Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.97.1
हन्यमाने बले तूर्णमन्योन्यं ते महामृधे।
सरसीव महाघर्मे सूपक्षीणे बभूवतुः ॥ ६.९७.१ ॥
Cuando el ejército fue rápidamente abatido en la gran batalla, los dos se volvieron como un lago en el gran calor, cuando sus aguas se han secado por completo.
6.97.2
स्वबलस्य तु घातेन विरूपाक्षवधेन च।
बभूव द्विगुणं क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः ॥ ६.९७.२ ॥
Rāvaṇa, señor de los rākṣasas, se enfureció el doble por la matanza de su propio ejército y por la muerte de Virūpākṣa.
6.97.3
प्रक्षीणं स्वबलं दृष्ट्वा वध्यमानं वलीमुखैः।
बभूवास्य व्यथा युद्धे दृष्ट्वा दैवविपर्ययम् ॥ ६.९७.३ ॥
Al ver a su propio ejército menguado y abatido por los guerreros monos, la angustia surgió en él en la batalla, y vio el revés del destino.
6.97.4
उवाच च समीपस्थं महोदरमनन्तरम्।
अस्मिन् काले महाबाहो जयाशा त्वयि मे स्थिता ॥ ६.९७.४ ॥
Y habló a Mahodara, que estaba cerca: Oh tú de brazos poderosos, en este momento mi esperanza de victoria descansa en ti.
6.97.5
जहि शत्रुचमूं वीर दर्शयाद्य पराक्रमम्।
भर्तृपिण्डस्य कालोऽयं निर्वेष्टुं साधु युध्यताम् ॥ ६.९७.५ ॥
Oh héroe, abate al ejército enemigo; muestra hoy tu valor. Este es el momento de saldar la deuda con tu señor por su pan; combate bien.
6.97.6
एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा राक्षसेन्द्रो महोदरः।
प्रविवेशारिसेनां स पतङ्ग इव पावकम् ॥ ६.९७.६ ॥
Así exhortado, el señor de los rākṣasas Mahodara dijo: 'Así sea', y como una polilla que se lanza al fuego, entró en el ejército enemigo.
6.97.7
ततः स कदनं चक्रे वानराणां महाबलः।
भर्तृवाक्येन तेजस्वी स्वेन वीर्येण चोदितः ॥ ६.९७.७ ॥
Entonces aquel de gran fuerza causó la matanza entre los monos, impulsado por la orden de su señor y por su propio valor, el resplandeciente guerrero.
6.97.8
वानराश्च महासत्त्वाः प्रगृह्य विपुलाः शिलाः।
प्रविश्यारिबलं भीमं जघ्नुस्ते सर्वराक्षसान् ॥ ६.९७.८ ॥
Y los monos de gran espíritu, tomando enormes rocas, penetraron en aquel terrible ejército enemigo y mataron a todos los rākṣasas.
6.97.9
महोदरः सुसंक्रुद्धः शरैः काञ्चनभूषणैः।
चिच्छेद पाणिपादोरु वानराणां महाहवे ॥ ६.९७.९ ॥
Mahodara, sumamente enfurecido, con flechas adornadas de oro, cortó las manos, los pies y los muslos de los monos en aquella gran batalla.
6.97.10
ततस्ते वानराः सर्वे राक्षसैरर्दिता भृशम्।
दिशो दश द्रुताः केचित् केचित् सुग्रीवमाश्रिताः ॥ ६.९७.१० ॥
Entonces todos aquellos monos, gravemente acosados por los rākṣasas, huyeron en las diez direcciones; algunos se refugiaron en Sugrīva.
6.97.11
प्रभग्नं समरे दृष्ट्वा वानराणां महाबलम्।
अभिदुद्राव सुग्रीवो महोदरमनन्तरम् ॥ ६.९७.११ ॥
Al ver la gran fuerza de los monos derrotada en batalla, Sugrīva se lanzó de inmediato contra Mahodara.
6.97.12
प्रगृह्य विपुलां घोरां महीधरसमां शिलाम्।
चिक्षेप च महातेजास्तद्वधाय हरीश्वरः ॥ ६.९७.१२ ॥
El resplandeciente señor de los monos tomó una roca vasta y terrible, semejante a una montaña, y la lanzó para darle muerte.
6.97.13
तामापतन्तीं सहसा शिलां दृष्ट्वा महोदरः।
असम्भ्रान्तस्ततो बाणैर्निर्बिभेद दुरासदाम् ॥ ६.९७.१३ ॥
Al ver de pronto aquella roca abalanzarse sobre él, Mahodara no se turbó y con flechas atravesó aquella piedra invencible.
6.97.14
रक्षसा तेन बाणौघैर्निकृत्ता सा सहस्रधा।
निपपात तदा भूमौ गृध्रचक्रमिवाकुलम् ॥ ६.९७.१४ ॥
Cortada por la lluvia de flechas del rākṣasa, aquella roca se hizo mil pedazos y cayó al suelo como una bandada de buitres en desorden.
6.97.15
तां तु भिन्नां शिलां दृष्ट्वा सुग्रीवः क्रोधमूर्च्छितः।
सालमुत्पाट्य चिक्षेप तं स चिच्छेद नैकधा ॥ ६.९७.१५ ॥
Al ver aquella roca hecha añicos, Sugrīva, casi desmayado de furia, arrancó un árbol sāla y lo arrojó; aquel rākṣasa lo cortó en muchos pedazos.
6.97.16
शरैश्च विददारैनं शूरः परबलार्दनः।
स ददर्श ततः क्रुद्धः परिघं पतितं भुवि ॥ ६.९७.१६ ॥
Aquel héroe, aplastador de las huestes enemigas, también lo atravesó con flechas; luego, enfurecido, vio una maza de hierro caída en el suelo.
6.97.17
आविध्य तु स तं दीप्तं परिघं तस्य दर्शयन्।
परिघेणोग्रवेगेन जघानास्य हयोत्तमान् ॥ ६.९७.१७ ॥
Blandiendo aquella maza ardiente y mostrándosela, con furiosa fuerza abatió con ella a sus mejores caballos.
6.97.18
तस्माद्धतहयाद् वीरः सोऽवप्लुत्य महारथात्।
गदां जग्राह संक्रुद्धो राक्षसोऽथ महोदरः ॥ ६.९७.१८ ॥
Saltando de su gran carro cuyos caballos habían caído, aquel héroe tomó una maza; entonces Mahodara, el rākṣasa, enfurecido en extremo, empuñó una gada.
6.97.19
गदापरिघहस्तौ तौ युधि वीरौ समीयतुः।
नर्दन्तौ गोवृषप्रख्यौ घनाविव सविद्युतौ ॥ ६.९७.१९ ॥
Con maza y garrote de hierro en la mano, aquellos dos héroes se encontraron en batalla, rugiendo como toros, como nubes con relámpagos.
6.97.20
ततः क्रुद्धो गदां तस्मै चिक्षेप रजनीचरः।
ज्वलन्तीं भास्कराभासां सुग्रीवाय महोदरः ॥ ६.९७.२० ॥
Entonces el furioso Mahodara, morador de la noche, arrojó contra Sugrīva una maza ardiente, que brillaba como el sol.
6.97.21
गदां तां सुमहाघोरामापतन्तीं महाबलः।
सुग्रीवो रोषताम्राक्षः समुद्यम्य महाहवे ॥ ६.९७.२१ ॥
Al ver aquella maza terrible que caía sobre él, el poderoso Sugrīva, con los ojos enrojecidos de ira, la alzó en la gran batalla.
6.97.22
आजघान गदां तस्य परिघेण हरीश्वरः।
पपात तरसा भिन्नः परिघस्तस्य भूतले ॥ ६.९७.२२ ॥
El señor de los monos golpeó su maza con un garrote de hierro; destrozado por la fuerza, el garrote cayó al suelo.
6.97.23
ततो जग्राह तेजस्वी सुग्रीवो वसुधातलात्।
आयसं मुसलं घोरं सर्वतो हेमभूषितम् ॥ ६.९७.२३ ॥
Entonces el resplandeciente Sugrīva tomó del suelo una maza de hierro, terrible, adornada de oro por todas partes.
6.97.24
स तमुद्यम्य चिक्षेप सोऽप्यस्य प्राक्षिपद् गदाम्।
भिन्नावन्योन्यमासाद्य पेततुस्तौ महीतले ॥ ६.९७.२४ ॥
La alzó y la arrojó; también él lanzó su maza contra él. Las dos mazas chocaron, se hicieron pedazos, y ambos cayeron al suelo.
6.97.25
ततो भिन्नप्रहरणौ मुष्टिभ्यां तौ समीयतुः।
तेजोबलसमाविष्टौ दीप्ताविव हुताशनौ ॥ ६.९७.२५ ॥
Entonces, con las armas rotas, los dos se enfrentaron con los puños, llenos de esplendor y fuerza, como dos fuegos ardientes.
6.97.26
जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं नदन्तौ च पुनः पुनः।
तलैश्चान्योन्यमासाद्य पेततुश्च महीतले ॥ ६.९७.२६ ॥
Los dos se golpearon una y otra vez, rugiendo; trabados con las palmas, cayeron al suelo.
6.97.27
उत्पेततुस्तदा तूर्णं जघ्नतुश्च परस्परम्।
भुजैश्चिक्षिपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ ॥ ६.९७.२७ ॥
Entonces los dos héroes se levantaron de inmediato y se golpearon; con los brazos se arrojaban uno al otro, ambos invencibles.
6.97.28
जग्मतुस्तौ श्रमं वीरौ बाहुयुद्धे परंतपौ।
आजहार तदा खड्गमदूरपरिवर्तिनम् ॥ ६.९७.२८ ॥
Los dos héroes, atormentadores de sus enemigos, se cansaron en la lucha de brazos; entonces uno tomó una espada que giraba cerca.
6.97.29
राक्षसश्चर्मणा सार्धं महावेगो महोदरः।
तथैव च महाखड्गं चर्मणा पतितं सह।
जग्राह वानरश्रेष्ठः सुग्रीवो वेगवत्तरः ॥ ६.९७.२९ ॥
El rākṣasa Mahodara, de gran velocidad, con su escudo; y del mismo modo, la gran espada que había caído junto con el escudo fue asida por Sugrīva, el primero de los monos, que era aún más veloz.
6.97.30
ततो रोषपरीताङ्गौ नदन्तावभ्यधावताम्।
उद्यतासी रणे हृष्टौ युधि शस्त्रविशारदौ ॥ ६.९७.३० ॥
Entonces los dos, con los miembros poseídos por la ira, rugiendo, con las espadas en alto, exultantes en la batalla y diestros en las armas, se lanzaron el uno contra el otro.
6.97.31
दक्षिणं मण्डलं चोभौ सुतूर्णं सम्परीयतुः।
अन्योन्यमभिसंक्रुद्धौ जये प्रणिहितावुभौ ॥ ६.९७.३१ ॥
Ambos, furiosos y decididos a vencer, dieron rápidamente una vuelta el uno alrededor del otro hacia la derecha.
6.97.32
स तु शूरो महावेगो वीर्यश्लाघी महोदरः।
महावर्मणि तं खड्गं पातयामास दुर्मतिः ॥ ६.९७.३२ ॥
Aquel valiente, de gran velocidad, que presumía de su valor, Mahodara, de mente perversa, descargó la espada sobre la gran armadura.
6.97.33
लग्नमुत्कर्षतः खड्गं खड्गेन कपिकुञ्जरः।
जहार सशिरस्त्राणं कुण्डलोपगतं शिरः ॥ ६.९७.३३ ॥
El elefante entre los monos, cuando la espada quedó trabada, la tiró con la suya propia y cortó aquella cabeza, con su yelmo y sus pendientes.
6.97.34
निकृत्तशिरसस्तस्य पतितस्य महीतले।
तद् बलं राक्षसेन्द्रस्य दृष्ट्वा तत्र न दृश्यते ॥ ६.९७.३४ ॥
Al ver caído en el suelo al de cabeza cortada, el ejército del señor de los rākṣasas ya no se veía allí.
6.97.35
हत्वा तं वानरैः सार्धं ननाद मुदितो हरिः।
चुक्रोध च दशग्रीवो बभौ हृष्टश्च राघवः ॥ ६.९७.३५ ॥
Tras matarlo, Hari (Hanumān) rugió de alegría junto a los monos; Daśagrīva se enfureció, y Rāghava resplandeció de alegría.
6.97.36
विषण्णवदनाः सर्वे राक्षसा दीनचेतसः।
विद्रवन्ति ततः सर्वे भयवित्रस्तचेतसः ॥ ६.९७.३६ ॥
Con rostros abatidos y corazones desalentados, todos los rākṣasas, con la mente aterrorizada por el miedo, huyeron entonces.
6.97.37
महोदरं तं विनिपात्य भूमौ
महागिरेः कीर्णमिवैकदेशम्।
सूर्यात्मजस्तत्र रराज लक्ष्म्या
सूर्यः स्वतेजोभिरिवाप्रधृष्यः ॥ ६.९७.३७ ॥
Derribó a Mahodara en el suelo, que yacía como una parte de una gran montaña desmoronada. Allí el hijo del Sol, Sugrīva, brillaba con gloria, como el Sol invencible con su propio resplandor.
6.97.38
अथ विजयमवाप्य वानरेन्द्रः
समरमुखे सुरसिद्धयक्षसङ्घैः।
अवनितलगतैश्च भूतसङ्घै-
र्हरुषसमाकुलितैर्निरीक्ष्यमाणः ॥ ६.९७.३८ ॥
Entonces el señor de los monos, habiendo obtenido la victoria, era contemplado en el frente de batalla por multitudes de dioses, siddhas y yakṣas, y por grupos de seres que estaban sobre la tierra, todos agitados de alegría.