વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.15.1
ततस्ताँल्लक्ष्य वित्रस्तान्यक्षेन्द्रांश्च सहस्रशः ।
धनाध्यक्षो महायक्षं माणिचारमथाब्रवीत् ॥ ७.१५.१ ॥
ત્યારે હજારો ભયભીત યક્ષેન્દ્રોને જોઈને ધનાધ્યક્ષે મહાયક્ષ માણિચરને કહ્યું.
7.15.2
रावणं जहि यक्षेन्द्र दुर्वृत्तं पापचेतसम् ।
शरणं भव वीराणां यक्षाणां युद्धशालिनाम् ॥ ७.१५.२ ॥
હે યક્ષેન્દ્ર, દુરાચારી અને પાપી મનવાળા રાવણને હણી નાખ. યુદ્ધકુશળ વીર યક્ષોનો આશ્રય બન.
7.15.3
एवमुक्तो महाबाहुर्माणिभद्रः सुदुर्जयः ।
वृतो यक्षसहस्रैस्तु चतुर्भिः समयोधयत् ॥ ७.१५.३ ॥
આમ કહેવાયેલો મહાબાહુ, દુર્જય માણિભદ્ર હજારો યક્ષોથી ઘેરાઈને ચારની સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો.
7.15.4
ते गदामुसलप्रासैः शक्तितोमरमुद्गरैः ।
अभिघ्नन्तस्तदा यक्षा राक्षसान्समुपाद्रवन् ॥ ७.१५.४ ॥
ત્યારે તે યક્ષો ગદા, મુસળ, પ્રાસ, શક્તિ, તોમર અને મુદ્ગરથી પ્રહાર કરતા રાક્ષસો પર તૂટી પડ્યા.
7.15.5
कुर्वन्तस्तुमुलं युद्धं चरन्तः श्येनवल्लघु ।
बाढं प्रयच्छन्नेच्छामि दीयतामिति भाषिणः ॥ ७.१५.५ ॥
તુમુલ યુદ્ધ કરતા, બાજની જેમ ઝડપથી ફરતા, 'ચોક્કસ આપીશ, હું ઇચ્છું છું, અપાઓ' એમ કહેતા.
7.15.6
ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयो ब्रह्मवादिनः ।
दृष्ट्वा तत्तुमुलं युद्धं परं विस्मयमागमन् ॥ ७.१५.६ ॥
ત્યારે દેવો, ગંધર્વો અને બ્રહ્મવાદી ઋષિઓ તે તુમુલ યુદ્ધ જોઈને અતિશય વિસ્મયમાં પડ્યા.
7.15.7
यक्षाणां तु प्रहस्तेन सहस्रं निहतं रणे ।
महोदरेण चानिन्द्यं सहस्रमपरं हतम् ॥ ७.१५.७ ॥
યુદ્ધમાં પ્રહસ્તે યક્ષોમાંથી હજાર જણને માર્યા; નિર્દોષ મહોદરે બીજા હજારને માર્યા.
7.15.8
क्रुद्धेन च तदा राजन्मारीचेन युयुत्सुना ।
निमेषान्तरमात्रेण द्वे सहस्रे निपातिते ॥ ७.१५.८ ॥
હે રાજન, ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા અને યુદ્ધની ઇચ્છાવાળા મારીચે એક પળમાં બે હજાર જણને પાડી દીધા.
7.15.9
क्व च यक्षार्जवं युद्धं क्व च मायाबलाश्रयम् ।
रक्षसां पुरुषव्याघ्र तेन ते ऽभ्यधिका युधि ॥ ७.१५.९ ॥
યક્ષોનું સીધું યુદ્ધ ક્યાં, અને રાક્ષસોનું માયાબળ પર આધારિત યુદ્ધ ક્યાં! હે પુરુષવ્યાઘ્ર, તેથી તેઓ યુદ્ધમાં અધિક સાબિત થયા.
7.15.10
धूम्राक्षेण समागम्य माणिभद्रो महारणे ।
मुसलेनोरसि क्रोधात्तडितो न च कम्पितः ॥ ७.१५.१० ॥
મહાયુદ્ધમાં ધૂમ્રાક્ષ સાથે મુકાબલો કરતાં માણિભદ્રને ક્રોધથી મુસલ વડે છાતી પર પ્રહાર થયો, છતાં તે કંપ્યા નહીં.
7.15.11
ततो गदां समाविध्य माणिभद्रेण राक्षसः ।
धूम्राक्षस्ताडितो मूर्ध्नि विह्वलः स पपात ह ॥ ७.१५.११ ॥
પછી માણિભદ્રે ગદાને સારી રીતે ફેરવીને ધૂમ્રાક્ષ નામના તે રાક્ષસના માથા પર પ્રહાર કર્યો; તે વિહ્વળ થઈને પડી ગયો.
7.15.12
धूम्राक्षं ताडितं दृष्ट्वा पतितं शोणितोक्षितम् ।
अभ्यधावत सङ्ग्रामे माणिभद्रं दशाननः ॥ ७.१५.१२ ॥
ધૂમ્રાક્ષને પ્રહારથી પડેલો અને લોહીથી લથપથ જોઈને દશાનને યુદ્ધમાં માણિભદ્ર પર ધસી જવાનું કર્યું.
7.15.13
तं क्रुद्धमभिधावन्तं माणिभद्रो दशाननम् ।
शक्तिभिस्ताडयामास तिसृभिर्यक्षपुङ्गवः ॥ ७.१५.१३ ॥
ક્રોધે ભરાઈને પોતાની તરફ દોડી આવતા તે દશાનનને યક્ષશ્રેષ્ઠ માણિભદ્રે ત્રણ શક્તિઓથી પ્રહાર કર્યો.
7.15.14
ताडितो माणिभद्रस्य मुकुटे प्राहरद्रणे ।
तस्य तेन प्रहारेम मुकुटं पार्श्वमागतम् ॥ ७.१५.१४ ॥
માણિભદ્રના પ્રહારથી ઘાયલ થઈને તેણે યુદ્ધમાં તેના મુગટ પર પ્રહાર કર્યો; તે પ્રહારથી તેનો મુગટ એક બાજુ ખસી ગયો.
7.15.15
ततः संयुध्यमानेन विष्टब्धो न व्यकम्पत ।
तदाप्रभृति यक्षो ऽसौ पार्श्वमौलिरिति स्मृतः ।
सन्नादः सुमहान्राजंस्तस्मिन्शैले ऽभ्यवर्तत ॥ ७.१५.१५ ॥
પછી યુદ્ધ કરતો તે અડગ રહ્યો, જરાય ડગ્યો નહીં. ત્યારથી તે યક્ષ 'પાર્શ્વમૌલિ' તરીકે ઓળખાયો. હે રાજન, તે પર્વત પર મોટો કોલાહલ થયો.
7.15.16
ततो दूरात्प्रददृशे धनाध्यक्षो गदाधरः ।
शुक्रप्रौष्ठपदाभ्यां च पद्मशङ्खसमावृतः ॥ ७.१५.१६ ॥
પછી દૂરથી ગદાધારી ધનાધ્યક્ષ (કુબેર) દેખાયા; તેઓ શુક્ર અને પ્રૌષ્ઠપદ તથા પદ્મ અને શંખથી ઘેરાયેલા હતા.
7.15.17
स दृष्ट्वा भ्रातरं सङ्ख्ये शापाद्विभ्रष्टगौरवम् ।
उवाच वचनं धीमान्युक्तं पैतामहे कुले ॥ ७.१५.१७ ॥
યુદ્ધમાં શાપને કારણે ગૌરવ ગુમાવેલા પોતાના ભાઈને જોઈને તે બુદ્ધિમાન પૈતામહ કુળને યોગ્ય વચનો બોલ્યા.
7.15.18
यन्मया वार्यमाणस्त्वं नावगच्छसि दुर्मते ।
पश्चादस्य फलं प्राप्य ज्ञास्यसे निरयं गतः ॥ ७.१५.१८ ॥
હે દુર્મતિ! મારા રોકવા છતાં તું સમજ્યો નહીં. પછીથી તેનું ફળ મેળવીને, નરકમાં જઈને તું જાણીશ.
7.15.19
यो हि मोहाद्विषं पीत्वा नावगच्छति दुर्मतिः ।
स तस्य परिणामान्ते जानीते कर्मणः फलम् ॥ ७.१५.१९ ॥
મોહથી ઝેર પીને પણ જે દુર્મતિ સમજતો નથી, તે તેના પરિણામના અંતે કર્મનું ફળ જાણે છે.
7.15.20
देवता नाभिनन्दन्ति धर्मयुक्तेन केनचित् ।
येन त्वमीदृशं भावं नीतस्सन्नावबुद्ध्यसे ॥ ७.१५.२० ॥
ધર્મયુક્ત કોઈના પર પણ દેવતાઓ પ્રસન્ન થતા નથી; એટલે જ આવી સ્થિતિમાં આવીને પણ તું સમજતો નથી.
7.15.21
मातरं पितरं यो हि आचार्यं चावमन्यते ।
स पश्यति फलं तस्य प्रेतराजवशं गतः ॥ ७.१५.२१ ॥
જે માતા, પિતા અને આચાર્યનું અપમાન કરે છે, તે યમરાજના વશમાં જઈને તેનું ફળ જુએ છે.
7.15.22
अध्रुवे हि शरीरे यो न करोति तपोर्जनम् ।
स पश्चात्तप्यते मूढो मृतो दृष्ट्वा ऽ ऽत्मनो गतिम् ॥ ७.१५.२२ ॥
આ અનિત્ય શરીરમાં જે તપ કરતો નથી, તે મૂઢ મૃત્યુ પામીને પોતાની ગતિ જોઈને પછી પસ્તાય છે.
7.15.23
धर्माद्राज्यं धनं सौख्यमधर्माद्दुःखमेव च ।
तस्माद्धर्मं सुखार्थाय कुर्यात्पापं विसर्जयेत् ॥ ७.१५.२३ ॥
ધર્મથી રાજ્ય, ધન અને સુખ મળે છે; અધર્મથી માત્ર દુઃખ જ આવે છે. તેથી સુખ માટે ધર્મ કરવો અને પાપ ત્યજવું.
7.15.24
पापस्य हि फलं दुःखं तद्भोक्तव्यमिहात्मना ।
तस्मादात्मापघातार्थं मूढः पापं करिष्यति ॥ ७.१५.२४ ॥
પાપનું ફળ દુઃખ છે; તે અહીં પોતે જ ભોગવવું પડે છે. તેથી મૂઢ પોતાના વિનાશ માટે જ પાપ કરશે.
7.15.25
कस्य चिन्न हि दुर्बुद्धेश्छन्दतो जायते मतिः ।
देवं चेष्टयते सर्वं हतो दैवेन हन्यते ।
यादृशं कुरुते कर्म तादृशं फलमश्नुते ॥ ७.१५.२५ ॥
દુર્બુદ્ધિની બુદ્ધિ કોઈની ઇચ્છાથી ઉત્પન્ન થતી નથી. દૈવ જ સર્વને ચલાવે છે; દૈવે હણાયેલો દૈવથી જ મરે છે. જેવું કર્મ કરે છે તેવું જ ફળ તે પામે છે.
7.15.26
बुद्धिरूपं फलं पुत्राञ्छौर्यं धीरत्वमेव च ।
प्राप्नुवन्ति नरा लोके निर्जितं पुण्यकर्मभिः ॥ ७.१५.२६ ॥
જગતમાં માણસો પુણ્યકર્મોથી જીતેલું બુદ્ધિરૂપ ફળ, પુત્રો, શૌર્ય અને ધૈર્ય જ પામે છે.
7.15.27
एवं निरयगामी त्वं यस्य ते मतिरीदृशी ।
न त्वां समभिभाषिष्ये ऽसद्वृत्तेष्वेव निर्णयः ॥ ७.१५.२७ ॥
આવી બુદ્ધિવાળો તું નરકગામી છે. દુષ્ટ આચરણવાળાઓનો નિર્ણય આ જ છે; હું તારી સાથે વાત નહીં કરું.
7.15.28
एवमुक्तास्ततस्तेन तस्यामात्याः समाहताः ।
मारीचप्रमुखाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः ॥ ७.१५.२८ ॥
તેણે આમ કહ્યું ત્યારે મારીચ મુખ્ય એવા તેના બધા મંત્રીઓ આહત થઈ મોં ફેરવીને ભાગી ગયા.
7.15.29
ततस्तेन दशग्रीवो यक्षेन्द्रेण महात्मना ।
गदयाभिहतो मूर्ध्नि न च स्थानात्प्रकम्पितः ॥ ७.१५.२९ ॥
ત્યારે તે મહાત્મા યક્ષેન્દ્રે ગદાથી દશગ્રીવના માથા પર પ્રહાર કર્યો; છતાં તે પોતાના સ્થાનેથી જરાય ડગ્યો નહીં.
7.15.30
ततस्तौ राम निघ्नन्तौ तदान्योन्यं महामृधे ।
न विह्वलौ न च श्रान्तौ बभूवतुरमर्षणौ ॥ ७.१५.३० ॥
હે રામ! તે બંને એ મહાયુદ્ધમાં એકબીજા પર પ્રહાર કરતા રહ્યા; છતાં તેઓ વિહ્વળ ન થયા, થાક્યા પણ નહીં; બંને ક્રોધથી અડગ રહ્યા.
7.15.31
आग्नेयमस्त्रं तस्मै स मुमोच धनदस्तदा ।
राक्षसेन्द्रो वारुणेन तदस्त्रं प्रत्यवारयत् ॥ ७.१५.३१ ॥
ત્યારે ધનદે તેના પર આગ્નેય અસ્ત્ર છોડ્યું. રાક્ષસેન્દ્રે વારુણ અસ્ત્રથી તે અસ્ત્ર રોક્યું.
7.15.32
ततो मायां प्रविष्टो ऽसौ राक्षसीं राक्षसेश्वरः ।
रूपाणां शतसाहस्रं विनाशाय चकार च ॥ ७.१५.३२ ॥
પછી તે રાક્ષસેશ્વરે રાક્ષસી માયામાં પ્રવેશીને વિનાશ માટે લાખો રૂપો રચ્યાં.
7.15.33
व्याघ्रो वराहो जीमूतः पर्वतः सागरो द्रुमः ।
यक्षो दैत्यस्वरूपी च सो ऽदृश्यत दशाननः ॥ ७.१५.३३ ॥
વાઘ, વરાહ, મેઘ, પર્વત, સાગર, વૃક્ષ, યક્ષ અને દૈત્યના રૂપે તે દશાનન દેખાયો.
7.15.34
बहूनि च करोति स्म दृश्यन्ते न त्वसौ ततः ।
प्रतिगृह्य ततो राम महदस्त्रं दशाननः ॥ ७.१५.३४ ॥
તેણે ઘણાં રૂપો રચ્યાં, પણ તે પોતે દેખાતો ન હતો. પછી, હે રામ, દશાનને એક મહાન અસ્ત્ર ગ્રહણ કર્યું.
7.15.35
जघान मूर्ध्नि धनदं व्याविद्ध्य महतीं गदाम् ।
एवं स तेनाभिहतो विह्वलः शोणितोक्षितः ॥ ७.१५.३५ ॥
એક વિશાળ ગદા ઘુમાવીને તેણે ધનદના માથા પર પ્રહાર કર્યો. આ રીતે તેના પ્રહારથી વિહ્વળ અને લોહીથી લથબથ ધનદ થઈ ગયો.
7.15.36
कृत्तमूल इवाशोको निपपात धनाधिपः ॥ ७.१५.३६ ॥
મૂળથી કપાયેલા અશોક વૃક્ષની જેમ ધનાધિપ પડી ગયો.
7.15.37
ततः पद्मादिभिस्तत्र निधिभिः स तदा वृतः ।
धनदोच्छ्वासितस्तैस्तु वनमानीय नन्दनम् ॥ ७.१५.३७ ॥
ત્યારે પદ્મ વગેરે નિધિઓથી ત્યાં ઘેરાયેલો તે, ધનદ (કુબેર)ને નિસાસા નખાવતો, નંદન વનમાં લાવીને.
7.15.38
निर्जित्य राक्षसेन्द्रस्तं धनदं हृष्टमानसः ।
पुष्पकं तस्य जग्राह विमानं जयलक्षणम् ॥ ७.१५.३८ ॥
રાક્ષસેન્દ્રે તે ધનદ (કુબેર)ને જીતીને, હર્ષિત મનથી, વિજયલક્ષણો ધરાવતું તેનું પુષ્પક વિમાન કબજે કર્યું.
7.15.39
काञ्चनस्तम्भसंवीतं वैडूर्यमणितोरणम् ।
मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम् ॥ ७.१५.३९ ॥
સોનાના સ્તંભોથી વીંટળાયેલું, વૈડૂર્ય અને મણિઓના તોરણવાળું, મોતીની જાળીથી ઢંકાયેલું, સર્વ કામનાઓનું ફળ આપતાં વૃક્ષોવાળું.
7.15.40
मनोजवं कामगमं कामरूपं विहङ्गमम् ।
मणिकाञ्चनसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ॥ ७.१५.४० ॥
મનના જેવું વેગવાન, ઇચ્છા મુજબ ચાલનારું, ઇચ્છિત રૂપ ધરનારું, પક્ષીની જેમ ઊડનારું, મણિ અને સોનાની સીડીવાળું, તપાવેલા સોનાના ઓટલાવાળું.
7.15.41
देवोपवाह्यमक्षय्यं सदादृष्टिमनःसुखम् ।
बह्वाश्चर्यं भक्तिचित्रं ब्रह्मणा परिनिर्मितम् ॥ ७.१५.४१ ॥
દેવો વહન કરવા યોગ્ય, અક્ષય, સદા આંખ અને મનને સુખ આપનારું, અત્યંત અદ્ભુત, વિવિધ કારીગરીથી ચિત્રિત, બ્રહ્માએ સારી રીતે રચેલું.
7.15.42
निर्मितं सर्वकामैस्तु मनोहरमनुत्तमम् ।
न तु शीतं न चोष्णं च सर्वर्तुसुखदं शुभम् ॥ ७.१५.४२ ॥
સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓથી રચાયેલું, મનોહર અને અનુત્તમ; તે ન ઠંડું હતું, ન ગરમ, સર્વ ઋતુઓમાં સુખ આપનારું શુભ હતું.
7.15.43
स तं राजा समारुह्य कामगं वीर्यनिर्जितम् ।
जितं त्रिभुवनं मेने दर्पोत्सेकात्सुदुर्मतिः ॥ ७.१५.४३ ॥
રાજાએ પોતાના પરાક્રમથી જીતેલા, ઇચ્છા પ્રમાણે ગતિ કરતા તે વિમાન પર ચઢીને, અભિમાનના અતિરેકથી અતિ દુર્મતિ તેણે ત્રિભુવન જીત્યા હોવાનું માન્યું.
7.15.44
जित्वा वैश्रवणं देवं कैलासात्समवातरत् ॥ ७.१५.४४ ॥
દેવ વૈશ્રવણ (કુબેર)ને જીતીને તે કૈલાસ પરથી નીચે ઊતર્યો.
7.15.45
स्वतेजसा विपुलमवाप्य तं जयं प्रतापवान्विमलकिरीटहारवान् ।
रराज वै परमविमानमास्थितो निशाचरः सदसि गतो यथानलः ॥ ७.१५.४५ ॥
પોતાના તેજથી તે મહાન વિજય પામીને, પ્રતાપી, નિર્મળ મુગટ અને હાર ધારણ કરેલો તે નિશાચર તે પરમ વિમાન પર બેસીને સભામાં ગયેલા અગ્નિ જેવો ચમક્યો.