વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.93.1
स प्रविश्य सभां राजा दीनः परमदुःखितः।
निषसादासने मुख्ये सिंहः क्रुद्ध इव श्वसन् ॥ ६.९३.१ ॥
તે દીન અને અત્યંત દુઃખી રાજા સભામાં પ્રવેશીને શ્રેષ્ઠ આસન પર બેઠો; ક્રોધે ભરાયેલા સિંહની જેમ નિસાસા નાખતો.
6.93.2
अब्रवीच्च स तान् सर्वान् बलमुख्यान् महाबलः।
रावणः प्राञ्जलिर्वाक्यं पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ६.९३.२ ॥
પુત્રના મૃત્યુથી ક્ષીણ થયેલા તે મહાબલી રાવણે હાથ જોડીને તે સર્વ મુખ્ય સેનાપતિઓને આ વચન કહ્યું.
6.93.3
सर्वे भवन्तः सर्वेण हस्त्यश्वेन समावृताः।
निर्यान्तु रथसङ्घैश्च पादातैश्चोपशोभिताः ॥ ६.९३.३ ॥
તમે સર્વે સર્વ હાથીઓ અને ઘોડાઓથી ઘેરાઈને, રથસમૂહો અને પાયદળથી શોભીને નીકળો.
6.93.4
एकं रामं परिक्षिप्य समरे हन्तुमर्हथ।
वर्षन्तः शरवर्षाणि प्रावृट्काल इवाम्बुदाः ॥ ६.९३.४ ॥
યુદ્ધમાં એકલા રામને ઘેરીને તેમને મારવા જોઈએ; વર્ષાઋતુના મેઘોની જેમ બાણોની વર્ષા કરતા.
6.93.5
अथवाहं शरैस्तीक्ष्णैर्भिन्नगात्रं महाहवे।
भवद्भिः श्वो निहन्तास्मि रामं लोकस्य पश्यतः ॥ ६.९३.५ ॥
અથવા હું પોતે તીક્ષ્ણ બાણોથી શરીર વીંધાયેલા રામને આવતી કાલે મહાયુદ્ધમાં તમારી સાથે મળીને, જગત જોતું હોય ત્યારે મારીશ.
6.93.6
इत्येतद् वाक्यमादाय राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः।
निर्ययुस्ते रथैः शीघ्रैर्नानानीकैश्च संयुताः ॥ ६.९३.६ ॥
રાક્ષસરાજના આ વચનો સાંભળીને તે રાક્ષસો ઝડપી રથો અને વિવિધ સેનાટુકડીઓ સાથે નીકળી પડ્યા.
6.93.7
परिघान् पट्टिशांश्चैव शरखड्गपरश्वधान्।
शरीरान्तकरान् सर्वे चिक्षिपुर्वानरान् प्रति ॥ ६.९३.७ ॥
લોખંડની ગદાઓ, બેધારી તલવારો, બાણો, ખડ્ગો અને પરશુ—શરીરનો અંત લાવનારાં સર્વ શસ્ત્રો—રાક્ષસોએ વાનરો પર ફેંક્યાં.
6.93.8
वानराश्च द्रुमान् शैलान् राक्षसान् प्रति चिक्षिपुः।
स संग्रामो महाभीमः सूर्यस्योदयनं प्रति ॥ ६.९३.८ ॥
વાનરોએ પણ વૃક્ષો અને પર્વતશિખરો રાક્ષસો પર ફેંક્યાં. તે યુદ્ધ અતિ ભયંકર હતું, સૂર્યોદય તરફ ચાલતું હતું.
6.93.9
रक्षसां वानराणां च तुमुलः समपद्यत।
ते गदाभिश्च चित्राभिः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः ॥ ६.९३.९ ॥
રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે ભારે કોલાહલ ઊઠ્યો. તેઓ વિવિધ ગદાઓ, ભાલાઓ, તલવારો અને પરશુઓથી લડવા લાગ્યા.
6.93.10
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तदा वानरराक्षसाः।
एवं प्रवृत्ते संग्रामे ह्यद्भुतं सुमहद्रजः ॥ ६.९३.१० ॥
ત્યારે વાનરો અને રાક્ષસો રણભૂમિમાં એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા. આ રીતે યુદ્ધ શરૂ થતાં અદ્ભુત અને અતિ વિશાળ ધૂળ ઊડી.
6.93.11
रक्षसां वानराणां च शान्तं शोणितविस्रवैः।
मातंगरथकूलाश्च शरमत्स्या ध्वजद्रुमाः ॥ ६.९३.११ ॥
રાક્ષસો અને વાનરોની તે ધૂળ લોહીના પ્રવાહથી શાંત થઈ. હાથીઓ અને રથો તેના કિનારા બન્યા; બાણો તેની માછલીઓ બન્યાં; ધ્વજો તેના વૃક્ષો બન્યાં.
6.93.12
शरीरसंघाटवहाः प्रसस्रुः शोणितापगाः।
ततस्ते वानराः सर्वे शोणितौघपरिप्लुताः ॥ ६.९३.१२ ॥
શરીરોના ઢગલા વહાવતી લોહીની નદીઓ વહી નીકળી. ત્યારે બધા વાનરો લોહીના પ્રવાહમાં ડૂબેલા હતા.
6.93.13
ध्वजवर्मरथानश्वान् नानाप्रहरणानि च।
आप्लुत्याप्लुत्य समरे वानरेन्द्रा बभञ्जिरे ॥ ६.९३.१३ ॥
ધ્વજ, કવચ, રથ, ઘોડા અને અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો — વાનરશ્રેષ્ઠોએ યુદ્ધમાં વારંવાર કૂદી-કૂદીને એ બધાં તોડી નાખ્યાં.
6.93.14
केशान् कर्णललाटं च नासिकाश्च प्लवंगमाः।
रक्षसां दशनैस्तीक्ष्णैर्नखैश्चापि व्यकर्तयन् ॥ ६.९३.१४ ॥
વાનરોએ પોતાના તીક્ષ્ણ દાંત અને નખ વડે રાક્ષસોના વાળ, કાન, કપાળ અને નાક ફાડી નાખ્યાં.
6.93.15
एकैकं राक्षसं संख्ये शतं वानरपुंगवाः।
अभ्यधावन्त फलिनं वृक्षं शकुनयो यथा ॥ ६.९३.१५ ॥
યુદ્ધમાં વાનરશ્રેષ્ઠો એક-એક રાક્ષસ પર સો-સો જણ થઈને તૂટી પડ્યા, જેમ ફળોથી લદાયેલા વૃક્ષ પર પક્ષીઓ ઝપટે.
6.93.16
तदा गदाभिर्गुर्वीभिः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः।
निर्जघ्नुर्वानरान् घोरान् राक्षसाः पर्वतोपमाः ॥ ६.९३.१६ ॥
ત્યારે પર્વત સમાન રાક્ષસોએ ભારે ગદા, ભાલા, તલવાર અને કુહાડીઓ વડે ભયંકર વાનરોને મારી નાખ્યા.
6.93.17
राक्षसैर्वध्यमानानां वानराणां महाचमूः।
शरण्यं शरणं याता रामं दशरथात्मजम् ॥ ६.९३.१७ ॥
રાક્ષસો વડે મરાઈ રહેલી વાનરોની મહાસેના શરણ આપવા યોગ્ય દશરથપુત્ર રામને શરણે ગઈ.
6.93.18
ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्।
प्रविश्य राक्षसं सैन्यं शरवर्षं ववर्ष च ॥ ६.९३.१८ ॥
ત્યારે મહાતેજસ્વી અને પરાક્રમી રામે ધનુષ્ય ઉઠાવી રાક્ષસસેનામાં પ્રવેશ કરી બાણોની વર્ષા કરી.
6.93.19
प्रविष्टं तु तदा रामं मेघाः सूर्यमिवाम्बरे।
नाधिजग्मुर्महाघोरा निर्दहन्तं शराग्निना ॥ ६.९३.१९ ॥
ત્યારે રામ પ્રવેશ્યા, જેમ આકાશમાં વાદળો સૂર્ય સુધી પહોંચી શકતાં નથી, તેમ ભયંકર શત્રુઓ બાણાગ્નિથી બાળતા એ રામ પાસે પહોંચી શક્યા નહીં.
6.93.20
कृतान्येव सुघोराणि रामेण रजनीचराः।
रणे रामस्य ददृशुः कर्माण्यसुकराणि ते ॥ ६.९३.२० ॥
રાત્રિચર રાક્ષસોએ યુદ્ધમાં રામનાં અતિ ભયંકર અને અસાધ્ય કર્મો જોયાં.
6.93.21
चालयन्तं महासैन्यं विधमन्तं महारथान्।
ददृशुस्ते न वै रामं वातं वनगतं यथा ॥ ६.९३.२१ ॥
મહાસેનાને ધ્રુજાવતા અને મહારથીઓને વિખેરતા રામને તેઓ જોઈ શક્યા નહીં; તે વનમાં વહેતા પવન જેવો હતો.
6.93.22
छिन्नं भिन्नं शरैर्दग्धं प्रभग्नं शस्त्रपीडितम्।
बलं रामेण ददृशुर्न रामं शीघ्रकारिणम् ॥ ६.९३.२२ ॥
રામ દ્વારા છિન્નભિન્ન, બાણોથી બળેલું, પરાજિત અને શસ્ત્રોથી પીડિત સૈન્ય તેમણે જોયું; પરંતુ ઝડપથી કાર્ય કરનાર રામને જોયા નહીં.
6.93.23
प्रहरन्तं शरीरेषु न ते पश्यन्ति राघवम्।
इन्द्रियार्थेषु तिष्ठन्तं भूतात्मानमिव प्रजाः ॥ ६.९३.२३ ॥
શરીરો પર પ્રહાર કરતા રાઘવને તેઓ જોઈ શક્યા નહીં; જેમ પ્રાણીઓ ઇન્દ્રિયવિષયોમાં રહેલા ભૂતાત્માને જોતા નથી.
6.93.24
एष हन्ति गजानीकमेष हन्ति महारथान्।
एष हन्ति शरैस्तीक्ष्णैः पदातीन् वाजिभिः सह ॥ ६.९३.२४ ॥
આ ગજસેનાને હણે છે; આ મહારથીઓને હણે છે; આ તીક્ષ્ણ બાણોથી પાયદળ અને અશ્વારોહીઓ સાથે તેમને હણે છે.
6.93.25
अन्योन्यं कुपिता जघ्नुः सादृश्याद् राघवस्य तु ॥ ६.९३.२५ ॥
ક્રોધિત થઈને તેઓ એકબીજા પર પ્રહાર કરવા લાગ્યા, કારણ કે રાઘવ (રામ) સાથે તેમની સમાનતા હતી.
6.93.26
न ते ददृशिरे रामं दहन्तमपि वाहिनीम्।
मोहिताः परमास्त्रेण गान्धर्वेण महात्मना ॥ ६.९३.२६ ॥
સેનાને બાળતા હોવા છતાં તેઓ રામને જોઈ શક્યા નહીં; મહાત્માના ગાંધર્વ પરમાસ્ત્રથી તેઓ મોહિત થયા.
6.93.27
ते तु रामसहस्राणि रणे पश्यन्ति राक्षसाः।
पुनः पश्यन्ति काकुत्स्थमेकमेव महाहवे ॥ ६.९३.२७ ॥
તે રાક્ષસો રણમાં હજારો રામ જુએ છે; ફરી તે મહાયુદ્ધમાં માત્ર એક જ કાકુત્સ્થ (રામ) જુએ છે.
6.93.28
भ्रमन्तीं काञ्चनीं कोटिं कार्मुकस्य महात्मनः।
अलातचक्रप्रतिमां ददृशुस्ते न राघवम् ॥ ६.९३.२८ ॥
મહાત્માના ધનુષ્યનો ફરતો સુવર્ણ છેડો અલાતચક્ર જેવો હતો; છતાં તેઓ રાઘવને જોઈ શક્યા નહીં.
6.93.29
शरीरनाभि सत्त्वार्चिः शरारं नेमिकार्मुकम्।
ज्याघोषतलनिर्घोषं तेजोबुद्धिगुणप्रभम् ॥ ६.९३.२९ ॥
તેનું શરીર નાભિ, સત્ત્વ જ્વાળા; શરાર (આરા), નેમિકાર્મુક (ચક્ર-ધનુષ્ય); પણછનો અવાજ અને હથેળીનો અવાજ એ તેનો ઘોષ; તેજ, બુદ્ધિ અને ગુણોથી તે ઝળહળતું હતું.
6.93.30
दिव्यास्त्रगुणपर्यन्तं निघ्नन्तं युधि राक्षसान्।
ददृशू रामचक्रं तत् कालचक्रमिव प्रजाः ॥ ६.९३.३० ॥
યુદ્ધમાં રાક્ષસોનો સંહાર કરતું, દિવ્યાસ્ત્રોની પણછના છેડે રહેલું તે રામચક્ર તેમણે જોયું; પ્રજા જેમ કાળચક્ર જુએ તેમ.
6.93.31
अनीकं दशसाहस्रं रथानां वातरंहसाम्।
अष्टादश सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् ॥ ६.९३.३१ ॥
પવનના વેગ જેવા દસ હજાર રથોની સેના, અને તેજસ્વી અઢાર હજાર હાથીઓ.
6.93.32
चतुर्दश सहस्राणि सारोहाणां च वाजिनाम्।
पूर्णे शतसहस्रे द्वे राक्षसानां पदातिनाम् ॥ ६.९३.३२ ॥
ચૌદ હજાર ઘોડેસવારો અને રાક્ષસોના બે લાખ પાયદળ સૈનિકો.
6.93.33
दिवसस्याष्टभागेन शरैरग्निशिखोपमैः।
हतान्येकेन रामेण रक्षसां कामरूपिणाम् ॥ ६.९३.३३ ॥
દિવસના આઠમા ભાગમાં, અગ્નિજ્વાળા જેવા બાણોથી, એકલા રામે ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારા રાક્ષસોનો વધ કર્યો.
6.93.34
ते हताश्वा हतरथाः शान्ता विमथितध्वजाः।
अभिपेतुः पुरीं लङ्कां हतशेषा निशाचराः ॥ ६.९३.३४ ॥
ઘોડા મર્યા, રથ નાશ પામ્યા, શાંત થયા, ધ્વજા તૂટી — બચેલા નિશાચરો લંકા નગરી તરફ દોડ્યા.
6.93.35
हतैर्गजपदात्यश्वैस्तद् बभूव रणाजिरम्।
आक्रीडभूमिः क्रुद्धस्य रुद्रस्येव महात्मनः ॥ ६.९३.३५ ॥
મરેલા હાથીઓ, પાયદળ અને ઘોડાઓથી એ રણભૂમિ ક્રોધિત મહાત્મા રુદ્રની ક્રીડાભૂમિ જેવી બની ગઈ.
6.93.36
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
साधु साध्विति रामस्य तत् कर्म समपूजयन् ॥ ६.९३.३६ ॥
ત્યારે ગંધર્વો સહિત દેવો, સિદ્ધો અને પરમ ઋષિઓએ "સાધુ, સાધુ" કહીને રામના એ કર્મની પૂરેપૂરી પ્રશંસા કરી.
6.93.37
अब्रवीच्च तदा रामः सुग्रीवं प्रत्यनन्तरम्।
विभीषणं च धर्मात्मा हनूमन्तं च वानरम् ॥ ६.९३.३७ ॥
ત્યારે ધર્માત્મા રામે પાસે રહેલા સુગ્રીવને, વિભીષણને અને વાનર હનુમાનને કહ્યું.
6.93.38
जाम्बवन्तं हरिश्रेष्ठं मैन्दं द्विविदमेव च।
एतदस्त्रबलं दिव्यं मम वा त्र्यम्बकस्य वा ॥ ६.९३.३८ ॥
જાંબવાન, વાનરશ્રેષ્ઠ મૈંદ અને દ્વિવિદ પણ; આ દિવ્ય અસ્ત્રબળ મારું છે કે ત્ર્યંબકનું.
6.93.39
निहत्य तां राक्षसराजवाहिनीं
रामस्तदा शक्रसमो महात्मा।
अस्त्रेषु शस्त्रेषु जितक्लमश्च
संस्तूयते देवगणैः प्रहृष्टैः ॥ ६.९३.३९ ॥
રાક્ષસરાજની એ સેનાનો સંહાર કરી ઇન્દ્ર સમાન મહાત્મા રામ, અસ્ત્રશસ્ત્રોમાં થાક જીતી લીધેલા, હર્ષિત દેવગણો દ્વારા સ્તુતિ પામી રહ્યા છે.