वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.17.1
अथ राजन्महाबाहुर्विचरन्स महीतले ।
हिमवद्वनमासाद्य परिचक्राम रावणः ॥ ७.१७.१ ॥
हे राजा, महाबाहू रावण पृथ्वीवर फिरत फिरत हिमालयाच्या वनात पोहोचला आणि तेथे फिरू लागला.
7.17.2
तत्रापश्यत्स वै कन्यां कृष्णाजिनजटाधराम् ।
आर्षेण विधिना युक्तां दीप्यन्तीं देवतामिव ॥ ७.१७.२ ॥
तेथे त्याने कृष्णाजिन व जटा धारण केलेली, ऋषिविधीने युक्त, देवतेसारखी तेजस्वी एक कन्या पाहिली.
7.17.3
स दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां कन्यां तां सुमहाव्रताम् ।
काममोहपरीतात्मा पप्रच्छ प्रहसन्निव ॥ ७.१७.३ ॥
रूपसंपन्न, महाव्रत पाळणाऱ्या त्या कन्येला पाहून, काम व मोहाने ग्रासलेल्या मनाने तो जणू हसत विचारू लागला.
7.17.4
किमिदं वर्तसे भद्रे विरुद्धं यौवनस्य ते ।
नहि युक्ता तवैतस्य रूपस्यैव प्रति
क्रिया ॥ ७.१७.४ ॥
हे कल्याणी, यौवनाच्या विरुद्ध तू हे काय करीत आहेस? तुझ्या या रूपाला हे योग्य नाही, याचा प्रतिकारही नाही.
7.17.5
रूपं ते ऽनुपमं भीरु कामोन्मादकरं नृणाम् ।
न युक्तं तपसि स्थातुं निर्गतो ह्येष निर्णयः ॥ ७.१७.५ ॥
हे भीरू, तुझे अनुपम रूप पुरुषांमध्ये कामोन्माद निर्माण करणारे आहे. तपात स्थिर राहणे तुला योग्य नाही; हाच निर्णय आहे.
7.17.6
कस्यासि किमिदं भद्रे कश्च भर्ता वरानने ।
येन सम्भुज्यसे भीरु स नरः पुण्यभाग्भुवि ॥ ७.१७.६ ॥
हे कल्याणी, तू कोणाची आहेस? हे काय आहे? हे सुमुखी, तुझा पती कोण? हे भीरू, ज्याच्याद्वारे तू उपभोगली जाशील तो पृथ्वीवर पुण्यवान असेल.
7.17.7
पृच्छतः शंस मे सर्वं कस्य हेतोः परिश्रमः ।
एवमुक्ता तु सा कन्या रावणेन यशस्विनी ॥ ७.१७.७ ॥
विचारणाऱ्या, हा श्रम कशासाठी आहे ते मला सर्व सांग. रावणाने असे म्हटल्यावर ती यशस्विनी कन्या बोलली.
7.17.8
अब्रवीद्विधिवत्कृत्वा तस्यातिथ्यं तपोधना ।
कुशध्वजो मम पिता ब्रह्मर्षिरमितप्रभः ।
बृहस्पतिसुतः श्रीमान्बुद्ध्या तुल्यो बृहस्पतेः ॥ ७.१७.८ ॥
तपाने समृद्ध अशा त्या कन्येने विधिपूर्वक त्याचे आतिथ्य करून सांगितले: माझे पिता कुशध्वज, ब्रह्मर्षी, अमित तेजस्वी, बृहस्पतीचे पुत्र, श्रीमान, बुद्धीत बृहस्पतीसमान आहेत.
7.17.9
तस्याहं कुर्वतो नित्यं वेदाभ्यासं महात्मनः ।
सम्भूय वाङ्मयी कन्या नाम्ना वेदवती स्मृता ॥ ७.१७.९ ॥
त्या महात्म्याचा नित्य वेदाभ्यास चालू असताना मी त्यांच्यासोबत जन्मले; वाणीने घडलेली ही कन्या वेदवती नावाने ओळखली जाते.
7.17.10
ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
ते ऽपि गत्वा हि पितरं वरणं रोचयन्ति मे ॥ ७.१७.१० ॥
मग देव, गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि नाग हेही माझ्या वडिलांकडे जाऊन मला वरण्याची इच्छा करतात.
7.17.11
न च मां स पिता तेभ्यो दत्तवान्राक्षसर्षभ ।
कारणं तद्वदिष्यामि निशाचर निशामय ॥ ७.१७.११ ॥
हे राक्षसश्रेष्ठा! माझ्या वडिलांनी मला त्यांना दिले नाही. हे निशाचरा! त्याचे कारण मी सांगते, ऐक.
7.17.12
पितुस्तु मम जामाता विष्णुः किल सुरेश्वरः ।
अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य मे पिता ॥ ७.१७.१२ ॥
माझ्या वडिलांना जावई म्हणून त्रिलोकेश्वर, सुरेश्वर विष्णूच इष्ट होते; म्हणून माझे वडील दुसऱ्या कोणाचे नव्हते.
7.17.13
दातुमिच्छति तस्मै तु तच्छ्रुत्वा बलदर्पितः ।
दम्भुर्नाम ततो राजा दैत्यानां कुपितो ऽभवत् ॥ ७.१७.१३ ॥
ते ऐकून बलाभिमानी दंभु नावाचा राजा तिला देऊ इच्छिला; तेव्हा दैत्यांचा राजा क्रोधित झाला.
7.17.14
तेन रात्रौ शयानो मे पिता पापेन हिंसितः ॥ ७.१७.१४ ॥
रात्री झोपलेल्या माझ्या वडिलांची त्या पापी माणसाने हत्या केली.
7.17.15
ततो मे जननी दीना तच्छरीरं पितुर्मम ।
परिष्वज्य महाभागा प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥ ७.१७.१५ ॥
मग दुःखी झालेली माझी आई माझ्या वडिलांच्या त्या देहाला आलिंगन देऊन, महाभागा होऊन अग्नीत प्रविष्ट झाली.
7.17.16
ततो मनोरथं सत्यं पितुर्नारायणं प्रति ।
करोमीति तमेवाहं हृदयेन समुद्वहे ॥ ७.१७.१६ ॥
म्हणून माझ्या वडिलांची नारायणाविषयीची इच्छा मी सत्य करीन, असे म्हणून मी त्यालाच हृदयात धारण करते.
7.17.17
एतत्ते सर्वमाख्यातं मया राक्षसपुङ्गव ॥ ७.१७.१७ ॥
हे राक्षसश्रेष्ठा, हे सर्व मी तुला सांगितले.
7.17.18
नारायणो मम पतिर्न त्वन्यः पुरुषोत्तमात् ।
आश्रये नियमं घोरं नारायणपरीप्सया ।
विज्ञातस्त्वं हि मे राजन्गच्छ पौलस्त्यनन्दन ॥ ७.१७.१८ ॥
नारायणच माझा पती आहे, पुरुषोत्तमाहून दुसरा कोणी नाही. नारायणाच्या प्राप्तीच्या इच्छेने मी घोर व्रत स्वीकारले आहे. हे राजा, मी तुला ओळखले आहे; हे पौलस्त्यनंदना, जा.
7.17.19
जानामि तपसा सर्वं त्रैलोक्ये यद्धि वर्तते ॥ ७.१७.१९ ॥
तुझ्या तपाच्या बळाने त्रिलोकात जे काही घडत आहे ते सर्व मला ठाऊक आहे.
7.17.20
सो ऽब्रवीद्रावणो भूयस्तां कन्यां सुमहाव्रताम् ।
अवरुह्य विमानाग्रात्कन्दर्पशरपीडितः ॥ ७.१७.२० ॥
मदनाच्या बाणांनी पीडित झालेला रावण त्या महाव्रतधारी कन्येला पुन्हा म्हणाला आणि विमानाच्या शिखरावरून खाली उतरला.
7.17.21
अवलिप्ता ऽसि सुश्रोणि यस्यास्ते मतिरीदृशी ।
वृद्धानां मृगशावाक्षि भ्राजते पुण्यसञ्चयः ॥ ७.१७.२१ ॥
हे सुंदर कमरेच्या, तुझी बुद्धी अशी आहे म्हणून तू गर्विष्ठ आहेस. हे मृगनयने, वृद्धांचा पुण्यसंचय तेजाने चमकतो.
7.17.22
त्वं सर्वंगुणसम्पन्ना नार्हसे वक्तुमीदृशम् ।
त्रैलोक्यसुन्दरी भीरु यौवनं ते निवर्तते ॥ ७.१७.२२ ॥
तू सर्वगुणसंपन्न आहेस; असे बोलणे तुला शोभत नाही. त्रैलोक्यसुंदरी, भित्रे, तुझे यौवन ओसरत चालले आहे.
7.17.23
अहं लङ्कापतिर्भद्रे दशग्रीव इति श्रुतः ।
तस्य मे भव भार्या त्वं भुङ्क्ष्व भोगान्यथासुखम् ॥ ७.१७.२३ ॥
हे कल्याणी, मी लंकेचा स्वामी आहे, दशग्रीव नावाने प्रसिद्ध आहे. तू माझी भार्या हो आणि इच्छेनुसार सुख भोग.
7.17.24
कश्च तावदसौ यं त्वं विष्णुरित्यभिभाषसे ।
वीर्येण तपसा चैव भोगेन च बलेन च ॥
न मया स समो भद्रे यं त्वं कामयसे ऽङ्गने ॥ ७.१७.२४ ॥
तू ज्याला विष्णू म्हणतेस तो कोण आहे? पराक्रम, तप, वैभव आणि बळ यांत तो माझ्या बरोबरीचा नाही, हे कल्याणी, ज्याची तू इच्छा करतेस.
7.17.25
इत्युक्तवति तस्मिंस्तु वेदवत्यथ सा ऽब्रवीत् ॥ ७.१७.२५ ॥
तो असे बोलल्यावर वेदवती त्याला म्हणाली.
7.17.26
ैव भोगेन च बलेन च ॥
मा मैवमिति सा कन्या तमुवाच निशाचरम् ।
त्रैलोक्याधिपति विष्णुं सर्वलोकनमस्कृतम् ।
त्वदृते राक्षसेन्द्रान्यः को ऽवमन्येत बुद्धिमान् ॥ ७.१७.२६ ॥
वेदवती त्या राक्षसाला म्हणाली, 'असे बोलू नकोस. त्रैलोक्याचा अधिपती, सर्व लोकांनी वंदिलेल्या विष्णूचा, हे राक्षसराजा, तुझ्याशिवाय दुसरा कोणता बुद्धिमान अपमान करील?'
7.17.27
एवमुक्तस्तया तत्र वेदवत्या निशाचरः ।
मूर्धजेषु तदा कन्यां कराग्रेण परामृशत् ॥ ७.१७.२७ ॥
वेदवतीने असे म्हटल्यावर त्या राक्षसाने त्या कन्येच्या केसांना बोटांच्या टोकांनी स्पर्श केला.
7.17.28
ततो वेदवती क्रुद्धा केशान्हस्तेन सा ऽच्छिनत् ।
असिर्भूत्वा करस्तस्याः केशांश्छिन्नांस्तदा ऽकरोत् ॥ ७.१७.२८ ॥
तेव्हा संतापलेल्या वेदवतीने स्वतःच्या हाताने आपले केस कापले. तिचा हात तलवार झाला आणि त्याने कापलेले केस तसेच केले.
7.17.29
सा ज्वलन्तीव रोषेण दहन्तीव निशाचरम् ।
उवाचाग्निं समाधाय मरणाय कृतत्वरा ॥ ७.१७.२९ ॥
रागाने जळत असल्यासारखी, त्या राक्षसाला जाळत असल्यासारखी ती, अग्नीचे स्मरण करून मृत्यूसाठी त्वरा करत म्हणाली.
7.17.30
धर्षितायास्त्वयानार्य न मे जीवितमिष्यते ।
रक्षस्तस्मात्प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते हुताशनम् ॥ ७.१७.३० ॥
हे अनार्या! तुझ्याकडून अपमानित झालेल्या मला जगण्याची इच्छा नाही. म्हणून, हे राक्षसा, तुझ्या डोळ्यांदेखत मी या अग्नीत प्रवेश करीन.
7.17.31
यस्मात्तु धर्षिता चाहं त्वया पापात्मना वने ।
तस्मात्तव वधार्थं हि समुत्पत्स्ये ह्यहं पुनः ॥ ७.१७.३१ ॥
कारण वनात पापात्मा अशा तुझ्याकडून माझा अपमान झाला आहे; म्हणून तुझ्या वधासाठी मी पुन्हा जन्म घेईन.
7.17.32
न हि शक्यं स्त्रिया हन्तुं पुरुषः पापनिश्चः ।
शापे त्वयि मयोत्सृष्टे तपसश्च व्ययो भवेत् ॥ ७.१७.३२ ॥
पापनिश्चय असलेल्या पुरुषाला स्त्री मारू शकत नाही; तुझ्यावर मी शाप सोडला तर माझ्या तपाचा व्यय होईल.
7.17.33
यदि त्वस्ति मया किञ्चित्कृतं दत्तं हुतं तथा ।
तस्मात्त्वयोनिजा साध्वी भवेयं धर्मिणः सुता ॥ ७.१७.३३ ॥
मी काही कर्म, दान किंवा हवन केले असेल तर त्याच्या फलाने मी धर्मात्म्याची कन्या, योनीतून न जन्मलेली साध्वी होईन.
7.17.34
एवमुक्त्वा प्रविष्टा सा ज्वलितं जातवेदसम् ।
पपात च दिवो दिव्या पुष्पवृष्टिः समन्ततः ॥ ७.१७.३४ ॥
असे बोलून ती प्रज्वलित अग्नीत प्रविष्ट झाली; आकाशातून सर्वत्र दिव्य पुष्पवृष्टी झाली.
7.17.35
पुनरेव समुद्भूता पद्मे पद्मसमप्रभा ।
तस्मादपि पुनः प्राप्ता पूर्ववत्तेन रक्षसा ॥ ७.१७.३५ ॥
ती पुन्हा कमळावर प्रकट झाली, कमळासारख्या तेजाने; त्या राक्षसाने तिला पूर्वीप्रमाणेच पुन्हा मिळवले.
7.17.36
कन्यां कमलगर्भाभां प्रगृह्य स्वगृहं ययौ ।
प्रगृह्य रावणस्त्वेतां दर्शयामास मन्त्रिणे ॥ ७.१७.३६ ॥
कमळाच्या गर्भासारखी तेजस्वी ती कन्या घेऊन तो आपल्या घरी गेला; रावणाने तिला उचलून आपल्या मंत्र्याला दाखवले.
7.17.37
लक्षणज्ञो निरीक्ष्यैव रावणं चैवमब्रवीत् ।
गृहस्थैषां हि सुश्रोणी त्वद्वधायैव दृश्यते ॥ ७.१७.३७ ॥
लक्षणे जाणणारा (मंत्री) रावणाकडे नीट पाहून असे म्हणाला — "हे सुंदर कटी असलेली ही कन्या गृहस्थाश्रमासाठी नाही, तर तुझ्या नाशासाठीच दिसते आहे."
7.17.38
एतच्छ्रुत्वा ऽर्णवे राम तां प्रचिक्षेप रावणः ।
सा चैव क्षितिमासाद्य यज्ञायतनमध्यगा ॥ ७.१७.३८ ॥
हे ऐकून रावणाने तिला समुद्रात फेकले; हे राम, ती पृथ्वीवर पोहोचून यज्ञभूमीच्या मध्यभागी गेली.
7.17.39
राज्ञो हलमुखोत्कृष्टा पुनरप्युत्थिता सती ।
सैषा जनकराजस्य प्रसूता तनया प्रभो ।
तव भार्या महाबाहो विष्णुस्त्वं हि सनातनः ॥ ७.१७.३९ ॥
राजाच्या नांगराच्या टोकाने वर काढली गेलेली, पुन्हा वर आलेली ती सती ही — ही जनक राजाची कन्या आहे. हे प्रभो, हे महाबाहो! ती तुझी भार्या आहे; तू सनातन विष्णूच आहेस.
7.17.40
पूर्वं क्रोधाहितः शत्रुर्यया ऽसौ निहतस्तथा ।
उपाश्रयित्वा शैलभस्तव वीर्यममानुषम् ॥ ७.१७.४० ॥
पूर्वी क्रोधाने भरलेल्या ज्या शत्रूला तिने मारले होते, तसाच पर्वतात जन्मलेला (शत्रू) तुझ्या अमानुष पराक्रमाचा आश्रय घेऊन मारला गेला.
7.17.41
एवमेषा महाभागा मर्त्येषूत्पत्स्यते पुनः ।
क्षेत्रे हलमुखोत्कृष्टे वेद्यामग्निशिखोपमा ॥ ७.१७.४१ ॥
अशा प्रकारे ही महाभागा मानवांमध्ये पुन्हा जन्म घेईल — नांगराच्या टोकाने नांगरलेल्या शेतात, वेदीवर अग्निज्वालेसारखी.
7.17.42
एषा वेदवती नाम पूर्वमासीत्कृते युगे ।
त्रेतायुगमनुप्राप्य वधार्थं तस्य रक्षसः ॥ ७.१७.४२ ॥
ही पूर्वी कृतयुगात वेदवती नावाची होती; त्रेतायुगात येऊन त्या राक्षसाच्या वधासाठी (पुन्हा जन्मली).
7.17.43
उत्पन्ना मैथिलकुले जनकस्य महात्मनः ।
सीतोत्पन्ना तु सीतेति मानुषैः पुनरुच्यते ॥ ७.१७.४३ ॥
ती महात्मा जनकाच्या मैथिल कुलात जन्मली. नांगराच्या सरीतून जन्मल्यामुळे माणसे तिला सीता म्हणतात.