వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.93
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.93.1
स प्रविश्य सभां राजा दीनः परमदुःखितः।
निषसादासने मुख्ये सिंहः क्रुद्ध इव श्वसन् ॥ ६.९३.१ ॥
ఆ దీనుడు, అత్యంత దుఃఖితుడైన రాజు సభలోకి ప్రవేశించి శ్రేష్ఠమైన ఆసనంపై కూర్చున్నాడు; కోపించిన సింహంలా నిట్టూర్చుతూ.
6.93.2
अब्रवीच्च स तान् सर्वान् बलमुख्यान् महाबलः।
रावणः प्राञ्जलिर्वाक्यं पुत्रव्यसनकर्शितः ॥ ६.९३.२ ॥
కుమారుని మరణంతో కృశించిన ఆ మహాబలుడు రావణుడు చేతులు జోడించి, ఆ ప్రధాన సేనానులందరితో ఈ మాట చెప్పాడు.
6.93.3
सर्वे भवन्तः सर्वेण हस्त्यश्वेन समावृताः।
निर्यान्तु रथसङ्घैश्च पादातैश्चोपशोभिताः ॥ ६.९३.३ ॥
మీరంతా సమస్త ఏనుగులు, గుర్రాలతో చుట్టుముట్టబడి, రథసమూహాలు, కాల్బలంతో శోభిస్తూ బయలుదేరండి.
6.93.4
एकं रामं परिक्षिप्य समरे हन्तुमर्हथ।
वर्षन्तः शरवर्षाणि प्रावृट्काल इवाम्बुदाः ॥ ६.९३.४ ॥
యుద్ధంలో ఒంటరిగా ఉన్న రాముడిని చుట్టుముట్టి చంపాలి; వర్షాకాల మేఘాల వలె బాణవర్షం కురిపిస్తూ.
6.93.5
अथवाहं शरैस्तीक्ष्णैर्भिन्नगात्रं महाहवे।
भवद्भिः श्वो निहन्तास्मि रामं लोकस्य पश्यतः ॥ ६.९३.५ ॥
లేదా, నేనే వాడిబాణాలతో శరీరం తూట్లు పడిన రాముడిని, రేపు మహాయుద్ధంలో మీతో కలిసి, లోకమంతా చూస్తుండగా చంపుతాను.
6.93.6
इत्येतद् वाक्यमादाय राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः।
निर्ययुस्ते रथैः शीघ्रैर्नानानीकैश्च संयुताः ॥ ६.९३.६ ॥
ఈ విధంగా రాక్షసరాజు మాటలు విని, ఆ రాక్షసులు వేగవంతమైన రథాలు, వివిధ సేనా విభాగాలతో కలిసి బయలుదేరారు.
6.93.7
परिघान् पट्टिशांश्चैव शरखड्गपरश्वधान्।
शरीरान्तकरान् सर्वे चिक्षिपुर्वानरान् प्रति ॥ ६.९३.७ ॥
ఇనుప గదలు, రెండంచుల ఖడ్గాలు, బాణాలు, కత్తులు, గొడ్డళ్ళు, శరీరాన్ని నాశనం చేసే ఆయుధాలన్నింటినీ రాక్షసులు వానరులపై విసిరారు.
6.93.8
वानराश्च द्रुमान् शैलान् राक्षसान् प्रति चिक्षिपुः।
स संग्रामो महाभीमः सूर्यस्योदयनं प्रति ॥ ६.९३.८ ॥
వానరులు కూడా చెట్లను, పర్వతశిఖరాలను రాక్షసులపై విసిరారు. ఆ యుద్ధం అత్యంత భయంకరంగా, సూర్యోదయం వరకు సాగింది.
6.93.9
रक्षसां वानराणां च तुमुलः समपद्यत।
ते गदाभिश्च चित्राभिः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः ॥ ६.९३.९ ॥
రాక్షసులకు వానరులకు మధ్య ఘోరమైన కోలాహలం చెలరేగింది. వారు వివిధ గదలు, బల్లాలు, కత్తులు, గొడ్డళ్లతో పోరాడారు.
6.93.10
अन्योन्यं समरे जघ्नुस्तदा वानरराक्षसाः।
एवं प्रवृत्ते संग्रामे ह्यद्भुतं सुमहद्रजः ॥ ६.९३.१० ॥
అప్పుడు వానరులు, రాక్షసులు యుద్ధంలో ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు. ఈ విధంగా యుద్ధం మొదలవగా అద్భుతమైన, అత్యంత గొప్ప ధూళి లేచింది.
6.93.11
रक्षसां वानराणां च शान्तं शोणितविस्रवैः।
मातंगरथकूलाश्च शरमत्स्या ध्वजद्रुमाः ॥ ६.९३.११ ॥
రాక్షసుల, వానరుల ఆ ధూళి రక్తప్రవాహాలతో శాంతించింది. ఏనుగులు, రథాలు దాని ఒడ్డులయ్యాయి; బాణాలు దాని చేపలయ్యాయి; ధ్వజాలు దాని వృక్షాలయ్యాయి.
6.93.12
शरीरसंघाटवहाः प्रसस्रुः शोणितापगाः।
ततस्ते वानराः सर्वे शोणितौघपरिप्लुताः ॥ ६.९३.१२ ॥
శరీరాల కుప్పలను మోసుకుంటూ రక్తనదులు ప్రవహించాయి. అప్పుడు వానరులందరూ రక్తప్రవాహంలో మునిగిపోయారు.
6.93.13
ध्वजवर्मरथानश्वान् नानाप्रहरणानि च।
आप्लुत्याप्लुत्य समरे वानरेन्द्रा बभञ्जिरे ॥ ६.९३.१३ ॥
ధ్వజాలు, కవచాలు, రథాలు, గుర్రాలు, అనేక ఆయుధాలు — వానర ప్రముఖులు యుద్ధంలో పదేపదే దూకి వాటన్నిటినీ విరగ్గొట్టారు.
6.93.14
केशान् कर्णललाटं च नासिकाश्च प्लवंगमाः।
रक्षसां दशनैस्तीक्ष्णैर्नखैश्चापि व्यकर्तयन् ॥ ६.९३.१४ ॥
వానరులు తమ వాడి పళ్ళతో, గోళ్ళతో రాక్షసుల జుట్టు, చెవులు, నుదురు, ముక్కులను చీల్చివేశారు.
6.93.15
एकैकं राक्षसं संख्ये शतं वानरपुंगवाः।
अभ्यधावन्त फलिनं वृक्षं शकुनयो यथा ॥ ६.९३.१५ ॥
యుద్ధంలో వానర ప్రముఖులు ఒక్కొక్క రాక్షసుడిపై వంద మంది చొప్పున, ఫలాలతో నిండిన చెట్టుపై పక్షులు వాలినట్లు, దూకారు.
6.93.16
तदा गदाभिर्गुर्वीभिः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः।
निर्जघ्नुर्वानरान् घोरान् राक्षसाः पर्वतोपमाः ॥ ६.९३.१६ ॥
అప్పుడు పర్వతాల వంటి రాక్షసులు బరువైన గదలు, ఈటెలు, కత్తులు, గొడ్డళ్లతో భయంకర వానరులను సంహరించారు.
6.93.17
राक्षसैर्वध्यमानानां वानराणां महाचमूः।
शरण्यं शरणं याता रामं दशरथात्मजम् ॥ ६.९३.१७ ॥
రాక్షసులచే చంపబడుతున్న వానరుల మహాసేన శరణు ఇవ్వదగిన దశరథ పుత్రుడు రాముని శరణు పొందింది.
6.93.18
ततो रामो महातेजा धनुरादाय वीर्यवान्।
प्रविश्य राक्षसं सैन्यं शरवर्षं ववर्ष च ॥ ६.९३.१८ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి, పరాక్రమశాలి అయిన రాముడు ధనువు తీసుకొని రాక్షససేనలో ప్రవేశించి బాణవర్షం కురిపించాడు.
6.93.19
प्रविष्टं तु तदा रामं मेघाः सूर्यमिवाम्बरे।
नाधिजग्मुर्महाघोरा निर्दहन्तं शराग्निना ॥ ६.९३.१९ ॥
అప్పుడు రాముడు ప్రవేశించగా, ఆకాశంలో మేఘాలు సూర్యుని సమీపించలేనట్లు, భయంకరమైన మేఘాల వంటి శత్రువులు బాణాగ్నితో దహిస్తున్న అతని దగ్గరకు చేరలేకపోయారు.
6.93.20
कृतान्येव सुघोराणि रामेण रजनीचराः।
रणे रामस्य ददृशुः कर्माण्यसुकराणि ते ॥ ६.९३.२० ॥
రాత్రిచరులైన రాక్షసులు యుద్ధంలో రాముడు చేసిన అతి భయంకరమైన, సాధ్యం కాని కార్యాలను చూశారు.
6.93.21
चालयन्तं महासैन्यं विधमन्तं महारथान्।
ददृशुस्ते न वै रामं वातं वनगतं यथा ॥ ६.९३.२१ ॥
మహా సేనను కదిలిస్తూ, మహారథులను చెదరగొట్టే రాముడిని వారు చూడలేదు; అతడు అడవిలో వీచే గాలిలా ఉన్నాడు.
6.93.22
छिन्नं भिन्नं शरैर्दग्धं प्रभग्नं शस्त्रपीडितम्।
बलं रामेण ददृशुर्न रामं शीघ्रकारिणम् ॥ ६.९३.२२ ॥
రాముడిచే ఛిన్నమై, భిన్నమై, బాణాలతో కాలిపోయి, ఓడిపోయి, ఆయుధాలతో బాధించబడిన సేనను వారు చూశారు; కానీ వేగంగా పనిచేసే రాముడిని చూడలేదు.
6.93.23
प्रहरन्तं शरीरेषु न ते पश्यन्ति राघवम्।
इन्द्रियार्थेषु तिष्ठन्तं भूतात्मानमिव प्रजाः ॥ ६.९३.२३ ॥
శరీరాలపై ప్రహరిస్తున్న రాఘవుడిని వారు చూడలేకపోయారు; ప్రాణులు ఇంద్రియ విషయాలలో నిలిచే భూతాత్మను చూడలేనట్లు.
6.93.24
एष हन्ति गजानीकमेष हन्ति महारथान्।
एष हन्ति शरैस्तीक्ष्णैः पदातीन् वाजिभिः सह ॥ ६.९३.२४ ॥
ఇతడు గజసేనను సంహరిస్తున్నాడు; ఇతడు మహారథులను సంహరిస్తున్నాడు; ఇతడు వాడి బాణాలతో కాలాళ్ళ సైనికులను, గుర్రపు రౌతులను కూడా సంహరిస్తున్నాడు.
6.93.25
अन्योन्यं कुपिता जघ्नुः सादृश्याद् राघवस्य तु ॥ ६.९३.२५ ॥
కోపించి వారు ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు; రాఘవుని పోలికే దానికి కారణం.
6.93.26
न ते ददृशिरे रामं दहन्तमपि वाहिनीम्।
मोहिताः परमास्त्रेण गान्धर्वेण महात्मना ॥ ६.९३.२६ ॥
సేనను దహిస్తున్నప్పటికీ వారికి రాముడు కనిపించలేదు; మహాత్ముని గాంధర్వ పరమాస్త్రంతో వారు మోహితులయ్యారు.
6.93.27
ते तु रामसहस्राणि रणे पश्यन्ति राक्षसाः।
पुनः पश्यन्ति काकुत्स्थमेकमेव महाहवे ॥ ६.९३.२७ ॥
ఆ రాక్షసులు రణంలో వేల రాములను చూశారు; మళ్ళీ ఆ మహాయుద్ధంలో ఒక్క కాకుత్స్థుడినే చూశారు.
6.93.28
भ्रमन्तीं काञ्चनीं कोटिं कार्मुकस्य महात्मनः।
अलातचक्रप्रतिमां ददृशुस्ते न राघवम् ॥ ६.९३.२८ ॥
మహాత్ముని ధనువు యొక్క తిరుగుతున్న బంగారు కొన అలాతచక్రంలా ఉంది; అయినా వారు రాఘవుని చూడలేకపోయారు.
6.93.29
शरीरनाभि सत्त्वार्चिः शरारं नेमिकार्मुकम्।
ज्याघोषतलनिर्घोषं तेजोबुद्धिगुणप्रभम् ॥ ६.९३.२९ ॥
దాని శరీరమే నాభి, సత్త్వమే జ్వాల; శరాలు (ఆకులు), నేమి-కార్ముకం దాని భాగాలు; వింటినారి ధ్వని, అరచేతి ధ్వని దాని ఘోషం; తేజస్సు, బుద్ధి, గుణాలతో అది ప్రకాశిస్తోంది.
6.93.30
दिव्यास्त्रगुणपर्यन्तं निघ्नन्तं युधि राक्षसान्।
ददृशू रामचक्रं तत् कालचक्रमिव प्रजाः ॥ ६.९३.३० ॥
యుద్ధంలో రాక్షసులను సంహరిస్తూ, దివ్యాస్త్రాల వింటినారి కొనలో ఉన్న ఆ రామచక్రాన్ని వారు చూశారు; ప్రజలు కాలచక్రాన్ని చూసినట్లుగా.
6.93.31
अनीकं दशसाहस्रं रथानां वातरंहसाम्।
अष्टादश सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् ॥ ६.९३.३१ ॥
గాలి వేగం గల పదివేల రథాల సేన, వేగవంతమైన పద్దెనిమిది వేల ఏనుగులు.
6.93.32
चतुर्दश सहस्राणि सारोहाणां च वाजिनाम्।
पूर्णे शतसहस्रे द्वे राक्षसानां पदातिनाम् ॥ ६.९३.३२ ॥
పద్నాలుగు వేల గుర్రపు స్వారీ దళాలు, రాక్షసుల రెండు లక్షల కాలిబాట సైనికులు.
6.93.33
दिवसस्याष्टभागेन शरैरग्निशिखोपमैः।
हतान्येकेन रामेण रक्षसां कामरूपिणाम् ॥ ६.९३.३३ ॥
పగటిలో ఎనిమిదవ భాగంలోనే, అగ్నిజ్వాలల వంటి బాణాలతో, ఒంటరిగా రాముడు ఇచ్ఛానుసారం రూపం మార్చే రాక్షసులను సంహరించాడు.
6.93.34
ते हताश्वा हतरथाः शान्ता विमथितध्वजाः।
अभिपेतुः पुरीं लङ्कां हतशेषा निशाचराः ॥ ६.९३.३४ ॥
గుర్రాలు చచ్చి, రథాలు నశించి, శాంతించి, ధ్వజాలు విరిగి, మిగిలిన నిశాచరులు లంకా నగరం వైపు పరుగెత్తారు.
6.93.35
हतैर्गजपदात्यश्वैस्तद् बभूव रणाजिरम्।
आक्रीडभूमिः क्रुद्धस्य रुद्रस्येव महात्मनः ॥ ६.९३.३५ ॥
చచ్చిన ఏనుగులు, కాలిబాట సైనికులు, గుర్రాలతో ఆ రణభూమి కోపించిన మహాత్ముడు రుద్రుని క్రీడాస్థలంలా మారింది.
6.93.36
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
साधु साध्विति रामस्य तत् कर्म समपूजयन् ॥ ६.९३.३६ ॥
అప్పుడు గంధర్వులతో కూడిన దేవతలు, సిద్ధులు, గొప్ప ఋషులు "సాధు, సాధు" అంటూ రాముని ఆ కర్మను పూర్తిగా ప్రశంసించారు.
6.93.37
अब्रवीच्च तदा रामः सुग्रीवं प्रत्यनन्तरम्।
विभीषणं च धर्मात्मा हनूमन्तं च वानरम् ॥ ६.९३.३७ ॥
అప్పుడు ధర్మాత్ముడైన రాముడు తన సమీపంలో ఉన్న సుగ్రీవుడితో, విభీషణుడితో, వానరుడు హనుమంతుడితో మాట్లాడాడు.
6.93.38
जाम्बवन्तं हरिश्रेष्ठं मैन्दं द्विविदमेव च।
एतदस्त्रबलं दिव्यं मम वा त्र्यम्बकस्य वा ॥ ६.९३.३८ ॥
జాంబవంతుడు, వానరశ్రేష్ఠుడైన మైందుడు, ద్వివిదుడు కూడా; ఈ దివ్య అస్త్రబలం నాదా లేక త్ర్యంబకుడిదా.
6.93.39
निहत्य तां राक्षसराजवाहिनीं
रामस्तदा शक्रसमो महात्मा।
अस्त्रेषु शस्त्रेषु जितक्लमश्च
संस्तूयते देवगणैः प्रहृष्टैः ॥ ६.९३.३९ ॥
రాక్షసరాజు సేనను సంహరించిన ఇంద్రునితో సమానుడైన మహాత్ముడు రాముడు, అస్త్రశస్త్రాలలో అలసటను జయించినవాడై, సంతోషించిన దేవగణాలచే స్తుతించబడుతున్నాడు.