వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 7.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.16.1
स जित्वा धनदं राम भ्रातरं राक्षसाधिपः ।
महासेनप्रसूतिं तद्ययौ शरवणं महत् ॥ ७.१६.१ ॥
రాక్షసాధిపతి తన సోదరుడు ధనదుడిని జయించి, మహాసేనుని జన్మస్థలమైన ఆ గొప్ప శరవణానికి వెళ్ళాడు.
7.16.2
अथापश्यदृशग्रीवो रौक्मं शरवणं महत् ।
गभस्तिजालसंवीतं द्वितीयमिव भास्करम् ॥ ७.१६.२ ॥
అప్పుడు దశగ్రీవుడు ఆ బంగారు మహా శరవణాన్ని చూశాడు; కిరణ జాలంతో చుట్టబడి అది రెండవ సూర్యుడిలా ఉంది.
7.16.3
स पर्वतं समारुह्य कञ्चिद्रम्यवनान्तरम् ।
अपश्यत् पुष्पकं तत्र रामविष्टम्भितं तदा ॥ ७.१६.३ ॥
అతడు పర్వతం ఎక్కి, ఒక రమణీయ వనం లోపల, అప్పుడు రాముడిచే నిలిపివేయబడిన పుష్పకాన్ని చూశాడు.
7.16.4
विष्टब्धं पुष्पकं दृष्ट्वा ह्यगमं कामागं कृतम् ।
अचिन्तयद्राक्षसेन्द्रः सचिवैस्तैः समावृतः ॥ ७.१६.४ ॥
ఇష్టానుసారం వెళ్ళేలా చేయబడిన పుష్పకం ఆగిపోవడం చూసి, రాక్షసేంద్రుడు తన మంత్రులతో చుట్టబడి ఆలోచించాడు.
7.16.5
किन्निमित्तं चेच्छया मे नेदं गच्छति पुष्पकम् ।
पर्वतस्योपरिष्ठस्य कर्मेदं कस्यचिद्भवेत् ॥ ७.१६.५ ॥
నా ఇష్టానుసారం వెళ్ళే ఈ పుష్పకం ఎందుకు ముందుకు సాగటం లేదు? పర్వతం పైన ఇది ఎవరో చేసిన పని కావచ్చు.
7.16.6
ततो ऽब्रवीत्तदा राम मारीचो बुद्धिकोविदः ।
नेदं निष्कारणं राजन्पुष्पकं यन्न गच्छति ॥ ७.१६.६ ॥
అప్పుడు బుద్ధిమంతుడైన మారీచుడు ఇలా అన్నాడు: రాజా, పుష్పకం ముందుకు సాగకపోవడం కారణం లేకుండా కాదు.
7.16.7
अथवा पुष्पकमिदं धनदान्नान्यवाहनम् ।
अतो निष्पन्दमभवद्धनाध्यक्षविनाकृतम् ॥ ७.१६.७ ॥
లేదా ఈ పుష్పకం ధనదుడు కుబేరుడి తప్ప మరొకరి వాహనం కాదు. కావున ధనాధ్యక్షుడు లేకపోవడంతో ఇది నిశ్చలమైంది.
7.16.8
वामनो विकटो मुण्डी नन्दी प्रह्वभुजो बली ॥ ७.१६.८ ॥
వామనుడు, వికటుడు, ముండి, నందీ, వంగిన బాహువులు కలవాడు, బలవంతుడు.
7.16.9
ततः पार्श्वमुपागम्य भवस्यानुचरो ऽब्रवीत् ।
नन्दीश्वरो वचश्चेदं राक्षसेन्द्रमशङ्कितः ॥ ७.१६.९ ॥
అప్పుడు భవుని (శివుని) అనుచరుడైన నందీశ్వరుడు రాక్షసరాజు వద్దకు చేరి నిర్భయంగా ఈ మాటలు పలికాడు.
7.16.10
निवर्तस्व दशग्रीव शैले क्रीडति शङ्करः ।
सुपर्णनागयक्षाणां देवगन्धर्वरक्षसाम् ॥ ७.१६.१० ॥
దశగ్రీవా, వెనుదిరుగు; ఈ పర్వతంపై శంకరుడు క్రీడిస్తున్నాడు. గరుడులు, నాగులు, యక్షులు, దేవతలు, గంధర్వులు, రాక్షసులకు ఇది అగమ్యం.
7.16.12
सर्वेषामेव भूतानामगम्यः पर्वतः कृतः ।
रोषात्तु ताम्रनयनः पुष्पकादवरुह्य सः ।
को ऽयं शङ्कर इत्युक्त्वा शैलमूलमुपागतः ॥ ७.१६.१२ ॥
అన్ని ప్రాణులకు ఈ పర్వతం అగమ్యంగా చేయబడింది. కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో అతడు పుష్పకం నుండి దిగి, 'ఈ శంకరుడు ఎవరు?' అని పలుకుతూ పర్వత పాదానికి చేరాడు.
7.16.13
सो ऽपश्यन्नन्दिनं तत्र देवस्यादूरतः स्थितम् ।
दीप्तं शूलमवष्टभ्य द्वितीयमिव शङ्करम् ॥ ७.१६.१३ ॥
అక్కడ దేవుని సమీపంలో నిలిచి ఉన్న నందిని అతడు చూశాడు; ప్రకాశించే త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్న అతడు మరో శంకరుడిలా కనిపించాడు.
7.16.14
तं दृष्ट्वा वानरमुखमवज्ञाय स राक्षसः ।
प्रहासं मुमुचे तत्र सतोय इव तोयदः ॥ ७.१६.१४ ॥
వానర ముఖంతో ఉన్న అతనిని చూసి ఆ రాక్షసుడు అతనిని తృణీకరిస్తూ అక్కడ నీటితో నిండిన మేఘంలా పెద్దగా నవ్వాడు.
7.16.15
तं क्रुद्धो भगवान्नन्दी शङ्करस्यापरा तनुः ।
अब्रवीत्तत्र तद्रक्षो दशाननमुपस्थितम् ॥ ७.१६.१५ ॥
శంకరుని మరొక రూపమైన భగవానుడు నంది కోపించి అక్కడ నిలిచి ఉన్న ఆ దశాననుడైన రాక్షసునితో ఇలా అన్నాడు.
7.16.16
यस्माद्वानररूपं मामवज्ञाय दशानन ।
अशनीपातसङ्काशमपहासं प्रमुक्तवान् ॥ ७.१६.१६ ॥
ఓ దశాననా! నా వానర రూపాన్ని తృణీకరించి పిడుగుపాటులా నువ్వు అపహాస్యంగా నవ్వావు.
7.16.17
तस्मान्मद्रूपसम्पन्ना मद्वीर्यसमतेजसः ।
उत्पत्स्यन्ति वधार्थं हि कुलस्य तव वानराः ॥ ७.१६.१७ ॥
కాబట్టి నా రూపంతో కూడినవారు, నా పరాక్రమానికి, తేజస్సుకు సమానులైన వానరులు నీ వంశ నాశనం కోసం తప్పకుండా జన్మిస్తారు.
7.16.18
नखदंष्ट्रायुधाः क्रूरा मनःसम्पातरंहसः ।
युद्धोन्मत्ता बलोद्रिक्ताः शैला इव विसर्पिणः ॥ ७.१६.१८ ॥
గోళ్లు, కోరలే ఆయుధాలుగా కలవారు, క్రూరులు, మనస్సు వేగంతో సమానమైన వేగం కలవారు, యుద్ధోన్మత్తులు, బలగర్వంతో నిండినవారు, పర్వతాల వలె సంచరించేవారు.
7.16.19
ते तव प्रबलं दर्पमुत्सेधं च पृथग्विधम् ।
व्यपनेष्यन्ति सम्भूय सहामात्यसुतस्य च ॥ ७.१६.१९ ॥
వారు కలిసి నీ ప్రబలమైన గర్వాన్ని, పలు విధాల అహంకారాన్ని, మంత్రిపుత్రునితో కూడిన నీ గర్వాన్ని పోగొడతారు.
7.16.20
किं त्विदानीं मया शक्यं हन्तुं त्वां हे निशाचर ।
न हन्तव्यो हतस्त्वं हि पूर्वमेव स्वकर्मभिः ॥ ७.१६.२० ॥
ఓ రాక్షసా, ఇప్పుడు నేను నిన్ను ఎలా చంపగలను? నీవు చంపబడదగినవాడివి కావు; నీ స్వకర్మల వల్ల నీవు ముందే నాశనమయ్యావు.
7.16.21
इत्युदीरितवाक्ये तु देवे तस्मिन्महात्मनि ।
देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ॥ ७.१६.२१ ॥
ఆ మహాత్ముడైన దేవుడు ఇలా పలికినప్పుడు, దేవదుందుభులు మోగాయి; ఆకాశం నుండి పుష్పవర్షం కురిసింది.
7.16.22
अचिन्तयित्वा स तदा नन्दिवाक्यं महाबलः ।
पर्वतं तु समासाद्य वाक्यमाह दशाननः ॥ ७.१६.२२ ॥
అప్పుడు ఆ మహాబలుడైన దశాననుడు నంది మాటలను పట్టించుకోకుండా పర్వతం దగ్గరకు వెళ్లి ఇలా పలికాడు.
7.16.23
पुष्पकस्य गतिश्छिन्ना यत्कृते मम गच्छतः ।
तमिमं शैलमुन्मूलं करोमि तव गोपते ॥ ७.१६.२३ ॥
ఈ పర్వతం వల్ల నేను వెళ్తున్నప్పుడు పుష్పక విమానం గమనం ఆగిపోయింది; ఓ గోపతీ, ఈ పర్వతాన్ని వేరుతో పెకిలిస్తాను.
7.16.24
केन प्रभावेण भवो नित्यं क्रीडति राजवत् ।
विज्ञातव्यं न जानीते भयस्थानमुपस्थितम् ॥ ७.१६.२४ ॥
ఏ ప్రభావంతో భవుడు (శివుడు) ఎల్లప్పుడూ రాజులా ఆడుకుంటున్నాడు? తనకు భయకారణం ఎదురుగా ఉందని ఆయన తెలుసుకోవడం లేదు.
7.16.25
एवमुक्त्वा ततो राम भुजान्विक्षिप्य पर्वते ।
तोलयामास तं शीघ्रं स शैलं समकम्पत ॥ ७.१६.२५ ॥
ఇలా పలికి, ఓ రామా, అతడు తన భుజాలను పర్వతంపై చాచి వేగంగా దానిని కదిలించాడు; ఆ పర్వతం పూర్తిగా వణికింది.
7.16.26
चालनात्पर्वतस्यैव गणा देवस्य कम्पिताः ।
चचाल पार्वती चापि तदा ऽ ऽश्लिष्टा महेश्वरम् ॥ ७.१६.२६ ॥
పర్వతం కదలికతోనే దేవుని గణాలు వణికిపోయారు; అప్పుడు మహేశ్వరుని కౌగిలిలో ఉన్న పార్వతి కూడా కంపించింది.
7.16.27
ततो राम महादवो देवानां प्रवरो हरः ।
पादाङ्गुष्ठेन तं शैलं पीडयामास लीलया ॥ ७.१६.२७ ॥
అప్పుడు రామా, దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడైన మహాదేవుడు హరుడు తన పాదాంగుష్ఠంతో ఆ పర్వతాన్ని లీలగా అదిమాడు.
7.16.28
पीडितास्तु ततस्तस्य शैलस्याधोगता भुजाः ।
विस्मिताश्चाभवंस्तत्र सचिवास्तस्य रक्षसः ॥ ७.१६.२८ ॥
అప్పుడు ఆ పర్వతం కింద అణచివేయబడి ఆ రాక్షసుని చేతులు క్రిందికి వంగిపోయాయి; అక్కడ ఆ రాక్షసుని మంత్రులు ఆశ్చర్యపోయారు.
7.16.29
रक्षसा तेन रोषाच्च भुजानां पीडनात्तदा ।
मुक्तो विरावः सहसा त्रैलोक्यं येन कम्पितम् ॥ ७.१६.२९ ॥
అప్పుడు ఆ రాక్షసుడు కోపంతో, భుజాలు నలిగిపోవడంతో, అకస్మాత్తుగా ఒక గర్జన చేశాడు; దాంతో మూడు లోకాలు వణికిపోయాయి.
7.16.30
मेनिरे वज्रनिष्पेषं तस्यामात्या युगक्षये ।
तदा वर्त्मस्थचलिता देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥ ७.१६.३० ॥
అతని మంత్రులు అది యుగాంతపు వజ్రపాతంలా భావించారు; అప్పుడు దారిలో ఉన్న ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు కూడా కంపించారు.
7.16.31
समुद्राश्चापि सङ्क्षुब्धाश्चलिताश्चापि पर्वताः ।
यक्षा विद्याधराः सिद्धाः किमेतदिति चाब्रुवन् ॥ ७.१६.३१ ॥
సముద్రాలు కూడా క్షోభించాయి, పర్వతాలు కూడా కదిలాయి; యక్షులు, విద్యాధరులు, సిద్ధులు, "ఇదేమిటి?" అని అన్నారు.
7.16.32
अथ ते मन्त्रिणस्तस्य विक्रोशन्तमथाब्रुवन् ।
तोषयस्व महादेवं नीलकण्ठमुमापतिम् ॥ ७.१६.३२ ॥
అప్పుడు అతని మంత్రులు రోదిస్తున్న అతనితో ఇలా అన్నారు: మహాదేవుడు, నీలకంఠుడు, ఉమాపతి అయిన శివుడిని సంతోషపెట్టు.
7.16.33
तमृते शरणं नान्यं पश्यामो ऽत्र दशानन ।
स्तुतिभिः प्रणतो भूत्वा तमेव शरणं व्रज ॥ ७.१६.३३ ॥
దశాననుడా, ఆయన తప్ప ఇక్కడ మరొక శరణాన్ని మేము చూడటం లేదు. స్తుతులతో నమస్కరించి ఆయననే శరణు పొందు.
7.16.34
कृपालुः शङ्करस्तुष्टः प्रसादं ते विधास्यति ।
एवमुक्तस्तदामात्यैस्तुष्टाव वृषभध्वजम् ॥ ७.१६.३४ ॥
దయామయుడైన శంకరుడు సంతోషించి నీకు అనుగ్రహం ప్రసాదిస్తాడు. మంత్రులు ఇలా చెప్పగా అతడు వృషభధ్వజుడిని స్తుతించాడు.
7.16.35
सामभिर्विविधैः स्तोत्रैः प्रणम्य स दशाननः ।
संवत्सरसहस्रं तु रुदतो रक्षसो गतम् ॥ ७.१६.३५ ॥
అనేక సామగానాలతో, స్తోత్రాలతో నమస్కరించిన ఆ దశాననుడు రాక్షసుడు ఏడుస్తూ వేయి సంవత్సరాలు గడిపాడు.
7.16.36
ततः प्रीतो महादेवः शैलाग्रे विष्ठितः प्रभुः ।
मुक्त्वा चास्य भुजान्राम प्राह वाक्यं दशाननम् ॥ ७.१६.३६ ॥
అప్పుడు సంతోషించిన మహాదేవుడు, పర్వతశిఖరంపై ఉన్న ప్రభువు, రామా, అతని భుజాలను విడిపించి దశాననునితో మాట్లాడాడు.
7.16.37
प्रीतो ऽस्मि तव वीर्यस्य शौण्डार्याच्च दशानन ।
शैलाक्रान्तेन यो मुक्तस्त्वया रावः सुदारुणः ॥ ७.१६.३७ ॥
దశాననుడా, నీ పరాక్రమానికీ శౌర్యానికీ నేను సంతోషించాను. పర్వతం కింద నొక్కబడినప్పుడు నీవు వెలువరించిన భయంకర కేకను విడిచావు.
7.16.38
यस्माल्लोकत्रयं चैतद्रावितं भयमागतम् ।
तस्मात्त्वं रावणो नाम नाम्ना राजन्भविष्यसि ॥ ७.१६.३८ ॥
ఈ మూడు లోకాలు భయంతో ఆర్తనాదం చేసేలా చేసినందున, ఓ రాజా, నీవు నామంతో 'రావణుడు' అవుతావు.
7.16.39
देवता मानुषा यक्षा ये चान्ये जगतीतले ।
एवं त्वामभिधास्यन्ति रावणं लोकरावणम् ॥ ७.१६.३९ ॥
దేవతలు, మనుషులు, యక్షులు, భూమిపై ఉన్న ఇతరులు నిన్ను ఈ విధంగా 'లోకాలను ఏడ్పించే రావణుడు' అని పిలుస్తారు.
7.16.40
गच्छ पौलस्त्य विस्रब्धं पथा येन त्वमिच्छसि ।
मया चैवाभ्यनुज्ञातो राक्षसाधिप गम्यताम् ॥ ७.१६.४० ॥
పులస్త్యుని కుమారుడా, నీకు ఇష్టమైన మార్గంలో నిర్భయంగా వెళ్ళు. రాక్షసాధిపా, నా అనుమతితోనే వెళ్ళు.
7.16.41
एवमुक्तस्तु लङ्केशः शम्भुना स्वयमब्रवीत् ।
प्रीतो यदि महादेव वरं मे देहि याचतः ॥ ७.१६.४१ ॥
శంభుడు ఇలా చెప్పగా, లంకాధిపతి స్వయంగా ఇలా అన్నాడు: 'మహాదేవా, నీవు సంతోషిస్తే, అడిగే నాకు వరం ప్రసాదించు.'
7.16.42
अवध्यत्वं मया प्राप्तं देवगन्धर्वदानवैः ।
राक्षसैर्गुह्यकैर्नागैर्ये चान्ये बलवत्तराः ॥ ७.१६.४२ ॥
దేవతలు, గంధర్వులు, దానవులు, రాక్షసులు, గుహ్యకులు, నాగులు, మరియు ఇతర బలవంతుల చేత చంపబడకుండా ఉండే వరాన్ని నేను పొందాను.
7.16.43
मानुषान्न गणे देव स्वल्पास्ते मम सम्मताः ।
दीर्घमायुश्च मे प्राप्तं ब्रह्मणस्त्रिपुरान्तक ॥ ७.१६.४३ ॥
దేవా, మనుషులను నేను లెక్కించను; వారు నాకు అల్పులుగా భావించబడ్డారు. త్రిపురాంతకా, బ్రహ్మ నుండి నాకు దీర్ఘాయువు కూడా లభించింది.
7.16.44
वाञ्छितं चायुषः शेषं शस्त्रं त्वं च प्रयच्छ मे ।
एवमुक्तस्ततस्तेन रावणेन स शङ्करः ॥ ७.१६.४४ ॥
నాకు కోరిన మిగిలిన ఆయుష్షును, ఒక ఆయుధాన్ని కూడా ఇవ్వు. రావణుడు ఇలా చెప్పగా ఆ శంకరుడు—
7.16.45
ददौ खड्गं महादीप्तं चन्द्रहासमिति श्रुतम् ।
आयुषश्चावशेषं च स्थित्वा भूतपतिस्तदा ॥ ७.१६.४५ ॥
అత్యంత ప్రకాశవంతమైన, చంద్రహాసం అని ప్రసిద్ధమైన ఖడ్గాన్ని ఇచ్చాడు. అప్పుడు భూతపతి నిలిచి మిగిలిన ఆయుష్షును కూడా ఇచ్చాడు.
7.16.46
दत्त्वोवाच ततः शम्भुर्नावज्ञेयमिदं त्वया ।
अवज्ञातं यदि हि ते मामेवैष्यत्यसंशयः ॥ ७.१६.४६ ॥
ఇచ్చిన తరువాత శంభుడు ఇలా అన్నాడు: "దీనిని నువ్వు నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. నిర్లక్ష్యం చేస్తే, ఇది నా దగ్గరికే తిరిగి వస్తుంది, సందేహం లేదు."
7.16.47
एवं महेश्वरेणैव कृतनामा स रावणः ।
अभिवाद्य महादेवमारुरोहाथ पुष्पकम् ॥ ७.१६.४७ ॥
మహేశ్వరుని చేత ఈ విధంగానే పేరు పొందిన ఆ రావణుడు మహాదేవునికి నమస్కరించి, తరువాత పుష్పక విమానమెక్కాడు.
7.16.48
ततो महीतले राम पर्यक्रामत रावणः ।
क्षत्ऺित्रयान्सुमहावीर्यान्बाधमान इतस्ततः ॥ ७.१६.४८ ॥
అప్పుడు రామా, రావణుడు భూమిపై తిరుగుతూ, అత్యంత పరాక్రమవంతులైన క్షత్రియులను ఇక్కడా అక్కడా పీడిస్తూ సంచరించాడు.
7.16.49
केचित्तेजस्विनः शूराः क्षत्ऺित्रया युद्धदुर्मदाः ।
तच्छासनमकुर्वन्तो विनेशुः सपरिच्छदाः ॥ ७.१६.४९ ॥
కొందరు తేజస్వులైన, యుద్ధంలో గర్వించిన శూర క్షత్రియులు అతని ఆజ్ఞను పాటించక, తమ పరివారంతో నశించారు.
7.16.50
अपरे दुर्जयं रक्षो जानन्तः प्राज्ञसम्मताः ।
जिताः स्म इत्यभाषन्त राक्षसं बलदर्पितम् ॥ ७.१६.५० ॥
ఓడించడానికి కష్టమైన ఆ రాక్షసుడిని తెలుసుకున్న, జ్ఞానులచే గౌరవించబడిన ఇతరులు, బలగర్వంతో ఉన్న ఆ రాక్షసునితో, 'మేము ఓడిపోయాము' అని పలికారు.