव सहास्माभिराहवे क्रोधमुत्सृज ॥ ६.९२.६५ ॥
हे राजा, रूपसंपन्न मैथिलीकडे नीट पाहा. आमच्यासह त्याच युद्धात तुझा क्रोध सोडून दे.
6.92.66
अभ्युत्थानं त्वमद्यैव कृष्णपक्षचतुर्दशी।
कृत्वा निर्याह्यमावास्यां विजयाय बलैर्वृतः ॥ ६.९२.६६ ॥
आजच प्रस्थान कर. कृष्णपक्ष चतुर्दशीला तयारी करून, अमावास्येला विजयासाठी सैन्याने वेढलेला बाहेर पड.
6.92.67
शूरो धीमान् रथी खड्गी रथप्रवरमास्थितः।
हत्वा दाशरथिं रामं भवान् प्राप्स्यति मैथिलीम् ॥ ६.९२.६७ ॥
शूर, बुद्धिमान, रथी आणि खड्गधारी होऊन श्रेष्ठ रथावर आरूढ होऊन दशरथपुत्र रामाला मारून आपण मैथिलीला प्राप्त कराल.
6.92.68
स तद् दुरात्मा सुहृदा निवेदितं
वचः सुधर्म्यं प्रतिगृह्य रावणः।
गृहं जगामाथ ततश्च वीर्यवान्
पुनः सभां च प्रययौ सुहृद्वृतः ॥ ६.९२.६८ ॥
त्या दुरात्मा रावणाने मित्राने सांगितलेले ते धर्मयुक्त वचन स्वीकारून घरी गेला; नंतर तो पराक्रमी मित्रांनी वेढलेला पुन्हा सभेत गेला.