વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.94
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.94.1
तानि नागसहस्राणि सारोहाणि च वाजिनाम्।
रथानां त्वग्निवर्णानां सध्वजानां सहस्रशः ॥ ६.९४.१ ॥
તે હજારો હાથીઓ, તેમના સવારો સહિત, હજારો ઘોડાઓ, અને અગ્નિ જેવા રંગના ધ્વજવાળા હજારો રથ.
6.94.2
राक्षसानां सहस्राणि गदापरिघयोधिनाम्।
काञ्चनध्वजचित्राणां शूराणां कामरूपिणाम् ॥ ६.९४.२ ॥
ગદા અને પરિઘથી લડતા, સોનેરી ધ્વજોથી શોભિત, શૂરવીર, ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરનારા હજારો રાક્ષસો.
6.94.3
निहतानि शरैर्दीप्तैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः।
रावणेन प्रयुक्तानि रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ ६.९४.३ ॥
રાવણે છોડેલા, તપાવેલા સોનાના અલંકારોથી શોભતા, ચમકતા બાણોથી, અનાયાસ કર્મ કરનાર રામે તેમને હણ્યા.
6.94.4
दृष्ट्वा श्रुत्वा च सम्भ्रान्ता हतशेषा निशाचराः।
राक्षस्यश्च समागम्य दीनाश्चिन्तापरिप्लुताः ॥ ६.९४.४ ॥
જોઈને અને સાંભળીને ભયભીત થયેલા, બચી ગયેલા નિશાચરો અને રાક્ષસીઓ એકઠા થઈ, દીન બનીને ચિંતામાં ડૂબી ગયા.
6.94.5
विधवा हतपुत्राश्च क्रोशन्त्यो हतबान्धवाः।
राक्षस्यः सह संगम्य दुःखार्ताः पर्यदेवयन् ॥ ६.९४.५ ॥
વિધવા બનેલી, પુત્રો અને સ્વજનો ગુમાવેલી, રડતી રાક્ષસીઓ એકઠી થઈ દુઃખથી પીડિત થઈ વિલાપ કરવા લાગી.
6.94.6
कथं शूर्पणखा वृद्धा कराला निर्णतोदरी।
आससाद वने रामं कंदर्पसमरूपिणम् ॥ ६.९४.६ ॥
વૃદ્ધ, ભયાનક, અંદર ધસી ગયેલા પેટવાળી શૂર્પણખા કામદેવ સમાન રૂપવાળા રામ પાસે વનમાં કેવી રીતે પહોંચી?
6.94.7
सुकुमारं महासत्त्वं सर्वभूतहिते रतम्।
तं दृष्ट्वा लोकवध्या सा हीनरूपा प्रकामिता ॥ ६.९४.७ ॥
સુકુમાર, મહાબળવાન અને સર્વ ભૂતોના હિતમાં રત એવા તેમને જોઈને, લોકવધ્ય એવી તે કુરૂપા રાક્ષસી તેમને અતિશય ઈચ્છવા લાગી.
6.94.8
कथं सर्वगुणैर्हीना गुणवन्तं महौजसम्।
सुमुखं दुर्मुखी रामं कामयामास राक्षसी ॥ ६.९४.८ ॥
સર્વ ગુણોથી હીન એવી તે રાક્ષસીએ ગુણવાન, મહાતેજસ્વી, સુંદરમુખ રામની કામના કેવી રીતે કરી — તે દુર્મુખીએ!
6.94.9
जनस्यास्याल्पभाग्यत्वाद् वलिनी श्वेतमूर्धजा।
अकार्यमपहास्यं च सर्वलोकविगर्हितम् ॥ ६.९४.९ ॥
આ લોકોના અલ્પ ભાગ્યને કારણે, કરચલીવાળી અને સફેદ વાળવાળી તે અયોગ્ય, હાસ્યાસ્પદ અને સર્વ લોકોએ નિંદેલું કાર્ય કરવા લાગી.
6.94.10
राक्षसानां विनाशाय दूषणस्य खरस्य च।
चकाराप्रतिरूपा सा राघवस्य प्रधर्षणम् ॥ ६.९४.१० ॥
રાક્ષસોના વિનાશ માટે, દૂષણ અને ખરના વિનાશ માટે, તે અપ્રતિરૂપા રાઘવનું અપમાન કરી બેઠી.
6.94.11
तन्निमित्तमिदं वैरं रावणेन कृतं महत्।
वधाय सीता साऽऽनीता दशग्रीवेण रक्षसा ॥ ६.९४.११ ॥
તેના કારણે જ રાવણે આ મહાન વૈર ઊભું કર્યું — વધ માટે તે સીતાને દશગ્રીવ રાક્ષસ લાવ્યો.
6.94.12
न च सीतां दशग्रीवः प्राप्नोति जनकात्मजाम्।
बद्धं बलवता वैरमक्षयं राघवेण च ॥ ६.९४.१२ ॥
દશગ્રીવ જનકપુત્રી સીતાને પ્રાપ્ત કરી શકશે નહીં; બળવાન રાઘવે બાંધેલું વૈર અક્ષય છે.
6.94.13
वैदेहीं प्रार्थयानं तं विराधं प्रेक्ष्य राक्षसम्।
हतमेकेन रामेण पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९४.१३ ॥
વૈદેહીની ઇચ્છા કરનાર તે રાક્ષસ વિરાધને જુઓ — જેને એકલા રામે મારી નાખ્યો; એ જ પૂરતું દૃષ્ટાંત છે.
6.94.14
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।
निहतानि जनस्थाने शरैरग्निशिखोपमैः ॥ ६.९४.१४ ॥
જનસ્થાનમાં અગ્નિજ્વાળા જેવા બાણોથી ભયંકર કર્મ કરનારા ચૌદ હજાર રાક્ષસો માર્યા ગયા.
6.94.15
खरश्च निहतः संख्ये दूषणस्त्रिशिरास्तथा।
शरैरादित्यसंकाशैः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९४.१५ ॥
યુદ્ધમાં ખર, દૂષણ અને ત્રિશિરા પણ સૂર્ય સમાન બાણોથી માર્યા ગયા — એ જ પૂરતું દૃષ્ટાંત છે.
6.94.16
हतो योजनबाहुश्च कबन्धो रुधिराशनः।
क्रोधान्नादं नदन् सोऽथ पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९४.१६ ॥
યોજન લાંબી ભુજાવાળો, લોહી ખાનારો કબંધ પણ માર્યો ગયો; ક્રોધથી ગર્જતો એ — એ જ પૂરતું દૃષ્ટાંત છે.
6.94.17
जघान बलिनं रामः सहस्रनयनात्मजम्।
वालिनं मेरुसंकाशं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९४.१७ ॥
રામે સહસ્રનયન (ઇન્દ્ર)ના પુત્ર, મેરુ સમાન બળવાન વાલીને માર્યો — એ જ પૂરતું દૃષ્ટાંત છે.
6.94.18
ऋष्यमूके वसंश्चैव दीनो भग्नमनोरथः।
सुग्रीवः प्रापितो राज्यं पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ ६.९४.१८ ॥
ઋષ્યમૂક પર રહેતા દીન અને ભગ્ન આશાવાળા સુગ્રીવને રામે રાજ્ય અપાવ્યું — એ જ પૂરતું દૃષ્ટાંત છે.
6.94.19
धर्मार्थसहितं वाक्यं सर्वेषां रक्षसां हितम्।
युक्तं विभीषणेनोक्तं मोहात् तस्य न रोचते ॥ ६.९४.१९ ॥
ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત, સર્વ રાક્ષસોના હિતનું વિભીષણે કહેલું વચન યોગ્ય હતું; પણ મોહને કારણે તેને તે ગમ્યું નહિ.
6.94.20
विभीषणवचः कुर्याद् यदि स्म धनदानुजः।
श्मशानभूता दुःखार्ता नेयं लङ्का भविष्यति ॥ ६.९४.२० ॥
ધનદ (કુબેર)ના નાનાભાઈ જો વિભીષણનું વચન માન્યું હોત, તો દુઃખથી પીડિત થઈને સ્મશાન બનેલી આ લંકા ન બની હોત.
6.94.21
कुम्भकर्णं हतं श्रुत्वा राघवेण महाबलम्।
अतिकायं च दुर्मर्षं लक्ष्मणेन हतं तदा।
प्रियं चेन्द्रजितं पुत्रं रावणो नावबुध्यते ॥ ६.९४.२१ ॥
રાઘવ (રામ) દ્વારા મહાબળવાન કુંભકર્ણ હણાયો અને લક્ષ્મણ દ્વારા દુર્મર્ષ અતિકાય હણાયો, એ સાંભળીને પણ રાવણ પોતાના પ્રિય પુત્ર ઇન્દ્રજિત (ની સ્થિતિ)ને જાણતો નથી.
6.94.22
मम पुत्रो मम भ्राता मम भर्ता रणे हतः।
इत्येष श्रूयते शब्दो राक्षसीनां कुले कुले ॥ ६.९४.२२ ॥
"મારો પુત્ર, મારો ભાઈ, મારો પતિ યુદ્ધમાં હણાયો" એવો આ શબ્દ દરેક રાક્ષસીના કુળમાં સંભળાય છે.
6.94.23
रथाश्वनागाश्च हतास्तत्र तत्र सहस्रशः।
रणे रामेण शूरेण हताश्चापि पदातयः ॥ ६.९४.२३ ॥
ત્યાં ત્યાં રથ, ઘોડા અને હાથી હજારોની સંખ્યામાં હણાયા; યુદ્ધમાં શૂર રામ દ્વારા પાયદળ સૈનિકો પણ હણાયા.
6.94.24
रुद्रो वा यदि वा विष्णुर्महेन्द्रो वा शतक्रतुः।
हन्ति नो रामरूपेण यदि वा स्वयमन्तकः ॥ ६.९४.२४ ॥
રુદ્ર હોય કે વિષ્ણુ, મહેન્દ્ર હોય કે શતક્રતુ ઇન્દ્ર, અથવા સ્વયં અંતક (યમ) — રામના રૂપે એ જ આપણને હણી રહ્યા છે.
6.94.25
हतप्रवीरा रामेण निराशा जीविते वयम्।
अपश्यन्त्यो भयस्यान्तमनाथा विलपामहे ॥ ६.९४.२५ ॥
રામના હાથે અમારા વીરો હણાયા; જીવન વિશે અમે નિરાશ છીએ. ભયનો અંત ન દેખાતાં, અનાથ બનીને અમે વિલાપ કરીએ છીએ.
6.94.26
रामहस्ताद् दशग्रीवः शूरो दत्तमहावरः।
इदं भयं महाघोरं समुत्पन्नं न बुद्ध्यते ॥ ६.९४.२६ ॥
રામના હાથથી, મહાન વરદાન પામેલા શૂર દશગ્રીવ પર આ અતિ ભયંકર ભય આવી પડ્યો છે, પણ તે તેને સમજતો નથી.
6.94.27
तं न देवा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः।
उपसृष्टं परित्रातुं शक्ता रामेण संयुगे ॥ ६.९४.२७ ॥
દેવો, ગંધર્વો, પિશાચો કે રાક્ષસો પણ યુદ્ધમાં રામથી પીડિત તેને બચાવવા સમર્થ નથી.
6.94.28
उत्पाताश्चापि दृश्यन्ते रावणस्य रणे रणे।
कथयन्ति हि रामेण रावणस्य निबर्हणम् ॥ ६.९४.२८ ॥
યુદ્ધે યુદ્ધે રાવણને અપશુકન દેખાય છે; તેઓ રામ દ્વારા રાવણના વિનાશની વાત કહે છે.
6.94.29
पितामहेन प्रीतेन देवदानवराक्षसैः।
रावणस्याभयं दत्तं मनुष्येभ्यो न याचितम् ॥ ६.९४.२९ ॥
પ્રસન્ન પિતામહ (બ્રહ્મા) એ દેવો, દાનવો, રાક્ષસોથી રાવણને અભય આપ્યું હતું; પણ મનુષ્યો પાસેથી તેણે તે માંગ્યું ન હતું.
6.94.30
तदिदं मानुषं मन्ये प्राप्तं निःसंशयं भयम्।
जीवितान्तकरं घोरं रक्षसां रावणस्य च ॥ ६.९४.३० ॥
મને લાગે છે કે આ માનુષી ભય નિઃસંશય આવી પહોંચ્યો છે; જીવનનો અંત કરનારો, ઘોર ભય, રાક્ષસોનો અને રાવણનો પણ.
6.94.31
पीड्यमानास्तु बलिना वरदानेन रक्षसा।
दीप्तैस्तपोभिर्विबुधाः पितामहमपूजयन् ॥ ६.९४.३१ ॥
બળવાન રાક્ષસને મળેલા વરદાનથી પીડિત દેવોએ તેજસ્વી તપ વડે પિતામહ બ્રહ્માની પૂજા કરી.
6.94.32
देवतानां हितार्थाय महात्मा वै पितामहः।
उवाच देवतास्तुष्ट इदं सर्वा महद्वचः ॥ ६.९४.३२ ॥
દેવોના હિત માટે પ્રસન્ન થયેલા મહાત્મા પિતામહે સર્વ દેવોને આ મહાન વચન કહ્યું.
6.94.33
अद्यप्रभृति लोकांस्त्रीन् सर्वे दानवराक्षसाः।
भयेन प्रभृता नित्यं विचरिष्यन्ति शाश्वतम् ॥ ६.९४.३३ ॥
આજથી ત્રણે લોકમાં સર્વ દાનવો અને રાક્ષસો ભયથી પીડિત થઈને સદા ભટકતા રહેશે.
6.94.34
दैवतैस्तु समागम्य सर्वैश्चेन्द्रपुरोगमैः।
वृषध्वजस्त्रिपुरहा महादेवः प्रतोषितः ॥ ६.९४.३४ ॥
ઇન્દ્રની આગેવાની હેઠળ સર્વ દેવો એકત્ર થઈ વૃષભધ્વજ, ત્રિપુરહંતા મહાદેવને પ્રસન્ન કર્યા.
6.94.35
प्रसन्नस्तु महादेवो देवानेतद् वचोऽब्रवीत्।
उत्पत्स्यति हितार्थं वो नारी रक्षःक्षयावहा ॥ ६.९४.३५ ॥
પ્રસન્ન થયેલા મહાદેવે દેવોને કહ્યું—તમારા હિત માટે એક સ્ત્રી ઉત્પન્ન થશે, જે રાક્ષસોનો નાશ કરશે.
6.94.36
एषा देवैः प्रयुक्ता तु क्षुद् यथा दानवान् पुरा।
भक्षयिष्यति नः सर्वान् राक्षसघ्नी सरावणान् ॥ ६.९४.३६ ॥
દેવો દ્વારા પ્રેરિત આ સ્ત્રી, પૂર્વે ભૂખે દાનવોને ગળી ગયેલી તેમ, રાવણ સહિત સર્વ રાક્ષસોને ગળી જશે.
6.94.37
रावणस्यापनीतेन दुर्विनीतस्य दुर्मतेः।
अयं निष्टानको घोरः शोकेन समभिप्लुतः ॥ ६.९४.३७ ॥
દુર્વિનીત અને દુર્મતિ રાવણને કારણે ઉદ્ભવેલો આ ભયાનક વિલાપ શોકથી ભરાઈ ગયો છે.
6.94.38
तं न पश्यामहे लोके यो नः शरणदो भवेत्।
राघवेणोपसृष्टानां कालेनेव युगक्षये ॥ ६.९४.३८ ॥
જગતમાં અમને શરણ આપે એવું કોઈ દેખાતું નથી; રાઘવથી પ્રહાર પામેલા અમે યુગાંતે કાળથી નષ્ટ થયેલા જેવા છીએ.
6.94.39
नास्ति नः शरणं किंचिद् भये महति तिष्ठताम्।
दावाग्निवेष्टितानां हि करेणूनां यथा वने ॥ ६.९४.३९ ॥
આ મહાભયમાં ઊભેલા અમારી પાસે કોઈ શરણ નથી; વનમાં દાવાનળથી ઘેરાયેલી હાથણીઓની જેમ.
6.94.40
प्राप्तकालं कृतं तेन पौलस्त्येन महात्मना।
यत एव भयं दृष्टं तमेव शरणं गतः ॥ ६.९४.४० ॥
મહાત્મા પૌલસ્ત્ય (વિભીષણ) એ સમયસર યોગ્ય કર્મ કર્યું; ભય દેખાતા જ તેમને જ શરણ લીધું.
6.94.41
इतीव सर्वा रजनीचरस्त्रियः
परस्परं सम्परिरभ्य बाहुभिः।
विषेदुरार्तातिभयाभिपीडिता
विनेदुरुच्चैश्च तदा सुदारुणम् ॥ ६.९४.४१ ॥
આ રીતે બધી રાક્ષસી સ્ત્રીઓ એકબીજાને બાહુઓથી ગાઢ આલિંગન આપી, પીડા અને મહાભયથી પીડિત થઈ ભાંગી પડી અને ત્યારે અતિ ભયાનક રીતે મોટેથી વિલાપ કરવા લાગી.