વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.10.1
अथाब्रवीन्मुनिं रामः कथं ते भ्रातरो वने ।
कीदृशं तु तदा ब्रह्मंस्तपस्तेपुर्महाबलाः ॥ ७.१०.१ ॥
ત્યારે રામે મુનિને પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, વનમાં તમારા તે મહાબળવાન ભાઈઓ કેવા પ્રકારનું તપ કરતા હતા?
7.10.2
अगस्त्यस्त्वब्रवीत्तत्र रामं सुप्रीतमानसम् ।
तांस्तान्धर्मविधींस्तत्र भ्रातरस्ते समाविशन् ॥ ७.१०.२ ॥
ત્યારે અગસ્ત્યે પ્રસન્ન મનવાળા રામને કહ્યું: ત્યાં તમારા ભાઈઓ દરેક ધર્મના તે તે વિધાનોમાં લીન હતા.
7.10.3
कुम्भकर्णस्ततो यत्तो नित्यं धर्मपथे स्थितः ।
तताप ग्रीष्मकाले तु पञ्चाग्नीन्परितः स्थितः ॥ ७.१०.३ ॥
પછી કુંભકર્ણ હંમેશાં સાવધાનીપૂર્વક ધર્મમાર્ગમાં સ્થિર રહ્યો; ઉનાળામાં તે ચારેબાજુ પાંચ અગ્નિઓ વચ્ચે ઊભો રહીને તપ કરતો હતો.
7.10.4
मेघाम्बुसिक्तो वर्षासु वीरासनमसेवत ।
नित्यं च शिशिरे काले जलमध्यप्रतिश्रयः ॥ ७.१०.४ ॥
ચોમાસામાં મેઘજળથી ભીંજાઈને તે વીરાસનમાં બેસતો; અને શિશિર ઋતુમાં હંમેશાં પાણીની વચ્ચે આશ્રય લેતો.
7.10.5
एवं वर्षसहस्राणि दश तस्यातिचक्रमुः ।
धर्मे प्रयतमानस्य सत्पथे निष्ठितस्य च ॥ ७.१०.५ ॥
આ રીતે ધર્મમાં પ્રયત્નશીલ અને સન્માર્ગ પર સ્થિર એવા તેના દસ હજાર વર્ષ વીતી ગયાં.
7.10.6
विभीषणस्तु धर्मात्मा नित्यं धर्मपरः शुचिः ।
पञ्चवर्षसहस्राणि पादेनैकेन तस्थिवान् ॥ ७.१०.६ ॥
ધર્માત્મા, સદા ધર્મપરાયણ અને પવિત્ર વિભીષણ એક પગે ઊભા રહીને પાંચ હજાર વર્ષ સુધી રહ્યા.
7.10.7
समाप्ते नियमे तस्य ननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
पपात पुष्पवर्षं च क्षुभिताश्चापि देवताः ॥ ७.१०.७ ॥
તેમનો નિયમ પૂરો થતાં અપ્સરાઓના સમૂહ નાચવા લાગ્યા, પુષ્પવર્ષા થઈ અને દેવતાઓ પણ ક્ષુબ્ધ થયા.
7.10.8
पञ्चवर्षसहस्राणि सूर्यं चैवान्ववर्तत ।
तस्थौ चोर्ध्वशिरोबाहुः स्वाध्यायधृतमानसः ॥ ७.१०.८ ॥
પાંચ હજાર વર્ષ સુધી તે સૂર્ય તરફ જોતો રહ્યો; માથું અને હાથ ઊંચા કરીને ઊભો રહ્યો, મન સ્વાધ્યાયમાં સ્થિર રાખીને.
7.10.9
एवं विभीषणस्यापि स्वर्गस्थस्येव नन्दने ।
दशवर्षसहस्राणि गतानि नियतात्मनः ॥ ७.१०.९ ॥
આ રીતે વિભીષણના પણ — સ્વર્ગમાં નંદન વનમાં રહેનારની જેમ — સંયમી આત્મા એવા તેમના દસ હજાર વર્ષ વીતી ગયાં.
7.10.10
दशवर्षसहस्रं तु निराहारो दशाननः ।
पूर्णे वर्षसहस्रे तु शिरश्चाग्नौ जुहाव सः ॥ ७.१०.१० ॥
દસ હજાર વર્ષ દશાનન નિરાહારી રહ્યો; હજાર વર્ષ પૂરાં થતાં તેણે પોતાનું માથું અગ્નિમાં હોમી દીધું.
7.10.11
एवं वर्षसहस्राणि नव तस्यातिचक्रमुः ।
शिरांसि नव चाप्यस्य प्रविष्टानि हुताशनम् ॥ ७.१०.११ ॥
આ રીતે તેના નવ હજાર વર્ષ વીતી ગયાં; તેના નવ માથાં પણ હુતાશનમાં પ્રવેશ્યાં.
7.10.12
अथ वर्षसहस्रे तु दशमे दशमं शिरः ।
छेत्तुकामे दशग्रीवे प्राप्तस्तत्र पितामहः ॥ ७.१०.१२ ॥
પછી દસમા હજાર વર્ષે, દશગ્રીવ દસમું માથું કાપવા ઇચ્છતો હતો ત્યારે, ત્યાં પિતામહ (બ્રહ્મા) આવ્યા.
7.10.13
पितामहस्तु सुप्रीतः सार्धं देवैरुपस्थितः ।
तव तावद्दशग्रीव प्रीतो ऽस्मीत्यभ्यभाषत ॥ ७.१०.१३ ॥
પિતામહ બ્રહ્મા દેવો સાથે ત્યાં આવીને અત્યંત પ્રસન્ન થઈને બોલ્યા, "હે દશગ્રીવ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું."
7.10.14
शीघ्रं वरय धर्मज्ञ वरो यस्ते ऽभिकाङ्क्षितः ।
कं ते कामं करोम्यद्य न वृथा ते परिश्रमः ॥ ७.१०.१४ ॥
"હે ધર્મજ્ઞ, જલ્દી વર માગ. જે વર તને ઇચ્છિત છે, તારી કઈ ઇચ્છા આજે હું પૂરી કરું? તારો શ્રમ વ્યર્થ નહીં જાય."
7.10.15
अथाब्रवीदृशग्रीवः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
प्रणम्य शिरसा देवं हर्षगद्गदया गिरा ॥ ७.१०.१५ ॥
ત્યારે દશગ્રીવે હર્ષિત હૃદયથી દેવને મસ્તક નમાવીને પ્રણામ કર્યા અને આનંદથી ગળગળા સ્વરે કહ્યું.
7.10.16
भगवन्प्राणिनां नित्यं नान्यत्र मरणाद्भयम् ।
नास्ति मृत्युसमः शत्रुरमरत्वमहं वृणे ॥ ७.१०.१६ ॥
"હે ભગવાન, પ્રાણીઓને હંમેશા મૃત્યુ સિવાય બીજો કોઈ ભય નથી. મૃત્યુ જેવો શત્રુ નથી; તેથી હું અમરત્વ માગું છું."
7.10.17
एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा दशग्रीवमुवाच ह ।
नास्ति सर्वामरत्वं ते वरमन्यं वृणीष्व मे ॥ ७.१०.१७ ॥
આમ કહેવાયા પછી બ્રહ્માએ દશગ્રીવને કહ્યું, "તને સંપૂર્ણ અમરત્વ નથી; મારી પાસેથી બીજો વર માગ."
7.10.18
एवमुक्ते तदा राम ब्रह्मणा लोककर्तृणा ।
दशग्रीव उवाचेदं कृताञ्जलिरथाग्रतः ॥ ७.१०.१८ ॥
હે રામ, લોકકર્તા બ્રહ્માએ આમ કહ્યા પછી દશગ્રીવે હાથ જોડીને તેમની સામે આ કહ્યું.
7.10.19
सुपर्णनागयक्षाणां दैत्यदानवरक्षसाम् ।
अवध्यो ऽहं प्रजाध्यक्ष देवतानां च शाश्वत ॥ ७.१०.१९ ॥
હે પ્રજાધ્યક્ષ, સુપર્ણ, નાગ, યક્ષ, દૈત્ય, દાનવ, રાક્ષસ અને દેવતાઓ દ્વારા હું અવધ્ય છું, હે શાશ્વત.
7.10.20
नहि चिन्ता ममान्येषु प्राणिष्वमरपूजित ।
तृणभूता हि ते मन्ये प्राणिनो मानुषादयः ॥ ७.१०.२० ॥
હે અમરપૂજિત, બીજા પ્રાણીઓની મને કોઈ ચિંતા નથી; મનુષ્ય વગેરે પ્રાણીઓને હું તણખલા સમાન માનું છું.
7.10.21
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा दशग्रीवेण रक्षसा ।
उवाच वचनं देवः सह देवैः पितामहः ॥ ७.१०.२१ ॥
રાક્ષસ દશગ્રીવે આમ કહ્યું ત્યારે ધર્માત્મા દેવપિતામહ બ્રહ્માએ દેવો સાથે આ વચન કહ્યું.
7.10.22
भविष्यत्येवमेतत्ते वचो राक्षसपुङ्गव ।
एवमुक्त्वा तु तं राम दशग्रीवं पितामहः ॥ ७.१०.२२ ॥
હે રાક્ષસશ્રેષ્ઠ, તારું આ વચન એમ જ થશે. હે રામ, દશગ્રીવને આમ કહીને પિતામહ...
7.10.23
शृणु चापि वरो भूयः प्रीतस्येह शुभो मम ।
हुतानि यानि शीर्षाणि पूर्वमग्नौ त्वयानघ ॥ ७.१०.२३ ॥
સાંભળ, તારા પર પ્રસન્ન થઈને હું બીજો શુભ વર આપું છું. હે નિષ્પાપ, તેં પહેલાં અગ્નિમાં હોમેલાં જે મસ્તકો,
7.10.24
पुनस्तानि भविष्यन्ति तथैव तव राक्षस ।
वितरामीह ते सौम्य वरं चान्यं दुरासदम् ॥ ७.१०.२४ ॥
તે ફરીથી તારાં જ થશે, હે રાક્ષસ. હે સૌમ્ય, અહીં તને બીજો દુર્લભ વર આપું છું.
7.10.25
छन्दतस्तव रूपं च मनसा यद्यथेप्सितम् ।
भविष्यति न सन्देहो मद्वरात्तवराक्षस ॥ ७.१०.२५ ॥
તારું રૂપ તારી ઇચ્છા પ્રમાણે, મનને ગમે તેવું થશે; તેમાં સંદેહ નથી. હે રાક્ષસ, મારા વરદાનથી આ થશે.
7.10.26
एवं पितामहोक्तस्य दशग्रीवस्य रक्षसः ।
अग्नौ हुतानि शीर्षाणि पुनस्तान्युत्थितानि वै ॥ ७.१०.२६ ॥
પિતામહે એમ કહ્યા પછી, દશગ્રીવ રાક્ષસનાં અગ્નિમાં હોમાયેલાં માથાં ફરી ઊભાં થયાં.
7.10.27
एवमुक्त्वा तु तं राम दशग्रीवं पितामहः ।
विभीषणमथोवाच वाक्यं लोकपितामहः ॥ ७.१०.२७ ॥
હે રામ, દશગ્રીવને એમ કહ્યા પછી, લોકપિતામહ વિભીષણને આ વચન બોલ્યા.
7.10.28
विभीषण त्वया वत्स धर्मसंहितबुद्धिना ।
परितुष्टो ऽस्मि धर्मात्मन्वरं वरय सुव्रत ॥ ७.१०.२८ ॥
વિભીષણ, વત્સ, ધર્મયુક્ત તારી બુદ્ધિથી હું અત્યંત પ્રસન્ન છું. હે ધર્માત્મા, હે સુવ્રત, વરદાન માગ.
7.10.29
विभीषणस्तु धर्मात्मा वचनं प्राह साञ्जलिः ।
वृतः सर्वगुणैर्नित्यं चन्द्रमा रश्मिभिर्यथा ॥ ७.१०.२९ ॥
ધર્માત્મા વિભીષણે હાથ જોડીને આ વચન કહ્યું—સદા સર્વ ગુણોથી યુક્ત, જેમ ચંદ્ર કિરણોથી યુક્ત હોય.
7.10.30
भगवन्कृतकृत्यो ऽहं यन्मे लोकगुरुः स्वयम् ।
प्रीतेन यदि दातव्यो वरो मे शृणु सुव्रत ॥ ७.१०.३० ॥
ભગવન્, લોકગુરુ સ્વયં મારા પર પ્રસન્ન થયા એથી હું કૃતકૃત્ય છું. પ્રસન્ન થઈને મને વરદાન આપવું હોય તો, હે સુવ્રત, સાંભળો.
7.10.31
परमापद्गतस्यापि धर्मे मम मतिर्भवेत् ।
अशिक्षितं च ब्रह्मास्त्रं भगवन्प्रतिभातु मे ॥ ७.१०.३१ ॥
હે ભગવન્, અત્યંત આપત્તિમાં પડ્યો હોઉં તોપણ મારી બુદ્ધિ ધર્મમાં રહે; અને શીખવ્યા વિના બ્રહ્માસ્ત્ર મારા મનમાં સ્ફુરો.
7.10.32
या या मे जायते बुद्धिर्येषु येष्वाश्रमेषु च ।
सा सा भवतु धर्मिष्ठा तं तु धर्मं च पालये ॥ ७.१०.३२ ॥
જે જે આશ્રમોમાં મારામાં જે જે બુદ્ધિ ઉત્પન્ન થાય, તે ધર્મનિષ્ઠ હો; અને હું તે ધર્મનું જ પાલન કરું.
7.10.33
एष मे परमोदार वरः परमको मतः ।
नहि धर्माभिरक्तानां लोके किञ्चन दुर्लभम् ॥ ७.१०.३३ ॥
હે પરમ ઉદાર, આ જ મારો શ્રેષ્ઠ વર માનું છું; કારણ કે ધર્મમાં અનુરક્ત લોકોને જગતમાં કંઈ પણ દુર્લભ નથી.
7.10.34
पुनः प्रजापतिः प्रीतो विभीषणमुवाच ह ।
धर्मिष्ठस्त्वं यथा वत्स तथा चैतद्भविष्यति ॥ ७.१०.३४ ॥
પછી પ્રજાપતિ પ્રસન્ન થઈને વિભીષણને બોલ્યા — હે વત્સ, તું જેમ ધર્મનિષ્ઠ છે, તેમ આ પણ થશે.
7.10.35
यस्माद्राक्षसयोनौ ते जातस्यामित्रनाशन ।
नाधर्मे जायते बुद्धिरमरत्वं ददामि ते ॥ ७.१०.३५ ॥
હે શત્રુનાશક, રાક્ષસ યોનિમાં જન્મ્યા છતાં તારી બુદ્ધિ અધર્મ તરફ જતી નથી; તેથી હું તને અમરત્વ આપું છું.
7.10.36
इत्युक्त्वा कुम्भकर्णाय वरं दातुमुपस्थितम् ।
प्रजापतिं सुराः सर्वे वाक्यं प्राञ्जलयो ऽब्रुवन् ॥ ७.१०.३६ ॥
આમ કહીને, કુંભકર્ણને વર આપવા પ્રજાપતિ ઉપસ્થિત થયા ત્યારે, સર્વ દેવતાઓએ હાથ જોડીને પ્રજાપતિને કહ્યું.
7.10.37
न तावत्कुम्भकर्णाय प्रदातव्यो वरस्त्वया ।
जानीषे हि यथा लोकांस्त्रासयत्येष दुर्मतिः ॥ ७.१०.३७ ॥
કુંભકર્ણને હમણાં વરદાન ન આપો. આ દુર્મતિ લોકોને કેવો ત્રાસ આપે છે તે તમે જાણો છો.
7.10.38
नन्दने ऽप्सरसः सप्त महेन्द्रानुचरा दश ।
अनेन भक्षिता ब्रह्मन्नृषयो मानुषास्तथा ॥ ७.१०.३८ ॥
નંદન વનમાં એણે સાત અપ્સરાઓ અને ઇન્દ્રના દસ અનુચરોને ભક્ષી લીધા. હે બ્રહ્મન્, એણે ઋષિઓ અને મનુષ્યોને પણ એ જ રીતે ભક્ષ્યા છે.
7.10.39
अलब्धवरपूर्वेण यत्कृतं राक्षसेन तु ।
तदेष वरलब्धः स्याद्भक्षयेद्भुवनत्रयम् ॥ ७.१०.३९ ॥
વરદાન મેળવ્યા પહેલાં આ રાક્ષસે જે કર્યું, તે જ જો તે વરદાન મેળવીને કરે, તો તે ત્રણે લોકને ભક્ષી જશે.
7.10.40
वरव्याजेन मोहो ऽस्मै दीयताममितप्रभ ।
लोकानां स्वस्ति चैवं स्याद्भवेदस्य च सन्नतिः ॥ ७.१०.४० ॥
હે અમિત તેજસ્વી, વરદાનના બહાને આને મોહ આપવામાં આવે. આમ લોકોનું કલ્યાણ થશે અને એનો પતન પણ થશે.
7.10.41
एवमुक्तः सुरैर्ब्रह्मा ऽचिन्तयत् पद्मसम्भवः ।
चिन्तिता चोपतस्थे ऽस्य पार्श्वं देवी सरस्वती ॥ ७.१०.४१ ॥
દેવતાઓએ આ પ્રમાણે કહ્યું ત્યારે કમળજન્મા બ્રહ્માએ વિચાર કર્યો. તેમના ચિંતન કરતાં જ દેવી સરસ્વતી તેમની પાસે આવી.
7.10.42
प्राञ्जलिः सा तु पार्श्वस्था प्राह वाक्यं सरस्वती ।
इयमस्म्यागता देव किं कार्यं करवाण्यहम् ॥ ७.१०.४२ ॥
હાથ જોડીને પાસે ઊભેલી સરસ્વતીએ આ વચન કહ્યું: "હે દેવ, હું આવી ગઈ છું. મારે શું કરવાનું છે?"
7.10.43
प्रजापतिस्तुं तां प्राप्तां प्राह वाक्यं सरस्वतीम् ।
वाणि त्वं राक्षसेन्द्रस्य भव या देवतेप्सिता ॥ ७.१०.४३ ॥
આવેલી તે સરસ્વતીને પ્રજાપતિએ કહ્યું, 'હે વાણી, તું રાક્ષસેન્દ્રની તે વાણી બન જે દેવતાઓને ઇષ્ટ છે.'
7.10.44
तथेत्युक्त्वा प्रविष्टा सा प्रजापतिरथाब्रवीत् ।
कुम्भकर्ण महाबाहो वरं वरय यो मतः ॥ ७.१०.४४ ॥
'તથાસ્તુ' કહીને તે પ્રવેશી ગઈ. પછી પ્રજાપતિએ કહ્યું, 'હે મહાબાહુ કુંભકર્ણ! તને જે વર ઇષ્ટ હોય તે માંગ.'
7.10.45
कुम्भकर्णस्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा वचनमब्रवीत् ।
स्वप्तुं वर्षाण्यनेकानि देवदेव ममेप्सितम् ॥ ७.१०.४५ ॥
કુંભકર્ણે તે વચન સાંભળીને કહ્યું, 'હે દેવદેવ! મને ઘણાં વર્ષો સુધી ઊંઘવું એ જ ઇષ્ટ છે.'
7.10.46
एवमस्त्विति तं चोक्त्वा प्रायाद्ब्रह्मा सुरैः समम् ।
देवी सरस्वती चैव राक्षसं तं जहौ पुनः ॥ ७.१०.४६ ॥
'તથાસ્તુ' કહીને બ્રહ્મા દેવતાઓ સાથે ચાલ્યા ગયા. દેવી સરસ્વતીએ પણ તે રાક્ષસને ફરી છોડી દીધો.
7.10.47
ब्रह्मणा सह देवेषु गतेषु च नभःस्थलम् ।
विमुक्तो ऽसौ सरस्वत्या स्वां सञ्ज्ञां च ततो गतः ॥ ७.१०.४७ ॥
બ્રહ્મા સાથે દેવો આકાશમાં ગયા પછી, સરસ્વતીથી મુક્ત થઈને તેણે પોતાની સંજ્ઞા પાછી મેળવી.
7.10.48
कुम्भकर्णस्तु दुष्टात्मा चिन्तयामास दुःखितः ।
ईदृशं किमिदं वाक्यं ममाद्य वदनाच्च्युतम् ॥ ७.१०.४८ ॥
દુષ્ટાત્મા કુંભકર્ણ દુઃખી થઈને વિચારવા લાગ્યો, 'આજે મારા મુખમાંથી આવું વચન કેવી રીતે નીકળ્યું?'
7.10.49
अहं व्यामोहितो देवैरिति मन्ये तदा ऽ ऽगतैः ।
एवं लब्धवराः सर्वे भ्रातरो दीप्ततेजसः ।
श्लेष्मातकवनं गत्वा तत्र ते न्यवसन्सुखम् ॥ ७.१०.४९ ॥
મને લાગે છે કે તે સમયે આવેલા દેવોએ મને મોહિત કરી દીધો. આ રીતે વર પામેલા બધા ભાઈઓ, દીપ્ત તેજવાળા, શ્લેષ્માતક વનમાં જઈને ત્યાં સુખેથી રહ્યા.