વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.11.1
सुमाली वरलब्धांस्तु ज्ञात्वा चैतान्निशाचरान् ।
उदतिष्ठद्भयं त्यक्त्वा सानुगः स रसातलात् ॥ ७.११.१ ॥
વરદાન પામેલા આ નિશાચરોને જાણીને સુમાલી ભય છોડીને અનુચરો સહિત રસાતલમાંથી ઊભો થયો.
7.11.2
मारीचश्च प्रहस्तश्च विरूपाक्षो महोदरः ।
उदतिष्ठन्सुसंरब्धाः सचिवास्तस्य रक्षसः ॥ ७.११.२ ॥
મારીચ, પ્રહસ્ત, વિરૂપાક્ષ અને મહોદર પણ ઊભા થયા — તે રાક્ષસના અત્યંત ક્રોધિત મંત્રીઓ.
7.11.3
सुमाली सचिवैः सार्धं वृतो राक्षसपुङ्गवैः ।
अभिगम्य दशग्रीवं परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ ७.११.३ ॥
સુમાલી મંત્રીઓ અને શ્રેષ્ઠ રાક્ષસોથી ઘેરાઈને દશગ્રીવ પાસે ગયો, તેને આલિંગન આપીને આમ બોલ્યો.
7.11.4
दिष्ट्या ते वत्स सम्प्राप्तश्चिन्तितो ऽयं मनोरथः ।
यस्त्वं त्रिभुवनश्रेष्ठाल्लब्धवान्वरमुत्तमम् ॥ ७.११.४ ॥
સદ્ભાગ્યે, વત્સ, ત્રણેય લોકમાં શ્રેષ્ઠ પાસેથી ઉત્તમ વરદાન મેળવીને તારી આ ઇચ્છા પૂરી થઈ.
7.11.5
यत्कृते च वयं लङ्कां त्यकत्वा याता रसातलम् ।
तद्गतं नो महाबाहो महद्विष्णुकृतं भयम् ॥ ७.११.५ ॥
જેને કારણે આપણે લંકા છોડીને રસાતલ ગયા — હે મહાબાહુ, વિષ્ણુએ ઉત્પન્ન કરેલો તે મહાન ભય આપણાથી દૂર થયો છે.
7.11.6
असकृत्तद्भयाद्भीताः परित्यज्य स्वमालयम् ।
विद्रुताः सहिताः सर्वे प्रविष्टाः स्म रसातलम् ॥ ७.११.६ ॥
તે ભયથી વારંવાર ડરીને આપણે પોતાનું નિવાસસ્થાન છોડીને ભાગ્યા; આપણે સૌ સાથે રસાતલમાં પ્રવેશ્યા.
7.11.7
अस्मदीया च लङ्केयं नगरी राक्षसोचिता ।
निवेशिता तव भ्रात्रा धनाध्यक्षेण धीमता ॥ ७.११.७ ॥
આ લંકા અમારી નગરી છે, રાક્ષસોને યોગ્ય. તારા બુદ્ધિમાન ભાઈ, ધનાધ્યક્ષે, તેને વસાવી હતી.
7.11.8
यदि नामात्र शक्यं स्यात्साम्ना दानेन वानघ ।
तरसा वा महाबाहो प्रत्यानेतुं कृतं भवेत् ॥ ७.११.८ ॥
હે નિષ્પાપ, અહીં સામથી કે દાનથી, અથવા હે મહાબાહુ, બળથી આ પાછું મેળવવું શક્ય હોત તો કાર્ય સિદ્ધ થાત.
7.11.9
त्वं तु लङ्केश्वरस्तात भविष्यसि न संशयः ।
त्वया राक्षसवंशो ऽयं निमग्नो ऽपि समुद्धृतः ।
सर्वेषां नः प्रभुश्चैव भविष्यसि महाबल ॥ ७.११.९ ॥
હે પ્રિય પુત્ર, તું લંકાનો સ્વામી થઈશ, એમાં સંદેહ નથી. ડૂબી ગયેલો આ રાક્ષસવંશ તારા દ્વારા ફરી ઉદ્ધાર પામ્યો. હે મહાબળવાન, તું આપણા સૌનો પ્રભુ પણ થઈશ.
7.11.10
अथाब्रवीद्दशग्रीवो मातामहमुपस्थितम् ।
वित्तेशो गुरुरस्माकं नार्हसे वक्तुमीदृशम् ॥ ७.११.१० ॥
ત્યારે દશગ્રીવે નજીક આવેલા માતામહને કહ્યું: ધનપતિ અમારા ગુરુ છે; તારે આવું કહેવું યોગ્ય નથી.
7.11.11
साम्नापि राक्षसेन्द्रेण प्रत्याख्यातो गरीयसा ।
किञ्चिन्नाह तदा रक्षो ज्ञात्वा तस्य चकीर्षितम् ॥ ७.११.११ ॥
રાક્ષસેન્દ્રે સામથી પણ તેને નકાર્યો. તેનો ઇરાદો જાણીને તે રાક્ષસ ત્યારે કંઈ બોલ્યો નહીં.
7.11.12
कस्यचित्त्वथ कालस्य वसन्तं रावणं ततः ।
उक्तवन्तं तथा वाक्यं दशग्रीवं निशाचरः ॥ ७.११.१२ ॥
થોડા સમય પછી, રાવણ ત્યાં વસતો હતો ત્યારે, તે નિશાચરે દશગ્રીવને આ વચનો કહ્યાં.
7.11.13
प्रहस्तः प्रश्रितं वाक्यमिदमाह स कारणम् ॥ ७.११.१३ ॥
પ્રહસ્તે નમ્રતાથી, કારણસહિત આ વચન કહ્યું.
7.11.14
दशग्रीव महाबाहो नार्हस्त्वं वक्तुमीदृशम् ।
सौभ्रात्रं नास्ति शूराणां शृणु चेदं वचो मम ॥ ७.११.१४ ॥
હે દશગ્રીવ, હે મહાબાહુ, તારે આવું બોલવું યોગ્ય નથી. શૂરવીરોમાં ભ્રાતૃભાવ હોતો નથી; મારું આ વચન સાંભળ.
7.11.15
अदितिश्च दितिश्चैव भगिन्यौ सहिते हि ते ।
भार्ये परमरूपिण्यौ कश्यपस्य प्रजापतेः ॥ ७.११.१५ ॥
અદિતિ અને દિતિ બંને બહેનો પ્રજાપતિ કશ્યપની અત્યંત સુંદર પત્નીઓ હતી.
7.11.16
अदितिर्जनयामास देवांस्त्रिभुवनेश्वरान् ।
दितिस्त्वजनयत्पुत्रान्कश्यपस्यात्मसम्भवान् ॥ ७.११.१६ ॥
અદિતિએ ત્રણેય લોકના સ્વામી દેવોને જન્મ આપ્યો; અને દિતિએ કશ્યપથી ઉત્પન્ન થયેલા પોતાના જ અંશરૂપ પુત્રોને જન્મ આપ્યો.
7.11.17
दैत्यानां किल धर्मज्ञ पुरीयं सवनार्णवा ।
सपर्वता मही वीर ते ऽभवन्प्रभविष्णवः ॥ ७.११.१७ ॥
હે ધર્મજ્ઞ, હે વીર, આ નગરી અને સમુદ્ર તથા પર્વતો સહિતની આ પૃથ્વી દૈત્યોની જ હતી; તે તારા પ્રભુત્વમાં આવી.
7.11.18
निहत्य तांस्तु समरे विष्णुना प्रभविष्णुना ।
देवानां वशमानीतं त्रैलोक्यमिदमव्ययम् ॥ ७.११.१८ ॥
યુદ્ધમાં તેમને હણીને, પ્રભાવશાળી વિષ્ણુએ આ અવિનાશી ત્રૈલોક્યને દેવોના વશમાં લાવ્યું.
7.11.19
नैतदेको भवानेव करिष्यति विपर्ययम् ।
सुरासुरैराचरितं तत्कुरुष्व वचो मम ॥ ७.११.१९ ॥
આ ઉથલપાથલ તું એકલો નહીં કરે. સુરો અને અસુરોએ જેમ કર્યું તેમ કર, મારું વચન સાંભળ.
7.11.20
एवमुक्तो दशग्रीवः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
चिन्तयित्वा मुहूर्तं वै बाढमित्येव सो ऽब्रवीत् ॥ ७.११.२० ॥
આમ કહેવાતાં દશગ્રીવ હર્ષિત મનથી ક્ષણભર વિચારી 'ઠીક છે' એમ બોલ્યો.
7.11.21
स तु तेनैव हर्षेण तस्मिन्नहनि वीर्यवान् ।
वनं गतो दशग्रीवः सह तैः क्षणदाचरैः ॥ ७.११.२१ ॥
એ જ હર્ષથી તે દિવસે પરાક્રમી દશગ્રીવ એ નિશાચરો સાથે વનમાં ગયો.
7.11.22
त्रिकूटस्थः स तु तदा दशग्रीवो निशाचरः ।
प्रेषयामास दौत्येन प्रहस्तं वाक्यकोविदम् ॥ ७.११.२२ ॥
ત્રિકૂટ પર રહેલા એ નિશાચર દશગ્રીવે ત્યારે દૂત તરીકે વાણીકુશળ પ્રહસ્તને મોકલ્યો.
7.11.23
प्रहस्त शीघ्रं गच्छ त्वं ब्रूहि नैर्ऋतपुङ्गवम् ।
वचसा मम वित्तेशं सामपूर्वमिदं वचः ॥ ७.११.२३ ॥
હે પ્રહસ્ત, તું ઝડપથી જા; નૈરૃતોમાં શ્રેષ્ઠ વિત્તેશ (કુબેર)ને મારા શબ્દોમાં, પ્રથમ સામનીતિથી આ વચન કહે.
7.11.24
इयं लङ्का पुरी राजन्राक्षसानां महात्मनाम् ।
त्वया निवेशिता सौम्य नैतद्युक्तं तवानघ ॥ ७.११.२४ ॥
હે રાજન, આ લંકા નગરી મહાત્મા રાક્ષસોની છે; તેં જ તેને વસાવી હતી. હે સૌમ્ય, હે નિર્દોષ, આ તારા માટે યોગ્ય નથી.
7.11.25
तद्भवान्यदि नो ह्यद्य दद्यादतुलविक्रम ।
कृता भवेन्मम प्रीतिर्धुर्मश्चैवानुपालितः ॥ ७.११.२५ ॥
તેથી, હે અતુલ પરાક્રમી, જો તમે આજે અમને તે આપો, તો મને આનંદ થશે અને ધર્મનું પાલન પણ થશે.
7.11.26
स तु गत्वा पुरीं लङ्कां धनदेन सुरक्षिताम् ।
अब्रवीत्परमोदारं वित्तपालमिदं वचः ॥ ७.११.२६ ॥
તે કુબેર દ્વારા સારી રીતે સુરક્ષિત લંકા નગરીમાં જઈને, અત્યંત ઉદાર ધનરક્ષકને આ વચનો કહ્યાં.
7.11.27
प्रेषितो ऽहं तव भ्रात्रा दशग्रीवेण सुव्रत ।
त्वत्समीपं महाबाहो सर्वशस्त्रभृतां वर ॥ ७.११.२७ ॥
હે સુવ્રત, તમારા ભાઈ દશગ્રીવ (રાવણ)એ મને તમારી પાસે મોકલ્યો છે. હે મહાબાહુ, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ!
7.11.28
तच्छ्रूयतां महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
वचनं मम वित्तेश यद्ब्रवीति दशाननः ॥ ७.११.२८ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, સર્વશાસ્ત્રવિશારદ, હે ધનાધીશ, દશાનન જે કહે છે તે મારાં વચનો સાંભળો.
7.11.29
इयं किल पुरी रम्या सुमालिप्रमुखैः पुरा ।
भुक्तपूर्वा विशालाक्ष राक्षसैर्भीमविक्रमैः ॥ ७.११.२९ ॥
હે વિશાલાક્ષ, આ રમણીય નગરી પૂર્વે સુમાલી આદિ ભયંકર પરાક્રમી રાક્ષસોએ ભોગવી હતી.
7.11.30
तेन विज्ञाप्यते सो ऽयं साम्प्रतं विश्रवात्मज ।
तदेषा दीयतां तात याचतस्तस्य सामतः ॥ ७.११.३० ॥
તેના દ્વારા હવે આ વિનંતી કરાય છે: હે વિશ્રવાના પુત્ર, પ્રિય, જે માગે છે તેને સામનીતિથી આ આપી દો.
7.11.31
प्रहस्तादभिसंश्रुत्य देवो वैश्रवणो वचः ।
प्रत्युवाच प्रहस्तं तं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ७.११.३१ ॥
પ્રહસ્તનાં વચનો સાંભળીને વાણીમાં નિપુણ દેવ વૈશ્રવણે તે પ્રહસ્તને ઉત્તર આપ્યો.
7.11.32
दत्ता ममेयं पित्रा तु लङ्का शून्या निशाचरैः ।
निवासिते च मे यक्षैर्दानमानादिभिर्गुणैः ॥ ७.११.३२ ॥
આ લંકા મારા પિતાએ મને આપી હતી; રાક્ષસોથી ખાલી થયેલી તેમાં દાન, માન વગેરે ગુણોથી મેં યક્ષોને વસાવ્યા હતા.
7.11.33
ब्रूहि गच्छ दशग्रीवं पुरं राज्यं च यन्मम ।
तवाप्येतन्महाबाहो भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ॥ ७.११.३३ ॥
જા, દશગ્રીવને કહે: મારું જે નગર અને રાજ્ય છે, હે મહાબાહુ, આ નિષ્કંટક રાજ્ય તું જ ભોગવ.
7.11.34
एवमुक्त्वा धनाध्यक्षो जगाम पितुरन्तिकम् ॥ ७.११.३४ ॥
આમ કહીને ધનાધ્યક્ષ કુબેર પોતાના પિતા પાસે ગયા.
7.11.35
अभिवाद्य गुरुं प्राह रावणस्य यदीप्सितम् ।
एष तात दशग्रीवो दूतं प्रेषितवान्मम ॥ ७.११.३५ ॥
ગુરુ (પિતા)ને પ્રણામ કરીને રાવણની ઇચ્છા કહી: "હે તાત, આ દશગ્રીવે મારી પાસે દૂત મોકલ્યો છે."
7.11.36
दीयतां नगरी लङ्का पूर्वं रक्षोगणोषिता ।
मयात्र यदनुष्ठेयं तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ॥ ७.११.३६ ॥
પૂર્વે રાક્ષસગણોથી વસાયેલી આ લંકા નગરી આપવામાં આવે. હે સુવ્રત, અહીં મારે શું કરવું તે મને કહો.
7.11.37
ब्रह्मर्षिस्त्वेवमुक्तो ऽसौ विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।
प्राञ्जलिं धनदं प्राह शृणु पुत्र वचो मम ॥ ७.११.३७ ॥
બ્રહ્મર્ષિ એવા એ મુનિશ્રેષ્ઠ વિશ્રવા આમ કહેવાયા પછી, હાથ જોડીને ધનદ (કુબેર)ને બોલ્યા — 'પુત્ર, મારું વચન સાંભળ.'
7.11.38
दशग्रीवो महाबाहुरुक्तवान्मम सन्निधौ ।
मया निर्भर्त्सितश्चासीद्बहुशोक्तः सुदुर्मतिः ॥ ७.११.३८ ॥
દશગ્રીવ, મહાબાહુએ મારી સમક્ષ (કઠોર વચન) કહ્યું. એ દુર્મતિને મેં ઘણી વાર ઠપકો આપ્યો.
7.11.39
स क्रोधेन मया चोक्तो ध्वंसते च पुनः पुनः ।
श्रेयो ऽभियुक्तं धर्म्यं च शृणु पुत्र वचो मम ॥ ७.११.३९ ॥
ક્રોધથી મેં તેને કહ્યું; છતાં તે વારંવાર અવગણતો રહ્યો. હવે જે કલ્યાણકારી અને ધર્મસંમત છે, તે, પુત્ર, મારું વચન સાંભળ.
7.11.40
वरप्रदानसम्मूढो मान्या ऽमान्यान् स दुर्मतिः ।
न वेत्ति मम शापाच्च प्रकृतिं दारुणां गतः ॥ ७.११.४० ॥
વરદાનથી મોહિત થયેલો તે દુર્મતિ માનનીય અને અમાનનીયને ઓળખતો નથી. મારા શાપથી તે ભયંકર સ્વભાવ પામ્યો છે.
7.11.41
तस्माद्गच्छ महाबाहो कैलासं धरणीधरम् ।
निवेशय निवासार्थं त्यक्त्वा लङ्कां सहानुगः ॥ ७.११.४१ ॥
તેથી, હે મહાબાહુ, લંકા છોડીને તારા અનુચરો સાથે કૈલાસ પર્વત પર જા અને ત્યાં નિવાસ માટે વસ.
7.11.42
तत्र मन्दाकिनी रम्या नदीनामुत्तमा नदी ।
काञ्चनैः सूर्यसङ्काशैः पङ्कजैः संवृतोदका ॥ ७.११.४२ ॥
ત્યાં મંદાકિની નદી છે; તે રમણીય અને નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે; તેનું જળ સૂર્ય સમાન સોનેરી કમળોથી ઢંકાયેલું રહે છે.
7.11.43
कुमुदैरुत्पलैश्चैव तथा ऽन्यैश्च सुगन्धिभिः ॥ ७.११.४३ ॥
કુમુદ અને ઉત્પલ તથા અન્ય સુગંધિત ફૂલોથી (તે નદી ભરેલી હતી).
7.11.44
तत्र देवाः सगन्धर्वाः साप्सरोरगकिंनराः ।
विहारशीलाः सततं रमन्ते सर्वदा ऽ ऽश्रिताः ॥ ७.११.४४ ॥
ત્યાં દેવો, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, નાગો અને કિન્નરો વિહારપ્રિય થઈ સદા આશ્રય લઈને રમે છે.
7.11.45
न हि क्षमं तवानेन वैरं धनद रक्षसा ।
जानीषे हि यथा ऽनेन लब्धः परमको वरः ॥ ७.११.४५ ॥
હે ધનદ, આ રાક્ષસ સાથે તારું વેર યોગ્ય નથી; તેણે મેળવેલો પરમ વર તું જાણે છે.
7.11.46
एवमुक्तो गृहीत्वा ऽ ऽशु तद्वचः पितृगौरवात् ।
सदारपुत्रः सामान्यः सवाहनधनो गतः ॥ ७.११.४६ ॥
આમ કહેવાયેલા તેણે પિતાના ગૌરવને કારણે તે વચન તરત સ્વીકારી, પત્ની-પુત્રો, વાહનો અને ધન સહિત સામાન્ય રૂપે ચાલ્યો ગયો.
7.11.47
प्रहस्तो ऽथ दशग्रीवं गत्वा वचनमब्रवीत् ।
प्रहृष्टात्मा महात्मानं सहामात्यं सहानुजम् ॥ ७.११.४७ ॥
પછી પ્રહસ્ત દશગ્રીવ પાસે જઈને હર્ષિત મનથી, અમાત્યો અને નાના ભાઈ સહિત તે મહાત્માને આ વચન બોલ્યો.
7.11.48
शून्या सा नगरी लङ्का त्यक्त्त्वैनां धनदो गतः ।
प्रविश्य तां सहास्माभिः स्वधर्मं प्रतिपालय ॥ ७.११.४८ ॥
તે લંકા નગરી હવે સૂની છે; તેને છોડીને ધનદ ચાલ્યો ગયો છે. તેથી અમારી સાથે તેમાં પ્રવેશ કરીને તારો ધર્મ પાળ.
7.11.49
एवमुक्तो दशग्रीवः प्रहस्तेन महाबलः ।
विवेश नगरीं लङ्कां भ्रातृभिः सबलानुगैः ॥ ७.११.४९ ॥
પ્રહસ્તે આમ કહ્યું ત્યારે મહાબલી દશગ્રીવ ભાઈઓ, સેના અને અનુચરો સાથે લંકા નગરીમાં પ્રવેશ્યો.
7.11.50
धनदेन परित्यक्तां सुविभक्तमहापथाम् ।
आरुरोह स देवारिः स्वर्गं देवाधिपो यथा ॥ ७.११.५० ॥
કુબેરે છોડેલી, સારી રીતે વિભાજિત મહામાર્ગોવાળી તે લંકા પર દેવશત્રુ ચઢ્યો, જેમ દેવાધિપતિ સ્વર્ગ પર.
7.11.51
स चाभिषिक्तः क्षणदाचरैस्तदा निवेशयामास पुरीं दशाननः ।
निकामपूर्णा च बभूव सा पुरी निशाचरैर्नीलबलाहकोपमैः ॥ ७.११.५१ ॥
ત્યારે નિશાચરોએ અભિષેક કરેલા દશાનને નગરીને વસાવી; નીલ મેઘ જેવા નિશાચરોથી તે નગરી ભરાઈ ગઈ.
7.11.52
धनेश्वरस्त्वथ पितृवाक्यगौरवान्न्यवेशयच्छशिविमले गिरौ पुरीम् ।
स्वलङ्कृतैर्भवनवरैर्विभूषितां पुरन्दरस्वेव तदा ऽमरावतीम् ॥ ७.११.५२ ॥
પિતાના વચનના ગૌરવથી ધનેશ્વર કુબેરે ચંદ્ર જેવા ઉજ્જ્વળ પર્વત પર પોતાની નગરી વસાવી; ઉત્તમ સુશોભિત ભવનોથી તે પુરંદરની અમરાવતી જેવી શોભતી હતી.