વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.13.1
अथ लोकेश्वरोत्सृष्टा तत्र कालेन केनचित् ।
निद्रा समभवत्तीव्रा कुम्भकर्णस्य रूपिणी ॥ ७.१३.१ ॥
પછી લોકેશ્વરે મોકલેલી, રૂપ ધારણ કરેલી તીવ્ર નિદ્રા થોડા સમય પછી કુંભકર્ણમાં પ્રગટ થઈ.
7.13.2
ततो भ्रातरमासीनं कुम्भकर्णो ऽब्रवीद्वचः ।
निद्रा मां बाधते राजन्कारयस्व ममालयम् ॥ ७.१३.२ ॥
પછી બેઠેલા ભાઈને કુંભકર્ણે કહ્યું: 'રાજન, મને ઊંઘ પીડે છે; મારા માટે એક નિવાસ બનાવડાવો.'
7.13.3
विनियुक्तास्ततो राज्ञा शिल्पिनो विश्वकर्मवत् ।
विस्तीर्णं योजनं शुभ्रं ततो द्विगुणमायतम् ॥ ७.१३.३ ॥
પછી રાજાએ નિયુક્ત કરેલા શિલ્પીઓએ વિશ્વકર્માની જેમ એક યોજન પહોળું અને તેનાથી બમણું લાંબું, શ્વેત ભવન બનાવ્યું.
7.13.4
दर्शनीयं निराबाधं कुम्भकर्णस्य चक्रिरे ।
स्फाटिकैः काञ्चनैश्चित्रैः स्तम्भैः सर्वत्र शोभितम् ॥ ७.१३.४ ॥
તેમણે કુંભકર્ણ માટે જોવા લાયક, અવરોધ રહિત ભવન બનાવ્યું; તે સ્ફટિક, સોના અને વિચિત્ર સ્તંભોથી સર્વત્ર શોભિત હતું.
7.13.5
वैडूर्यकृतसोपानं किङ्किणीजालकं तथा ।
दान्ततोरणविन्यस्तं वज्रस्फटिकवेदिकम् ॥ ७.१३.५ ॥
તેમાં વૈડૂર્યની સીડીઓ, ઘૂઘરીઓની જાળી, હાથીદાંતના તોરણો અને વજ્ર-સ્ફટિકની વેદિકાઓ હતી.
7.13.6
मनोहरं सर्वसुखं कारयामास राक्षसः ।
सर्वत्र सुखदं नित्यं मेरोः पुण्यां गुहामिव ॥ ७.१३.६ ॥
રાક્ષસે મનોહર, સર્વ સુખોથી ભરેલું ભવન બનાવડાવ્યું; તે મેરુની પવિત્ર ગુફાની જેમ સર્વત્ર સદા સુખ આપતું હતું.
7.13.7
तत्र निद्रां समाविष्टः कुम्भकर्णो महाबलः ।
बहून्यब्दसहस्राणि शयानो न प्रबुद्ध्यते ॥ ७.१३.७ ॥
ત્યાં મહાબળવાન કુંભકર્ણ ગાઢ નિદ્રામાં ડૂબી ગયો; અનેક હજાર વર્ષો સુધી સૂતો રહ્યો, જાગ્યો નહીં.
7.13.8
निद्राभिभूते तु तदा कुम्भकर्णे दशाननः ।
देवर्षियक्षगन्धर्वान्सञ्जघ्ने हि निरङ्कुशः ॥ ७.१३.८ ॥
કુંભકર્ણ નિદ્રામાં ડૂબેલો હતો ત્યારે દશાનન બેકાબૂ થઈને દેવર્ષિઓ, યક્ષો અને ગંધર્વો પર પ્રહાર કરવા લાગ્યો.
7.13.9
उद्यानानि च चित्राणि नन्दनादीनि यानि च ।
तानि गत्वा सुसङक्रुद्धो भिनत्ति स्म दशाननः ॥ ७.१३.९ ॥
નંદન વગેરે અદ્ભુત ઉદ્યાનોમાં જઈને અતિ ક્રોધિત દશાનને તેમનો નાશ કર્યો.
7.13.10
नदीं गज इव क्रीडन्वृक्षान्वायुरिव क्षिपन् ।
नगान्व्रज्र इवोत्सृष्टो विध्वंसयति राक्षसः ॥ ७.१३.१० ॥
હાથી નદીમાં રમે તેમ, પવન વૃક્ષો ઉખેડે તેમ, વજ્ર પર્વતોને તોડે તેમ તે રાક્ષસ વિનાશ કરતો હતો.
7.13.11
तथावृत्तं तु विज्ञाय दशग्रीवं धनेश्वरः ।
कुलानुरूपं धर्मज्ञो वृत्तं संस्मृत्य चात्मनः ॥ ७.१३.११ ॥
દશગ્રીવનું તે વર્તન જાણીને ધર્મજ્ઞ ધનેશ્વર કુબેરે પોતાના કુળને શોભે તેવું આચરણ યાદ કર્યું.
7.13.12
सौभ्रात्रदर्शनार्थं तु दूतं वैश्रवणस्तदा ।
लङ्कां सम्प्रेषयामास दशग्रीवस्य वै हितम् ॥ ७.१३.१२ ॥
ત્યારે વૈશ્રવણ કુબેરે ભ્રાતૃભાવ બતાવવા અને દશગ્રીવના હિત માટે લંકામાં એક દૂત મોકલ્યો.
7.13.13
स गत्वा नगरीं लङ्कामाससाद विभीषणम् ।
मानितस्तेन धर्मेण पृष्टश्चागमनं प्रति ॥ ७.१३.१३ ॥
તે લંકા નગરીમાં પહોંચીને વિભીષણને મળ્યો. ધર્મરીતિ પ્રમાણે તેનું સન્માન થયું અને તેના આગમનનું કારણ પૂછાયું.
7.13.14
पृष्ट्वा च कुशलं राज्ञो ज्ञातीनां च बिभीषणः ।
सभायां दर्शयामास तमासीनं दशाननम् ॥ ७.१३.१४ ॥
રાજા અને સગાંઓનાં ક્ષેમ પૂછીને વિભીષણે સભામાં બેઠેલા દશાનનને તેને બતાવ્યો.
7.13.15
स दृष्ट्वा तत्र राजानं दीप्यमानं स्वतेजसा ।
जयेति वाचा सम्पूज्य तूष्णीं समभिवर्तत ॥ ७.१३.१५ ॥
ત્યાં પોતાના તેજથી ઝળહળતા રાજાને જોઈને, 'જય હો!' કહીને સન્માન કરી તે મૌનપણે આગળ વધ્યો.
7.13.16
तं तत्रोत्तमपर्यङ्के वरास्तरणशोभिते ।
उपविष्टं दशग्रीवं दूतो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ७.१३.१६ ॥
ત્યાં ઉત્તમ પલંગ પર, સારાં ઓઢણોથી શોભતા આસન પર બેઠેલા દશગ્રીવને દૂતે આ વચનો કહ્યાં.
7.13.17
राजन्वदामि ते सर्वं भ्राता तव यदब्रवीत् ।
उभयोः सदृशं वीर वृत्तस्य च कुलस्य च ॥ ७.१३.१७ ॥
હે રાજા, તારા ભાઈએ જે કહ્યું તે બધું હું તને કહું છું. હે વીર, તે તમારા બંનેના આચરણ અને કુળને અનુરૂપ છે.
7.13.18
साधु पर्याप्तमेतावत्कृतश्चारित्रसङ्ग्रहः ।
साधु धर्मे व्यवस्थानं क्रियतां यदि शक्यते ॥ ७.१३.१८ ॥
આટલું બસ છે; આચરણનો સાર આટલો જ પૂરતો છે. શક્ય હોય તો ધર્મમાં સ્થિર થઈને તે જ કરો.
7.13.19
दृष्टं मे नन्दनं भग्नमृषयो निहताः श्रुताः ।
देवतानां समुद्योगस्त्वत्तो राजन्मम श्रुतः ॥ ७.१३.१९ ॥
હે રાજા, નંદન વન ભાંગેલું મેં જોયું; ઋષિઓ હણાયા એમ સાંભળ્યું; દેવોનો પ્રયત્ન તમારી પાસેથી મેં સાંભળ્યો.
7.13.20
निराकृतश्च बहुशस्त्वया ऽहं राक्षसाधिप ।
अपराद्धा हि बाल्याच्च रमणीयाः स्वबान्धवाः ॥ ७.१३.२० ॥
હે રાક્ષસાધિપ, તમે મને ઘણી વાર તિરસ્કાર્યો; પ્રિય સ્વજનો બાળપણને કારણે અપરાધ કરે છે.
7.13.21
अहं तु हिमवत्पृष्ठं गतो धर्ममुपासितुम् ।
रौद्रं व्रत्तं समास्थाय नियतो नियतेन्द्रियः ॥ ७.१३.२१ ॥
હું હિમાલયની પીઠ પર ધર્મની ઉપાસના કરવા ગયો; કઠોર વ્રત ધારણ કરી, સંયમી થઈ, ઇન્દ્રિયોને વશ રાખીને.
7.13.22
तत्र देवो मया दृष्टः सह देव्या मया प्रभुः ।
सव्यं चक्षुर्मया दैवात्तत्र देव्यां निपातितम् ॥ ७.१३.२२ ॥
ત્યાં દેવી સાથેના પ્રભુ દેવને મેં જોયા; દૈવયોગે મારી ડાબી આંખ ત્યાં દેવી પર પડી.
7.13.23
का न्वियं स्यादिति शुभा न खल्वन्येन हेतुना ।
रूपं ह्यनुपमं कृत्वा रुद्राणी तत्र तिष्ठति ॥ ७.१३.२३ ॥
"આ શુભા કોણ હશે?" એમ વિચાર્યું, બીજા કારણથી નહીં; અનુપમ રૂપ ધારણ કરીને રુદ્રાણી ત્યાં ઊભી હતી.
7.13.24
देव्या दिव्यप्रभावेण दग्धं सव्यं ममेक्षणम् ।
रेणुध्वस्तमिव ज्योतिः पिङ्गुलत्वमुपागतम् ॥ ७.१३.२४ ॥
દેવીના દિવ્ય પ્રભાવથી મારી ડાબી આંખ બળી ગઈ; ધૂળથી ઢંકાયેલી જ્યોતિની જેમ તે પીળી-મંદ થઈ ગઈ.
7.13.25
ततो ऽहमन्यद्विस्तीर्णं गत्वा तस्य गिरेस्तटम् ।
तूष्णीं वर्षशतान्यष्टौ समाधारं महाव्रतम् ॥ ७.१३.२५ ॥
પછી હું એ પર્વતના બીજા વિસ્તૃત ઢોળાવ પર ગયો અને મૌન રહીને આઠસો વર્ષ એકાગ્રતાથી મહાવ્રત પાળ્યું.
7.13.26
समाप्ते नियमे तस्मिंस्तत्र देवो महेश्वरः ।
प्रीतः प्रीतेन मनसा प्राह वाक्यमिदं प्रभुः ॥ ७.१३.२६ ॥
એ નિયમ પૂરો થતાં ત્યાં દેવ મહેશ્વરે પ્રસન્ન મનથી આ વચન કહ્યું.
7.13.27
पैङ्गल्यं यदवाप्तं हि देव्या रूपनिरीक्षणात् ।
प्रीतो ऽस्मि तव धर्मज्ञ तपसा नेन सुव्रत ॥ ७.१३.२७ ॥
હે ધર્મજ્ઞ, દેવીનું રૂપ જોવાથી તને મળેલી પિંગળતાથી પણ હું પ્રસન્ન છું; હે સુવ્રત, તારી આ તપસ્યાથી પણ હું પ્રસન્ન છું.
7.13.28
मया चैतद्व्रतं चीर्णं त्वया चैव धनाधिप ।
तृतीयः पुरुषो नास्ति यश्चरेव्रतमीदृशम् ॥ ७.१३.२८ ॥
હે ધનાધિપ, આ વ્રત મેં અને તેં બંનેએ પાળ્યું છે; આવું વ્રત પાળનાર ત્રીજો પુરુષ કોઈ નથી.
7.13.29
व्रतं सुनिश्चयं ह्येतन्मया ह्युत्पादितं पुरा ।
तत्सखित्वं मया सौम्य रोचयस्व धनेश्वर ॥ ७.१३.२९ ॥
આ દૃઢનિશ્ચયનું વ્રત પહેલાં મેં જ સ્થાપ્યું હતું; તેથી હે સૌમ્ય, હે ધનેશ્વર, મારી મૈત્રી સ્વીકાર.
7.13.30
तपसा निर्जितश्चैव सखा भव ममानघ ।
देव्या दग्धं प्रभावेण यच्च सव्यं तवेक्षणम् ॥ ७.१३.३० ॥
હે નિષ્પાપ, તપસ્યાથી જીતાયેલો તું મારો મિત્ર બન; દેવીના પ્રભાવથી તારી ડાબી આંખ બળી ગઈ હતી.
7.13.31
एकाक्षिपिङ्गलेत्येव नाम स्थास्यति शाश्वतम् ।
एवं तेन सखित्वं च प्राप्यानुज्ञां च शङ्करात् ॥ ७.१३.३१ ॥
"એકાક્ષિપિંગલ" એ જ નામ તેને સદાકાળ રહેશે. આ રીતે તેની મિત્રતા અને શંકર પાસેથી અનુમતિ મેળવીને.
7.13.32
आगत्य च श्रुतो ऽयं मे तव पापविनिश्चयः ॥ ७.१३.३२ ॥
આવીને મેં સાંભળ્યું કે તારો આ પાપી નિશ્ચય છે.
7.13.33
तदधर्मिष्ठसंयोगान्निवर्त कुलदूषणात् ।
चिन्त्यते हि वधोपायः सर्षिसङ्घैः सुरैस्तव ॥ ७.१३.३३ ॥
તેથી અધર્મીઓના સંગથી પાછો ફર, હે કુળદૂષણ. ઋષિસમૂહો સાથે દેવતાઓ તારા વધનો ઉપાય વિચારી રહ્યા છે.
7.13.34
एवमुक्तो दशग्रीवः क्रुद्धसंरक्तलोचनः ।
हस्तौ दन्तांश्च सम्पीड्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.१३.३४ ॥
આમ કહેવાયેલો દશગ્રીવ, ક્રોધથી લાલ આંખોવાળો, હાથ અને દાંત ભીંસીને આ વચન બોલ્યો.
7.13.35
विज्ञातं ते मया दूत वाक्यं यस्य प्रभाषसे ।
नैतत्त्वमसि नैवासौ भ्रात्रा येनासि चोदितः ॥ ७.१३.३५ ॥
હે દૂત, તું જેના વચનો બોલે છે તે મેં જાણી લીધું. તું આ નથી, અને જેણે તને મોકલ્યો તે મારો ભાઈ પણ આ નથી.
7.13.36
हितं नैष ममैतद्धि ब्रवीति धनरक्षकः ।
महेश्वरसखित्वं तु मूढ श्रावयते किल ॥ ७.१३.३६ ॥
આ મારું હિત નથી; ધનરક્ષક (કુબેર) આ કહે છે. પણ હે મૂઢ, તે મહેશ્વર સાથેની મિત્રતા વિશે સંભળાવે છે, એમ કહેવાય છે.
7.13.37
न चेदं क्षमणीयं मे यदेतद्भाषितं त्वया ।
यदेतावन्मया कालं दूत तस्य तु मर्षितम् ॥ ७.१३.३७ ॥
દૂત, તેં કહેલી આ વાત મારે માટે ક્ષમા યોગ્ય નથી. છતાં તેને કારણે મેં આટલો સમય એ સહન કર્યું.
7.13.38
न हन्तव्यो गुरुर्ज्येष्ठो मया ऽयमिति मन्यते ।
तस्य त्विदानीं श्रुत्वा मे वाक्यमेषा कृता मतिः ॥ ७.१३.३८ ॥
'આ મારો મોટો ભાઈ છે, એને મારવો ન જોઈએ' એમ તે માને છે. પણ હવે તેના વિશેની મારી વાત સાંભળીને મારો નિશ્ચય આ થયો છે.
7.13.39
त्रीँल्लोकानपि जेष्यामि बाहुवीर्यमुपाश्रितः ॥ ७.१३.३९ ॥
મારા ભુજબળનો આશ્રય લઈને હું ત્રણેય લોકને પણ જીતીશ.
7.13.40
एतन्मुहूर्तमेवाहं तस्यैकस्य तु वै कृते ।
चतुरो लोकपालांस्तान्नयिष्यामि यमक्षयम् ॥ ७.१३.४० ॥
તે એક માટે આ જ ક્ષણમાં એ ચારેય લોકપાલોને હું યમલોકમાં મોકલીશ.
7.13.41
एवमुक्त्वा तु लङ्केशो दूतं खड्गेन जघ्निवान् ।
ददौ भक्षयितुं ह्येनं राक्षसानां दुरात्मनाम् ॥ ७.१३.४१ ॥
એમ કહીને લંકેશે તલવારથી એ દૂતને મારી નાખ્યો અને દુષ્ટ રાક્ષસોને ભક્ષણ માટે તેને આપ્યો.
7.13.42
एवं कृतस्वस्त्ययनो रथमारुह्य रावणः ।
त्रैलोक्यविजयाकाङ्क्षी ययौ यत्र धनेश्वरः ॥ ७.१३.४२ ॥
એ રીતે સ્વસ્ત્યયન કર્મ કરીને ત્રૈલોક્યવિજયની ઇચ્છાવાળો રાવણ રથ પર ચડીને જ્યાં ધનેશ્વર હતા ત્યાં ગયો.