वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.11.1
सुमाली वरलब्धांस्तु ज्ञात्वा चैतान्निशाचरान् ।
उदतिष्ठद्भयं त्यक्त्वा सानुगः स रसातलात् ॥ ७.११.१ ॥
वर मिळालेल्या या निशाचरांना जाणून सुमाली भय सोडून अनुचरांसह रसातलातून उठला.
7.11.2
मारीचश्च प्रहस्तश्च विरूपाक्षो महोदरः ।
उदतिष्ठन्सुसंरब्धाः सचिवास्तस्य रक्षसः ॥ ७.११.२ ॥
मारीच, प्रहस्त, विरूपाक्ष आणि महोदर हेही उठले — त्या राक्षसाचे अत्यंत संतप्त मंत्री.
7.11.3
सुमाली सचिवैः सार्धं वृतो राक्षसपुङ्गवैः ।
अभिगम्य दशग्रीवं परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ ७.११.३ ॥
सुमाली मंत्री आणि श्रेष्ठ राक्षसांनी वेढलेला दशग्रीवाजवळ जाऊन, त्याला आलिंगन देऊन असे म्हणाला.
7.11.4
दिष्ट्या ते वत्स सम्प्राप्तश्चिन्तितो ऽयं मनोरथः ।
यस्त्वं त्रिभुवनश्रेष्ठाल्लब्धवान्वरमुत्तमम् ॥ ७.११.४ ॥
सुदैवाने, वत्सा, त्रिभुवनातील श्रेष्ठाकडून उत्तम वर मिळवलास — तुझा हा मनोरथ पूर्ण झाला.
7.11.5
यत्कृते च वयं लङ्कां त्यकत्वा याता रसातलम् ।
तद्गतं नो महाबाहो महद्विष्णुकृतं भयम् ॥ ७.११.५ ॥
ज्याच्यामुळे आम्ही लंका सोडून रसातलात गेलो — हे महाबाहो, विष्णूमुळे निर्माण झालेले ते महान भय आमच्यापासून दूर गेले आहे.
7.11.6
असकृत्तद्भयाद्भीताः परित्यज्य स्वमालयम् ।
विद्रुताः सहिताः सर्वे प्रविष्टाः स्म रसातलम् ॥ ७.११.६ ॥
त्या भयाने वारंवार घाबरून आम्ही आपले निवासस्थान सोडून पळालो; आम्ही सर्व एकत्र रसातलात शिरलो.
7.11.7
अस्मदीया च लङ्केयं नगरी राक्षसोचिता ।
निवेशिता तव भ्रात्रा धनाध्यक्षेण धीमता ॥ ७.११.७ ॥
ही लंका आमची नगरी आहे, राक्षसांना योग्य. तुझ्या बुद्धिमान भावाने, धनाध्यक्षाने, ती वसवली होती.
7.11.8
यदि नामात्र शक्यं स्यात्साम्ना दानेन वानघ ।
तरसा वा महाबाहो प्रत्यानेतुं कृतं भवेत् ॥ ७.११.८ ॥
हे निष्पाप, येथे साम किंवा दानाने, किंवा हे महाबाहो, बलाने हे परत मिळवणे शक्य असते तर काम झाले असते.
7.11.9
त्वं तु लङ्केश्वरस्तात भविष्यसि न संशयः ।
त्वया राक्षसवंशो ऽयं निमग्नो ऽपि समुद्धृतः ।
सर्वेषां नः प्रभुश्चैव भविष्यसि महाबल ॥ ७.११.९ ॥
प्रिय पुत्रा, तू लंकेचा अधिपती होशील यात शंका नाही. बुडालेला हा राक्षसवंश तुझ्यामुळे पुन्हा उद्धरला गेला. हे महाबलवान, तू आम्हा सर्वांचा प्रभूही होशील.
7.11.10
अथाब्रवीद्दशग्रीवो मातामहमुपस्थितम् ।
वित्तेशो गुरुरस्माकं नार्हसे वक्तुमीदृशम् ॥ ७.११.१० ॥
तेव्हा दशग्रीव जवळ आलेल्या मातामहाला म्हणाला: धनाधिपती आमचे गुरू आहेत; तुला असे बोलणे योग्य नाही.
7.11.11
साम्नापि राक्षसेन्द्रेण प्रत्याख्यातो गरीयसा ।
किञ्चिन्नाह तदा रक्षो ज्ञात्वा तस्य चकीर्षितम् ॥ ७.११.११ ॥
राक्षसेंद्रानेही सामाने त्याला नाकारले. त्याचा हेतू जाणून तो राक्षस तेव्हा काहीच बोलला नाही.
7.11.12
कस्यचित्त्वथ कालस्य वसन्तं रावणं ततः ।
उक्तवन्तं तथा वाक्यं दशग्रीवं निशाचरः ॥ ७.११.१२ ॥
काही काळानंतर, रावण तेथे वास करत असताना, त्या निशाचराने दशग्रीवाला अशी वचने सांगितली.
7.11.13
प्रहस्तः प्रश्रितं वाक्यमिदमाह स कारणम् ॥ ७.११.१३ ॥
प्रहस्त नम्रपणे, कारणासह हे शब्द बोलला.
7.11.14
दशग्रीव महाबाहो नार्हस्त्वं वक्तुमीदृशम् ।
सौभ्रात्रं नास्ति शूराणां शृणु चेदं वचो मम ॥ ७.११.१४ ॥
हे दशग्रीवा, हे महाबाहो, तुला असे बोलणे योग्य नाही. शूरांमध्ये बंधुप्रेम नसते; माझे हे बोलणे ऐक.
7.11.15
अदितिश्च दितिश्चैव भगिन्यौ सहिते हि ते ।
भार्ये परमरूपिण्यौ कश्यपस्य प्रजापतेः ॥ ७.११.१५ ॥
अदिती आणि दिती या दोन बहिणी प्रजापती कश्यपाच्या अत्यंत सुंदर पत्नी होत्या.
7.11.16
अदितिर्जनयामास देवांस्त्रिभुवनेश्वरान् ।
दितिस्त्वजनयत्पुत्रान्कश्यपस्यात्मसम्भवान् ॥ ७.११.१६ ॥
अदितीने त्रिभुवनाचे स्वामी असे देव जन्माला घातले; आणि दितीने कश्यपापासून जन्मलेले स्वतःचे अंश असे पुत्र जन्माला घातले.
7.11.17
दैत्यानां किल धर्मज्ञ पुरीयं सवनार्णवा ।
सपर्वता मही वीर ते ऽभवन्प्रभविष्णवः ॥ ७.११.१७ ॥
हे धर्मज्ञा, हे वीरा, ही नगरी आणि समुद्र व पर्वतांसह ही पृथ्वी दैत्यांचीच होती; ती तुझ्या प्रभुत्वाखाली आली.
7.11.18
निहत्य तांस्तु समरे विष्णुना प्रभविष्णुना ।
देवानां वशमानीतं त्रैलोक्यमिदमव्ययम् ॥ ७.११.१८ ॥
युद्धात त्यांना मारून, पराक्रमी विष्णूने हे अविनाशी त्रैलोक्य देवांच्या स्वाधीन केले.
7.11.19
नैतदेको भवानेव करिष्यति विपर्ययम् ।
सुरासुरैराचरितं तत्कुरुष्व वचो मम ॥ ७.११.१९ ॥
हे उलथापालथ तू एकटा करणार नाहीस. सुर आणि असुरांनी जसे केले तसे कर, माझे वचन ऐक.
7.11.20
एवमुक्तो दशग्रीवः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
चिन्तयित्वा मुहूर्तं वै बाढमित्येव सो ऽब्रवीत् ॥ ७.११.२० ॥
असे सांगितल्यावर दशग्रीव आनंदित मनाने क्षणभर विचार करून 'ठीक आहे' असे म्हणाला.
7.11.21
स तु तेनैव हर्षेण तस्मिन्नहनि वीर्यवान् ।
वनं गतो दशग्रीवः सह तैः क्षणदाचरैः ॥ ७.११.२१ ॥
त्याच आनंदाने त्या दिवशी पराक्रमी दशग्रीव त्या निशाचरांसह वनात गेला.
7.11.22
त्रिकूटस्थः स तु तदा दशग्रीवो निशाचरः ।
प्रेषयामास दौत्येन प्रहस्तं वाक्यकोविदम् ॥ ७.११.२२ ॥
त्रिकूटावर राहणाऱ्या त्या निशाचर दशग्रीवाने तेव्हा दूत म्हणून वाक्चतुर प्रहस्ताला पाठवले.
7.11.23
प्रहस्त शीघ्रं गच्छ त्वं ब्रूहि नैर्ऋतपुङ्गवम् ।
वचसा मम वित्तेशं सामपूर्वमिदं वचः ॥ ७.११.२३ ॥
हे प्रहस्ता, तू लवकर जा; नैर्ऋतांमध्ये श्रेष्ठ वित्तेशाला (कुबेराला) माझ्या शब्दांत, प्रथम सामनीतीने हे वचन सांग.
7.11.24
इयं लङ्का पुरी राजन्राक्षसानां महात्मनाम् ।
त्वया निवेशिता सौम्य नैतद्युक्तं तवानघ ॥ ७.११.२४ ॥
हे राजा, ही लंका नगरी महात्मा राक्षसांची आहे; तू ती वसवली होतीस. हे सौम्या, हे निर्दोषा, हे तुला योग्य नाही.
7.11.25
तद्भवान्यदि नो ह्यद्य दद्यादतुलविक्रम ।
कृता भवेन्मम प्रीतिर्धुर्मश्चैवानुपालितः ॥ ७.११.२५ ॥
म्हणून, हे अतुलपराक्रमी, तुम्ही आज आम्हाला ते दिलेत तर माझ्या आनंदाला पारावार उरणार नाही आणि धर्माचेही पालन होईल.
7.11.26
स तु गत्वा पुरीं लङ्कां धनदेन सुरक्षिताम् ।
अब्रवीत्परमोदारं वित्तपालमिदं वचः ॥ ७.११.२६ ॥
तो कुबेराने चांगल्या रीतीने संरक्षित केलेल्या लंका नगरीत जाऊन, परम उदार अशा धनरक्षकाला ही वचने बोलला.
7.11.27
प्रेषितो ऽहं तव भ्रात्रा दशग्रीवेण सुव्रत ।
त्वत्समीपं महाबाहो सर्वशस्त्रभृतां वर ॥ ७.११.२७ ॥
हे सुव्रता, तुमच्या बंधू दशग्रीव (रावणा) याने मला तुमच्याकडे पाठवले आहे. हे महाबाहो, सर्व शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ!
7.11.28
तच्छ्रूयतां महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
वचनं मम वित्तेश यद्ब्रवीति दशाननः ॥ ७.११.२८ ॥
हे महाप्राज्ञा, सर्वशास्त्रविशारदा, हे वित्तेशा, दशानन जे सांगतो ते माझे वचन ऐका.
7.11.29
इयं किल पुरी रम्या सुमालिप्रमुखैः पुरा ।
भुक्तपूर्वा विशालाक्ष राक्षसैर्भीमविक्रमैः ॥ ७.११.२९ ॥
हे विशालाक्षा, ही रम्य नगरी पूर्वी सुमालि प्रमुख भयंकर पराक्रमी राक्षसांनी भोगली होती.
7.11.30
तेन विज्ञाप्यते सो ऽयं साम्प्रतं विश्रवात्मज ।
तदेषा दीयतां तात याचतस्तस्य सामतः ॥ ७.११.३० ॥
त्याच्याकडून आता हे विज्ञापित केले जात आहे: हे विश्रवाच्या पुत्रा, प्रिय, याचना करणाऱ्याला सामोपचाराने ही नगरी द्यावी.
7.11.31
प्रहस्तादभिसंश्रुत्य देवो वैश्रवणो वचः ।
प्रत्युवाच प्रहस्तं तं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ ७.११.३१ ॥
प्रहस्ताचे बोलणे ऐकून वाणीनिपुण देव वैश्रवण त्या प्रहस्ताला उत्तरला.
7.11.32
दत्ता ममेयं पित्रा तु लङ्का शून्या निशाचरैः ।
निवासिते च मे यक्षैर्दानमानादिभिर्गुणैः ॥ ७.११.३२ ॥
ही लंका माझ्या पित्याने मला दिली होती; राक्षसांनी ओसाड केलेल्या तिच्यात दान, मान आदी गुणांनी मी यक्षांना वसवले होते.
7.11.33
ब्रूहि गच्छ दशग्रीवं पुरं राज्यं च यन्मम ।
तवाप्येतन्महाबाहो भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ॥ ७.११.३३ ॥
जा, दशग्रीवाला सांग: माझे जे नगर व राज्य आहे, हे महाबाहो, हे निष्कंटक राज्य तूच भोग.
7.11.34
एवमुक्त्वा धनाध्यक्षो जगाम पितुरन्तिकम् ॥ ७.११.३४ ॥
असे बोलून धनाध्यक्ष कुबेर आपल्या पित्याजवळ गेला.
7.11.35
अभिवाद्य गुरुं प्राह रावणस्य यदीप्सितम् ।
एष तात दशग्रीवो दूतं प्रेषितवान्मम ॥ ७.११.३५ ॥
गुरु (पित्या)ला वंदन करून रावणाची इच्छा सांगितली: "हे तात, या दशग्रीवाने माझ्याकडे दूत पाठवला आहे."
7.11.36
दीयतां नगरी लङ्का पूर्वं रक्षोगणोषिता ।
मयात्र यदनुष्ठेयं तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ॥ ७.११.३६ ॥
पूर्वी राक्षसगणांनी वसवलेली ही लंका नगरी द्यावी. हे सुव्रता, येथे मला काय करायचे ते सांगा.
7.11.37
ब्रह्मर्षिस्त्वेवमुक्तो ऽसौ विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।
प्राञ्जलिं धनदं प्राह शृणु पुत्र वचो मम ॥ ७.११.३७ ॥
ब्रह्मर्षी असलेले ते मुनिश्रेष्ठ विश्रवा असे सांगितले गेल्यावर, हात जोडून धनदाला (कुबेराला) म्हणाले — 'पुत्रा, माझे बोलणे ऐक.'
7.11.38
दशग्रीवो महाबाहुरुक्तवान्मम सन्निधौ ।
मया निर्भर्त्सितश्चासीद्बहुशोक्तः सुदुर्मतिः ॥ ७.११.३८ ॥
दशग्रीव, महाबाहू, माझ्या समोर (कठोर शब्द) बोलला. त्या दुर्मतीला मी अनेक वेळा फटकारले.
7.11.39
स क्रोधेन मया चोक्तो ध्वंसते च पुनः पुनः ।
श्रेयो ऽभियुक्तं धर्म्यं च शृणु पुत्र वचो मम ॥ ७.११.३९ ॥
रागाने मी त्याला सांगितले, पण तो वारंवार दुर्लक्ष करत राहिला. आता जे कल्याणकारक व धर्मसंमत आहे, ते पुत्रा, माझे बोलणे ऐक.
7.11.40
वरप्रदानसम्मूढो मान्या ऽमान्यान् स दुर्मतिः ।
न वेत्ति मम शापाच्च प्रकृतिं दारुणां गतः ॥ ७.११.४० ॥
वरदानाने मोहित झालेला तो दुर्मती मान्य आणि अमान्य यांतील फरक जाणत नाही. माझ्या शापामुळे तो भयंकर स्वभाव पावला आहे.
7.11.41
तस्माद्गच्छ महाबाहो कैलासं धरणीधरम् ।
निवेशय निवासार्थं त्यक्त्वा लङ्कां सहानुगः ॥ ७.११.४१ ॥
म्हणून, हे महाबाहू, लंका सोडून आपल्या अनुचरांसह कैलास पर्वतावर जा आणि तेथे निवासासाठी वस्ती कर.
7.11.42
तत्र मन्दाकिनी रम्या नदीनामुत्तमा नदी ।
काञ्चनैः सूर्यसङ्काशैः पङ्कजैः संवृतोदका ॥ ७.११.४२ ॥
तेथे मंदाकिनी नदी आहे; ती रमणीय असून नद्यांमध्ये उत्तम आहे; तिचे पाणी सूर्यासारख्या सोनेरी कमळांनी झाकलेले असते.
7.11.43
कुमुदैरुत्पलैश्चैव तथा ऽन्यैश्च सुगन्धिभिः ॥ ७.११.४३ ॥
कुमुदे व उत्पले तसेच इतर सुगंधी फुलांनी (ती नदी भरलेली होती).
7.11.44
तत्र देवाः सगन्धर्वाः साप्सरोरगकिंनराः ।
विहारशीलाः सततं रमन्ते सर्वदा ऽ ऽश्रिताः ॥ ७.११.४४ ॥
तेथे देव, गंधर्व, अप्सरा, नाग आणि किन्नर विहारप्रिय होऊन सदैव आश्रय घेऊन रमतात.
7.11.45
न हि क्षमं तवानेन वैरं धनद रक्षसा ।
जानीषे हि यथा ऽनेन लब्धः परमको वरः ॥ ७.११.४५ ॥
हे धनदा, या राक्षसाशी तुझे वैर योग्य नाही; त्याने मिळवलेला परम वर तुला ठाऊक आहे.
7.11.46
एवमुक्तो गृहीत्वा ऽ ऽशु तद्वचः पितृगौरवात् ।
सदारपुत्रः सामान्यः सवाहनधनो गतः ॥ ७.११.४६ ॥
असे सांगितले असता त्याने पित्याच्या गौरवास्तव ते वचन लगेच स्वीकारले आणि पत्नी, पुत्र, वाहने व धन घेऊन सामान्य रूपात निघून गेला.
7.11.47
प्रहस्तो ऽथ दशग्रीवं गत्वा वचनमब्रवीत् ।
प्रहृष्टात्मा महात्मानं सहामात्यं सहानुजम् ॥ ७.११.४७ ॥
मग प्रहस्त दशग्रीवाकडे जाऊन प्रसन्न मनाने, अमात्य व धाकट्या भावासह त्या महात्म्याला हे वचन बोलला.
7.11.48
शून्या सा नगरी लङ्का त्यक्त्त्वैनां धनदो गतः ।
प्रविश्य तां सहास्माभिः स्वधर्मं प्रतिपालय ॥ ७.११.४८ ॥
ती लंका नगरी आता ओसाड झाली आहे; तिला सोडून धनद निघून गेला आहे. म्हणून आमच्यासह तिच्यात प्रवेश करून आपला धर्म पाळ.
7.11.49
एवमुक्तो दशग्रीवः प्रहस्तेन महाबलः ।
विवेश नगरीं लङ्कां भ्रातृभिः सबलानुगैः ॥ ७.११.४९ ॥
प्रहस्ताने असे सांगितल्यावर महाबली दशग्रीव आपल्या बंधूंसह, सेना व अनुचरांसह लंका नगरीत प्रविष्ट झाला.
7.11.50
धनदेन परित्यक्तां सुविभक्तमहापथाम् ।
आरुरोह स देवारिः स्वर्गं देवाधिपो यथा ॥ ७.११.५० ॥
कुबेराने सोडलेल्या, सुव्यवस्थित मोठ्या मार्गांच्या त्या लंकेवर देवशत्रू आरूढ झाला, जसा देवाधिपती स्वर्गावर.
7.11.51
स चाभिषिक्तः क्षणदाचरैस्तदा निवेशयामास पुरीं दशाननः ।
निकामपूर्णा च बभूव सा पुरी निशाचरैर्नीलबलाहकोपमैः ॥ ७.११.५१ ॥
तेव्हा निशाचरांनी अभिषेक केलेल्या दशाननाने नगरीची वसाहत केली; नीलमेघांसारख्या निशाचरांनी ती नगरी भरून गेली.
7.11.52
धनेश्वरस्त्वथ पितृवाक्यगौरवान्न्यवेशयच्छशिविमले गिरौ पुरीम् ।
स्वलङ्कृतैर्भवनवरैर्विभूषितां पुरन्दरस्वेव तदा ऽमरावतीम् ॥ ७.११.५२ ॥
पित्याच्या वचनाच्या गौरवाने धनेश्वर कुबेराने चंद्रासारख्या शुभ्र पर्वतावर आपली नगरी वसवली; उत्तम सुशोभित भवनांनी ती पुरंदराच्या अमरावतीप्रमाणे शोभली.