વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.17.1
अथ राजन्महाबाहुर्विचरन्स महीतले ।
हिमवद्वनमासाद्य परिचक्राम रावणः ॥ ७.१७.१ ॥
હે રાજન, મહાબાહુ રાવણ પૃથ્વી પર વિચરતો હિમાલયના વનમાં પહોંચીને ત્યાં ફરવા લાગ્યો.
7.17.2
तत्रापश्यत्स वै कन्यां कृष्णाजिनजटाधराम् ।
आर्षेण विधिना युक्तां दीप्यन्तीं देवतामिव ॥ ७.१७.२ ॥
ત્યાં તેણે કૃષ્ણાજિન અને જટા ધારણ કરેલી, ઋષિવિધિથી યુક્ત, દેવી જેવી તેજસ્વી એક કન્યા જોઈ.
7.17.3
स दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां कन्यां तां सुमहाव्रताम् ।
काममोहपरीतात्मा पप्रच्छ प्रहसन्निव ॥ ७.१७.३ ॥
રૂપસંપન્ન, મહાવ્રત પાળતી એ કન્યાને જોઈને, કામ અને મોહથી ઘેરાયેલા મનવાળો તે હસતાં હસતાં પૂછવા લાગ્યો.
7.17.4
किमिदं वर्तसे भद्रे विरुद्धं यौवनस्य ते ।
नहि युक्ता तवैतस्य रूपस्यैव प्रति
क्रिया ॥ ७.१७.४ ॥
હે કલ્યાણી, યૌવનથી વિરુદ્ધ તું આ શું કરી રહી છે? તારા આ રૂપ માટે આ યોગ્ય નથી, તેનો કોઈ ઉપાય પણ નથી.
7.17.5
रूपं ते ऽनुपमं भीरु कामोन्मादकरं नृणाम् ।
न युक्तं तपसि स्थातुं निर्गतो ह्येष निर्णयः ॥ ७.१७.५ ॥
હે ભીરુ, તારું અનુપમ રૂપ પુરુષોમાં કામોન્માદ જગાડે છે. તપમાં સ્થિર રહેવું તારા માટે યોગ્ય નથી; આ નિર્ણય છે.
7.17.6
कस्यासि किमिदं भद्रे कश्च भर्ता वरानने ।
येन सम्भुज्यसे भीरु स नरः पुण्यभाग्भुवि ॥ ७.१७.६ ॥
હે કલ્યાણી, તું કોની છે? આ શું છે? હે સુમુખી, તારો પતિ કોણ છે? હે ભીરુ, જેના દ્વારા તું ભોગવાશે તે પૃથ્વી પર પુણ્યવાન હશે.
7.17.7
पृच्छतः शंस मे सर्वं कस्य हेतोः परिश्रमः ।
एवमुक्ता तु सा कन्या रावणेन यशस्विनी ॥ ७.१७.७ ॥
પૂછનારા, આ પરિશ્રમ શા કારણે છે તે મને બધું કહો. રાવણે આમ કહ્યું ત્યારે તે યશસ્વિની કન્યા બોલી.
7.17.8
अब्रवीद्विधिवत्कृत्वा तस्यातिथ्यं तपोधना ।
कुशध्वजो मम पिता ब्रह्मर्षिरमितप्रभः ।
बृहस्पतिसुतः श्रीमान्बुद्ध्या तुल्यो बृहस्पतेः ॥ ७.१७.८ ॥
તપમાં સમૃદ્ધ એવી તેણે વિધિપૂર્વક તેનો અતિથિસત્કાર કરીને કહ્યું: મારા પિતા કુશધ્વજ, બ્રહ્મર્ષિ, અમિત તેજવાળા, બૃહસ્પતિના પુત્ર, શ્રીમાન, બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ સમાન છે.
7.17.9
तस्याहं कुर्वतो नित्यं वेदाभ्यासं महात्मनः ।
सम्भूय वाङ्मयी कन्या नाम्ना वेदवती स्मृता ॥ ७.१७.९ ॥
તે મહાત્મા નિત્ય વેદાભ્યાસ કરતા હતા ત્યારે હું તેમની સાથે જન્મી; વાણીથી બનેલી આ કન્યા વેદવતી નામે કહેવાઈ.
7.17.10
ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
ते ऽपि गत्वा हि पितरं वरणं रोचयन्ति मे ॥ ७.१७.१० ॥
પછી દેવો, ગંધર્વો, યક્ષો, રાક્ષસો અને નાગો પણ મારા પિતા પાસે જઈને મને વરવાની ઇચ્છા કરે છે.
7.17.11
न च मां स पिता तेभ्यो दत्तवान्राक्षसर्षभ ।
कारणं तद्वदिष्यामि निशाचर निशामय ॥ ७.१७.११ ॥
હે રાક્ષસશ્રેષ્ઠ! મારા પિતાએ મને તેમને આપી નહીં. હે નિશાચર! તેનું કારણ હું કહું છું, સાંભળો.
7.17.12
पितुस्तु मम जामाता विष्णुः किल सुरेश्वरः ।
अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य मे पिता ॥ ७.१७.१२ ॥
મારા પિતાને જમાઈ તરીકે ત્રિલોકેશ્વર, સુરેશ્વર વિષ્ણુ જ ઇષ્ટ હતા; તેથી મારા પિતા બીજા કોઈના ન હતા.
7.17.13
दातुमिच्छति तस्मै तु तच्छ्रुत्वा बलदर्पितः ।
दम्भुर्नाम ततो राजा दैत्यानां कुपितो ऽभवत् ॥ ७.१७.१३ ॥
તે સાંભળીને બળના ગર્વથી ભરેલો દંભુ નામનો રાજા તેને આપવા ઇચ્છતો હતો; ત્યારે દૈત્યોનો રાજા ક્રોધે ભરાયો.
7.17.14
तेन रात्रौ शयानो मे पिता पापेन हिंसितः ॥ ७.१७.१४ ॥
રાત્રે સૂતેલા મારા પિતાને તે પાપીએ મારી નાખ્યા.
7.17.15
ततो मे जननी दीना तच्छरीरं पितुर्मम ।
परिष्वज्य महाभागा प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥ ७.१७.१५ ॥
ત્યારે દુઃખી થયેલી મારી માતાએ મારા પિતાના તે શરીરને આલિંગન આપીને, મહાભાગ્યવતી થઈને અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો.
7.17.16
ततो मनोरथं सत्यं पितुर्नारायणं प्रति ।
करोमीति तमेवाहं हृदयेन समुद्वहे ॥ ७.१७.१६ ॥
તેથી મારા પિતાની નારાયણ પ્રત્યેની ઇચ્છા હું સત્ય કરીશ, એમ વિચારી હું તેમને જ હૃદયમાં ધારણ કરું છું.
7.17.17
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया राक्षसपुङ्गव ॥ ७.१७.१७ ॥
હે રાક્ષસશ્રેષ્ઠ, આ બધું મેં તમને કહી દીધું છે.
7.17.18
नारायणो मम पतिर्न त्वन्यः पुरुषोत्तमात् ।
आश्रये नियमं घोरं नारायणपरीप्सया ।
विज्ञातस्त्वं हि मे राजन्गच्छ पौलस्त्यनन्दन ॥ ७.१७.१८ ॥
નારાયણ જ મારા પતિ છે, પુરુષોત્તમ સિવાય બીજો કોઈ નહીં. નારાયણને મેળવવાની ઇચ્છાથી હું ઘોર નિયમ આશરે છું. હે રાજન, મેં તમને ઓળખી લીધા છે; હે પૌલસ્ત્યનંદન, હવે જાઓ.
7.17.19
जानामि तपसा सर्वं त्रैलोक्ये यद्धि वर्तते ॥ ७.१७.१९ ॥
તારા તપના બળથી ત્રણે લોકમાં જે કંઈ થઈ રહ્યું છે તે બધું હું જાણું છું.
7.17.20
सो ऽब्रवीद्रावणो भूयस्तां कन्यां सुमहाव्रताम् ।
अवरुह्य विमानाग्रात्कन्दर्पशरपीडितः ॥ ७.१७.२० ॥
કામના બાણોથી પીડાયેલો રાવણ એ મહાવ્રતધારી કન્યાને ફરી બોલ્યો અને વિમાનના શિખર પરથી નીચે ઊતર્યો.
7.17.21
अवलिप्ता ऽसि सुश्रोणि यस्यास्ते मतिरीदृशी ।
वृद्धानां मृगशावाक्षि भ्राजते पुण्यसञ्चयः ॥ ७.१७.२१ ॥
હે સુંદર કમરવાળી, તારી બુદ્ધિ આવી છે એટલે તું અભિમાની છે. હે મૃગનયની, વૃદ્ધોનો પુણ્યસંચય ઝળહળે છે.
7.17.22
त्वं सर्वंगुणसम्पन्ना नार्हसे वक्तुमीदृशम् ।
त्रैलोक्यसुन्दरी भीरु यौवनं ते निवर्तते ॥ ७.१७.२२ ॥
તું સર્વગુણસંપન્ન છે; આવી વાત તને શોભતી નથી. ત્રણે લોકની સુંદરી, ભીરુ, તારું યૌવન ઓસરી રહ્યું છે.
7.17.23
अहं लङ्कापतिर्भद्रे दशग्रीव इति श्रुतः ।
तस्य मे भव भार्या त्वं भुङ्क्ष्व भोगान्यथासुखम् ॥ ७.१७.२३ ॥
હે કલ્યાણી, હું લંકાનો સ્વામી છું, દશગ્રીવ નામે પ્રસિદ્ધ છું. તું મારી ભાર્યા થા અને યથેચ્છ સુખ ભોગવ.
7.17.24
कश्च तावदसौ यं त्वं विष्णुरित्यभिभाषसे ।
वीर्येण तपसा चैव भोगेन च बलेन च ॥
न मया स समो भद्रे यं त्वं कामयसे ऽङ्गने ॥ ७.१७.२४ ॥
તું જેને વિષ્ણુ કહે છે તે કોણ છે? પરાક્રમ, તપ, વૈભવ અને બળમાં તે મારી સમાન નથી, હે કલ્યાણી, જેને તું ચાહે છે.
7.17.25
इत्युक्तवति तस्मिंस्तु वेदवत्यथ सा ऽब्रवीत् ॥ ७.१७.२५ ॥
તેણે આમ કહ્યું ત્યારે વેદવતી તેને બોલી.
7.17.26
ैव भोगेन च बलेन च ॥
मा मैवमिति सा कन्या तमुवाच निशाचरम् ।
त्रैलोक्याधिपति विष्णुं सर्वलोकनमस्कृतम् ।
त्वदृते राक्षसेन्द्रान्यः को ऽवमन्येत बुद्धिमान् ॥ ७.१७.२६ ॥
વેદવતી તે રાક્ષસને બોલી: 'એવું ન બોલ. ત્રણે લોકના અધિપતિ, સર્વ લોકે નમેલા વિષ્ણુનું, હે રાક્ષસેન્દ્ર, તારા સિવાય બીજો કયો બુદ્ધિમાન અપમાન કરે?'
7.17.27
एवमुक्तस्तया तत्र वेदवत्या निशाचरः ।
मूर्धजेषु तदा कन्यां कराग्रेण परामृशत् ॥ ७.१७.२७ ॥
વેદવતીએ આમ કહ્યું ત્યારે તે રાક્ષસે તે કન્યાના વાળને આંગળીના ટેરવાથી સ્પર્શ કર્યો.
7.17.28
ततो वेदवती क्रुद्धा केशान्हस्तेन सा ऽच्छिनत् ।
असिर्भूत्वा करस्तस्याः केशांश्छिन्नांस्तदा ऽकरोत् ॥ ७.१७.२८ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલી વેદવતીએ પોતાના હાથથી વાળ કાપી નાખ્યા. તેનો હાથ તલવાર બની ગયો અને કાપેલા વાળને તેણે તેવા જ કરી દીધા.
7.17.29
सा ज्वलन्तीव रोषेण दहन्तीव निशाचरम् ।
उवाचाग्निं समाधाय मरणाय कृतत्वरा ॥ ७.१७.२९ ॥
ક્રોધથી સળગતી હોય તેમ, તે રાક્ષસને બાળતી હોય તેમ, અગ્નિનું સ્મરણ કરી મૃત્યુ માટે ઉતાવળી થઈને તે બોલી.
7.17.30
धर्षितायास्त्वयानार्य न मे जीवितमिष्यते ।
रक्षस्तस्मात्प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते हुताशनम् ॥ ७.१७.३० ॥
હે અનાર્ય! તારા વડે અપમાનિત થયેલી મને જીવવાની ઇચ્છા નથી. તેથી, હે રાક્ષસ, તારા દેખતાં હું આ અગ્નિમાં પ્રવેશ કરીશ.
7.17.31
यस्मात्तु धर्षिता चाहं त्वया पापात्मना वने ।
तस्मात्तव वधार्थं हि समुत्पत्स्ये ह्यहं पुनः ॥ ७.१७.३१ ॥
કારણ કે વનમાં પાપાત્મા એવા તેં મારું અપમાન કર્યું છે; તેથી તારા વધ માટે હું ફરી જન્મ લઈશ.
7.17.32
न हि शक्यं स्त्रिया हन्तुं पुरुषः पापनिश्चः ।
शापे त्वयि मयोत्सृष्टे तपसश्च व्ययो भवेत् ॥ ७.१७.३२ ॥
પાપનિશ્ચયી પુરુષને સ્ત્રી મારી શકે નહીં; તારા પર મેં શાપ છોડ્યો તો મારા તપનો વ્યય થશે.
7.17.33
यदि त्वस्ति मया किञ्चित्कृतं दत्तं हुतं तथा ।
तस्मात्त्वयोनिजा साध्वी भवेयं धर्मिणः सुता ॥ ७.१७.३३ ॥
જો મેં કંઈ કર્મ, દાન કે હવન કર્યું હોય, તો તેના ફળથી હું ધર્મીની પુત્રી, યોનિથી ન જન્મેલી સાધ્વી થાઉં.
7.17.34
एवमुक्त्वा प्रविष्टा सा ज्वलितं जातवेदसम् ।
पपात च दिवो दिव्या पुष्पवृष्टिः समन्ततः ॥ ७.१७.३४ ॥
એમ કહીને તે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં પ્રવેશી; આકાશમાંથી ચોતરફ દિવ્ય પુષ્પવૃષ્ટિ થઈ.
7.17.35
पुनरेव समुद्भूता पद्मे पद्मसमप्रभा ।
तस्मादपि पुनः प्राप्ता पूर्ववत्तेन रक्षसा ॥ ७.१७.३५ ॥
તે ફરી કમળ પર પ્રગટ થઈ, કમળ જેવી પ્રભા સાથે; તે રાક્ષસે તેને પહેલાંની જેમ ફરી પ્રાપ્ત કરી.
7.17.36
कन्यां कमलगर्भाभां प्रगृह्य स्वगृहं ययौ ।
प्रगृह्य रावणस्त्वेतां दर्शयामास मन्त्रिणे ॥ ७.१७.३६ ॥
કમળના ગર્ભ જેવી પ્રભાવાળી તે કન્યાને લઈને તે પોતાના ઘરે ગયો; રાવણે તેને લઈને પોતાના મંત્રીને બતાવી.
7.17.37
लक्षणज्ञो निरीक्ष्यैव रावणं चैवमब्रवीत् ।
गृहस्थैषां हि सुश्रोणी त्वद्वधायैव दृश्यते ॥ ७.१७.३७ ॥
લક્ષણો જાણનારો રાવણને ધ્યાનથી જોઈને આમ બોલ્યો — "સુંદર કમરવાળી આ કન્યા ગૃહસ્થ જીવન માટે નહિ, પણ તારા વિનાશ માટે જ દેખાય છે."
7.17.38
एतच्छ्रुत्वा ऽर्णवे राम तां प्रचिक्षेप रावणः ।
सा चैव क्षितिमासाद्य यज्ञायतनमध्यगा ॥ ७.१७.३८ ॥
આ સાંભળીને રાવણે તેને સમુદ્રમાં ફેંકી દીધી; હે રામ, તે પૃથ્વી પર પહોંચીને યજ્ઞશાળાની મધ્યમાં ગઈ.
7.17.39
राज्ञो हलमुखोत्कृष्टा पुनरप्युत्थिता सती ।
सैषा जनकराजस्य प्रसूता तनया प्रभो ।
तव भार्या महाबाहो विष्णुस्त्वं हि सनातनः ॥ ७.१७.३९ ॥
રાજાના હળના અગ્રભાગથી ઉપર ઉઠાવાયેલી, ફરી ઊઠેલી તે સતી આ છે — આ જનક રાજાની પુત્રી છે. હે પ્રભુ, હે મહાબાહુ! તે તારી ભાર્યા છે; તું સનાતન વિષ્ણુ છે.
7.17.40
पूर्वं क्रोधाहितः शत्रुर्यया ऽसौ निहतस्तथा ।
उपाश्रयित्वा शैलभस्तव वीर्यममानुषम् ॥ ७.१७.४० ॥
પૂર્વે ક્રોધથી ભરેલા જે શત્રુને તેણે માર્યો હતો, તેવી રીતે પર્વતમાં જન્મેલો (શત્રુ) તારા અમાનુષ પરાક્રમનો આશરો લઈ માર્યો ગયો.
7.17.41
एवमेषा महाभागा मर्त्येषूत्पत्स्यते पुनः ।
क्षेत्रे हलमुखोत्कृष्टे वेद्यामग्निशिखोपमा ॥ ७.१७.४१ ॥
આ રીતે આ મહાભાગા મનુષ્યોમાં ફરી જન્મ લેશે — હળના અગ્રભાગથી ખેડાયેલા ખેતરમાં, વેદી પર અગ્નિજ્વાળા જેવી.
7.17.42
एषा वेदवती नाम पूर्वमासीत्कृते युगे ।
त्रेतायुगमनुप्राप्य वधार्थं तस्य रक्षसः ॥ ७.१७.४२ ॥
આ પૂર્વે કૃતયુગમાં વેદવતી નામની હતી; ત્રેતાયુગમાં પહોંચીને તે રાક્ષસના વધ માટે (ફરી જન્મી).
7.17.43
उत्पन्ना मैथिलकुले जनकस्य महात्मनः ।
सीतोत्पन्ना तु सीतेति मानुषैः पुनरुच्यते ॥ ७.१७.४३ ॥
તે મહાત્મા જનકના મૈથિલ કુળમાં જન્મી. હળની રેખામાંથી જન્મેલી હોવાથી મનુષ્યો તેને ફરી સીતા કહે છે.