వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.97.1
हन्यमाने बले तूर्णमन्योन्यं ते महामृधे।
सरसीव महाघर्मे सूपक्षीणे बभूवतुः ॥ ६.९७.१ ॥
మహా యుద్ధంలో సైన్యాలు త్వరగా నశించగా, వారిద్దరూ మహా వేసవిలో నీరు పూర్తిగా ఇంకిపోయిన సరస్సులా అయ్యారు.
6.97.2
स्वबलस्य तु घातेन विरूपाक्षवधेन च।
बभूव द्विगुणं क्रुद्धो रावणो राक्षसाधिपः ॥ ६.९७.२ ॥
తన సైన్యం నాశనం, విరూపాక్షుని వధ చూసి రాక్షసాధిపతి రావణుడు రెట్టింపు కోపంతో రగిలిపోయాడు.
6.97.3
प्रक्षीणं स्वबलं दृष्ट्वा वध्यमानं वलीमुखैः।
बभूवास्य व्यथा युद्धे दृष्ट्वा दैवविपर्ययम् ॥ ६.९७.३ ॥
తన సైన్యం క్షీణించి వానరుల చేత చంపబడుతుండటం చూసి యుద్ధంలో అతనికి బాధ కలిగింది; దైవం తిరగబడటాన్ని అతడు చూశాడు.
6.97.4
उवाच च समीपस्थं महोदरमनन्तरम्।
अस्मिन् काले महाबाहो जयाशा त्वयि मे स्थिता ॥ ६.९७.४ ॥
పక్కనే ఉన్న మహోదరునితో అతడు ఇలా అన్నాడు: ఓ మహాబాహూ, ఈ సమయంలో నా విజయ ఆశ నీపైనే నిలిచి ఉంది.
6.97.5
जहि शत्रुचमूं वीर दर्शयाद्य पराक्रमम्।
भर्तृपिण्डस्य कालोऽयं निर्वेष्टुं साधु युध्यताम् ॥ ६.९७.५ ॥
ఓ వీరా, శత్రు సైన్యాన్ని సంహరించు; ఈ రోజు నీ పరాక్రమాన్ని చూపు. యజమాని అన్నం ఋణం తీర్చే సమయం ఇదే; బాగా యుద్ధం చేయి.
6.97.6
एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा राक्षसेन्द्रो महोदरः।
प्रविवेशारिसेनां स पतङ्ग इव पावकम् ॥ ६.९७.६ ॥
అలా చెప్పబడిన రాక్షసేంద్రుడు మహోదరుడు 'అలాగే' అని పలికి, పురుగు అగ్నిలో దూకినట్లు శత్రు సైన్యంలోకి ప్రవేశించాడు.
6.97.7
ततः स कदनं चक्रे वानराणां महाबलः।
भर्तृवाक्येन तेजस्वी स्वेन वीर्येण चोदितः ॥ ६.९७.७ ॥
అప్పుడు ఆ మహాబలుడు వానరులను సంహరించాడు. తన ప్రభువు ఆజ్ఞవల్ల, తన స్వంత పరాక్రమంచేత ప్రేరితుడై ఆ తేజస్వి అలా చేశాడు.
6.97.8
वानराश्च महासत्त्वाः प्रगृह्य विपुलाः शिलाः।
प्रविश्यारिबलं भीमं जघ्नुस्ते सर्वराक्षसान् ॥ ६.९७.८ ॥
మహాబలులైన వానరులు పెద్ద రాళ్లను పట్టుకుని ఆ భయంకరమైన శత్రుసేనలో ప్రవేశించి రాక్షసులందరినీ సంహరించారు.
6.97.9
महोदरः सुसंक्रुद्धः शरैः काञ्चनभूषणैः।
चिच्छेद पाणिपादोरु वानराणां महाहवे ॥ ६.९७.९ ॥
అత్యంత కోపోద్రిక్తుడైన మహోదరుడు బంగారు అలంకారాలు గల బాణాలతో ఆ మహాయుద్ధంలో వానరుల చేతులను, కాళ్లను, తొడలను నరికాడు.
6.97.10
ततस्ते वानराः सर्वे राक्षसैरर्दिता भृशम्।
दिशो दश द्रुताः केचित् केचित् सुग्रीवमाश्रिताः ॥ ६.९७.१० ॥
అప్పుడు రాక్షసులచే తీవ్రంగా బాధింపబడిన వానరులందరూ పది దిక్కులకు పారిపోయారు; కొందరు సుగ్రీవుని ఆశ్రయించారు.
6.97.11
प्रभग्नं समरे दृष्ट्वा वानराणां महाबलम्।
अभिदुद्राव सुग्रीवो महोदरमनन्तरम् ॥ ६.९७.११ ॥
యుద్ధంలో వానరుల మహాబలం చెదరిపోవడాన్ని చూసి సుగ్రీవుడు వెంటనే మహోదరుని వైపు దూసుకుపోయాడు.
6.97.12
प्रगृह्य विपुलां घोरां महीधरसमां शिलाम्।
चिक्षेप च महातेजास्तद्वधाय हरीश्वरः ॥ ६.९७.१२ ॥
మహాతేజస్వి అయిన వానరాధిపతి పర్వతసమానమైన విశాలమూ భయంకరమూ అయిన ఒక బండను ఎత్తి అతని వధకై విసిరాడు.
6.97.13
तामापतन्तीं सहसा शिलां दृष्ट्वा महोदरः।
असम्भ्रान्तस्ततो बाणैर्निर्बिभेद दुरासदाम् ॥ ६.९७.१३ ॥
అకస్మాత్తుగా తనపై పడుతున్న ఆ శిలను చూసి మహోదరుడు కలతచెందక, బాణాలతో ఆ దుర్భేద్యమైన శిలను ఛేదించాడు.
6.97.14
रक्षसा तेन बाणौघैर्निकृत्ता सा सहस्रधा।
निपपात तदा भूमौ गृध्रचक्रमिवाकुलम् ॥ ६.९७.१४ ॥
ఆ రాక్షసుడి బాణవర్షంతో ఛిద్రమైన ఆ శిల వేయి ముక్కలై, గద్దల గుంపులా అస్తవ్యస్తంగా నేలపై పడింది.
6.97.15
तां तु भिन्नां शिलां दृष्ट्वा सुग्रीवः क्रोधमूर्च्छितः।
सालमुत्पाट्य चिक्षेप तं स चिच्छेद नैकधा ॥ ६.९७.१५ ॥
ఆ శిల ముక్కలైనది చూసి సుగ్రీవుడు కోపంతో మూర్ఛిల్లినట్లై, ఒక సాల వృక్షాన్ని పెకలించి విసిరాడు; అతడు దాన్ని అనేక ముక్కలుగా ఛేదించాడు.
6.97.16
शरैश्च विददारैनं शूरः परबलार्दनः।
स ददर्श ततः क्रुद्धः परिघं पतितं भुवि ॥ ६.९७.१६ ॥
శత్రుసైన్యాన్ని అణచే ఆ శూరుడు బాణాలతో అతన్ని కూడా గాయపరిచాడు; అప్పుడు కోపించి, నేలపై పడి ఉన్న ఒక పరిఘను చూశాడు.
6.97.17
आविध्य तु स तं दीप्तं परिघं तस्य दर्शयन्।
परिघेणोग्रवेगेन जघानास्य हयोत्तमान् ॥ ६.९७.१७ ॥
ఆ ప్రకాశించే పరిఘను తిప్పి అతనికి చూపిస్తూ, ఉగ్ర వేగంతో ఆ పరిఘతోనే అతని ఉత్తమ గుఱ్ఱాలను కొట్టి చంపాడు.
6.97.18
तस्माद्धतहयाद् वीरः सोऽवप्लुत्य महारथात्।
गदां जग्राह संक्रुद्धो राक्षसोऽथ महोदरः ॥ ६.९७.१८ ॥
చంపబడిన గుఱ్ఱాలున్న ఆ మహారథం నుండి ఆ వీరుడు దూకి దిగాడు; అప్పుడు అత్యంత కోపించిన ఆ రాక్షసుడు మహోదరుడు ఒక గదను పట్టుకున్నాడు.
6.97.19
गदापरिघहस्तौ तौ युधि वीरौ समीयतुः।
नर्दन्तौ गोवृषप्रख्यौ घनाविव सविद्युतौ ॥ ६.९७.१९ ॥
గదా, పరిఘలను చేతులలో ధరించిన ఆ ఇద్దరు వీరులు యుద్ధంలో ఎదురుపడ్డారు; ఎద్దుల వలె గర్జిస్తూ, మెరుపులతో కూడిన మేఘాల వలె.
6.97.20
ततः क्रुद्धो गदां तस्मै चिक्षेप रजनीचरः।
ज्वलन्तीं भास्कराभासां सुग्रीवाय महोदरः ॥ ६.९७.२० ॥
అప్పుడు కోపించిన రాక్షసుడు మహోదరుడు, మండుతూ సూర్యునిలా ప్రకాశించే గదను సుగ్రీవునిపై విసిరాడు.
6.97.21
गदां तां सुमहाघोरामापतन्तीं महाबलः।
सुग्रीवो रोषताम्राक्षः समुद्यम्य महाहवे ॥ ६.९७.२१ ॥
తన మీదికి దూసుకువస్తున్న ఆ అతి భయంకరమైన గదను చూసి, కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో మహాబలుడైన సుగ్రీవుడు ఆ మహాయుద్ధంలో దానిని పైకెత్తాడు.
6.97.22
आजघान गदां तस्य परिघेण हरीश्वरः।
पपात तरसा भिन्नः परिघस्तस्य भूतले ॥ ६.९७.२२ ॥
వానరరాజు పరిఘతో అతని గదను కొట్టాడు; వేగంగా విరిగిన అతని పరిఘ నేలపై పడింది.
6.97.23
ततो जग्राह तेजस्वी सुग्रीवो वसुधातलात्।
आयसं मुसलं घोरं सर्वतो हेमभूषितम् ॥ ६.९७.२३ ॥
అప్పుడు తేజస్వి అయిన సుగ్రీవుడు భూమి నుండి ఒక ఇనుప ముసలాన్ని తీసుకున్నాడు—భయంకరమైనది, అంతటా బంగారంతో అలంకరించబడింది.
6.97.24
स तमुद्यम्य चिक्षेप सोऽप्यस्य प्राक्षिपद् गदाम्।
भिन्नावन्योन्यमासाद्य पेततुस्तौ महीतले ॥ ६.९७.२४ ॥
అతడు దానిని పైకెత్తి విసిరాడు; అతడూ ఇతనిపై గదను విసిరాడు. ఇద్దరూ ఒకరికొకరు ఢీకొని విరిగి నేలపై పడ్డారు.
6.97.25
ततो भिन्नप्रहरणौ मुष्टिभ्यां तौ समीयतुः।
तेजोबलसमाविष्टौ दीप्ताविव हुताशनौ ॥ ६.९७.२५ ॥
అప్పుడు ఆయుధాలు విరిగిపోగా ఆ ఇద్దరూ పిడికిళ్లతో ఎదురుపడ్డారు; తేజస్సు, బలంతో నిండి, మండుతున్న రెండు అగ్నులవలె.
6.97.26
जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं नदन्तौ च पुनः पुनः।
तलैश्चान्योन्यमासाद्य पेततुश्च महीतले ॥ ६.९७.२६ ॥
ఆ ఇద్దరూ ఒకరినొకరు పదే పదే కొడుతూ గర్జిస్తూ ఉన్నారు; అరచేతులతో ఒకరినొకరు ఢీకొని నేలపై పడ్డారు.
6.97.27
उत्पेततुस्तदा तूर्णं जघ्नतुश्च परस्परम्।
भुजैश्चिक्षिपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ ॥ ६.९७.२७ ॥
అప్పుడు ఆ ఇద్దరు వీరులు వేగంగా లేచి ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు; భుజాలతో ఒకరినొకరు విసిరివేస్తూ, ఇద్దరూ అజేయులుగా ఉన్నారు.
6.97.28
जग्मतुस्तौ श्रमं वीरौ बाहुयुद्धे परंतपौ।
आजहार तदा खड्गमदूरपरिवर्तिनम् ॥ ६.९७.२८ ॥
బాహుయుద్ధంలో శత్రువులను బాధించే ఆ ఇద్దరు వీరులు అలసిపోయారు; అప్పుడు దగ్గరగా తిరుగుతున్న ఖడ్గాన్ని ఒకరు అందుకున్నారు.
6.97.29
राक्षसश्चर्मणा सार्धं महावेगो महोदरः।
तथैव च महाखड्गं चर्मणा पतितं सह।
जग्राह वानरश्रेष्ठः सुग्रीवो वेगवत्तरः ॥ ६.९७.२९ ॥
మహావేగుడైన రాక్షసుడు మహోదరుడు డాలుతో; అలాగే డాలుతో పాటు పడిపోయిన ఆ మహా ఖడ్గాన్ని వానర శ్రేష్ఠుడు సుగ్రీవుడు, మరింత వేగంగా, పట్టుకున్నాడు.
6.97.30
ततो रोषपरीताङ्गौ नदन्तावभ्यधावताम्।
उद्यतासी रणे हृष्टौ युधि शस्त्रविशारदौ ॥ ६.९७.३० ॥
అప్పుడు కోపంతో ఆవరించబడిన అవయవాలతో, గర్జిస్తూ, ఖడ్గాలు పైకెత్తి, యుద్ధంలో సంతోషంగా, ఆయుధ విద్యలో నిపుణులైన ఆ ఇద్దరూ ఒకరిమీదికి ఒకరు దూకారు.
6.97.31
दक्षिणं मण्डलं चोभौ सुतूर्णं सम्परीयतुः।
अन्योन्यमभिसंक्रुद्धौ जये प्रणिहितावुभौ ॥ ६.९७.३१ ॥
కోపంతో నిండిన ఇద్దరూ వెంటనే ఒకరి చుట్టూ ఒకరు కుడివైపుగా తిరిగారు; ఇద్దరూ విజయంపై దృష్టి పెట్టారు.
6.97.32
स तु शूरो महावेगो वीर्यश्लाघी महोदरः।
महावर्मणि तं खड्गं पातयामास दुर्मतिः ॥ ६.९७.३२ ॥
ఆ వీరుడు, అత్యంత వేగవంతుడు, తన పరాక్రమాన్ని గొప్పగా చెప్పుకునేవాడైన మహోదరుడు దుర్బుద్ధితో ఆ ఖడ్గాన్ని పెద్ద కవచంపై వేశాడు.
6.97.33
लग्नमुत्कर्षतः खड्गं खड्गेन कपिकुञ्जरः।
जहार सशिरस्त्राणं कुण्डलोपगतं शिरः ॥ ६.९७.३३ ॥
కపికుంజరుడు తన ఖడ్గంతో ఆ ఖడ్గాన్ని లాగి, శిరస్త్రాణంతో పాటు కుండలాలు ధరించిన ఆ తలను నరికాడు.
6.97.34
निकृत्तशिरसस्तस्य पतितस्य महीतले।
तद् बलं राक्षसेन्द्रस्य दृष्ट्वा तत्र न दृश्यते ॥ ६.९७.३४ ॥
తల నరికి నేలపై పడిపోయిన అతనిని చూసి, రాక్షసరాజు ఆ సైన్యం అక్కడ కనిపించలేదు.
6.97.35
हत्वा तं वानरैः सार्धं ननाद मुदितो हरिः।
चुक्रोध च दशग्रीवो बभौ हृष्टश्च राघवः ॥ ६.९७.३५ ॥
అతన్ని చంపి, వానరులతో కలిసి హరి (హనుమంతుడు) సంతోషంతో గర్జించాడు; దశగ్రీవుడు కోపించాడు, రాఘవుడు సంతోషంతో ప్రకాశించాడు.
6.97.36
विषण्णवदनाः सर्वे राक्षसा दीनचेतसः।
विद्रवन्ति ततः सर्वे भयवित्रस्तचेतसः ॥ ६.९७.३६ ॥
ముఖాలు వాడిపోయి, మనసులు దీనమై, భయంతో కలవరపడిన హృదయాలతో రాక్షసులందరూ అప్పుడు పారిపోయారు.
6.97.37
महोदरं तं विनिपात्य भूमौ
महागिरेः कीर्णमिवैकदेशम्।
सूर्यात्मजस्तत्र रराज लक्ष्म्या
सूर्यः स्वतेजोभिरिवाप्रधृष्यः ॥ ६.९७.३७ ॥
మహోదరుడిని నేలపై కూల్చివేశాడు. అతడు ఒక మహా పర్వతం యొక్క భాగం విరిగి పడినట్లు పడి ఉన్నాడు. అక్కడ సూర్యపుత్రుడు సుగ్రీవుడు, తన తేజస్సుతో అజేయుడైన సూర్యునిలా, వైభవంతో ప్రకాశించాడు.
6.97.38
अथ विजयमवाप्य वानरेन्द्रः
समरमुखे सुरसिद्धयक्षसङ्घैः।
अवनितलगतैश्च भूतसङ्घै-
र्हरुषसमाकुलितैर्निरीक्ष्यमाणः ॥ ६.९७.३८ ॥
అప్పుడు విజయం సాధించిన వానర రాజు, యుద్ధరంగం ముందు, దేవతలు, సిద్ధులు, యక్షుల సమూహాలచే, భూమిపై నిలిచిన ప్రాణుల సమూహాలచే, ఆనందంతో కలవరపడుతూ చూడబడ్డాడు.