বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.18.1
प्रविष्टायां हुताशं तु वेदवत्यां स रावणः ।
पुष्पकं तु समारुह्य परिचक्राम मेदिनीम् ॥ ७.१८.१ ॥
বেদবতী অগ্নিতে প্রবেশ করলে, সেই রাবণ পুষ্পক রথে আরোহণ করে পৃথিবীতে ভ্রমণ করতে লাগল।
7.18.2
ततो मरुत्तं नृपतिं यजन्तं सह दैवतैः ।
उशीरबीजमासाद्य ददर्श स तु रावणः ॥ ७.१८.२ ॥
অতঃপর উশীরবীজ স্থানে পৌঁছে সেই রাবণ দেবতাদের সঙ্গে যজ্ঞরত রাজা মরুত্তকে দেখল।
7.18.3
संवर्तो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षाद्भ्राता बृहस्पतेः ।
याजयामास धर्मज्ञः सर्वैर्देवगणैर्वृतः ॥ ७.१८.३ ॥
বৃহস্পতির ভ্রাতা সংবর্ত নামক ব্রহ্মর্ষি, ধর্মজ্ঞ, সমস্ত দেবগণ দ্বারা পরিবেষ্টিত হয়ে যজ্ঞ সম্পাদন করাচ্ছিলেন।
7.18.4
दृष्ट्वा देवास्तु तद्रक्षो वरदानेन दुर्जयम् ।
तिर्यग्योनिं समाविष्टास्तस्य दर्शनभीरवः ॥ ७.१८.४ ॥
বরদানের কারণে অজেয় সেই রাক্ষসকে দেখে দেবতারা তার দর্শনে ভীত হয়ে তির্যক যোনিতে প্রবেশ করলেন।
7.18.5
इन्द्रो मयूरः संवृत्तो धर्मराजस्तु वायसः ।
कृकलासो धनाध्यक्षो हंसश्च वरुणो ऽभवत् ॥ ७.१८.५ ॥
ইন্দ্র ময়ূর হলেন, ধর্মরাজ কাক হলেন, ধনাধ্যক্ষ কৃকলাস হলেন এবং বরুণ হংস হলেন।
7.18.6
अन्येष्वपि गतेष्वेवं देवेष्वरिनिषूदन ।
रावणः प्राविशद्यज्ञं सारमेय इवाशुचिः ॥ ७.१८.६ ॥
হে শত্রুনিধনকারী, এভাবে অন্য দেবতারাও চলে গেলে রাবণ অশুচি কুকুরের মতো যজ্ঞে প্রবেশ করল।
7.18.7
तं च राजानमासाद्य रावणो राक्षसाधिपः ।
प्राह युद्धं प्रयच्छेति निर्जितो ऽस्मीति वा वद ॥ ७.१८.७ ॥
সেই রাজার কাছে গিয়ে রাক্ষসাধিপতি রাবণ বললেন, "যুদ্ধ দাও, নয়তো বলো যে আমি পরাজিত।"
7.18.8
ततो मरुत्तो नृपतिः को भवानित्युवाच तम् ।
अपहासं ततो मुक्त्वा रावणो वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.१८.८ ॥
তখন রাজা মরুত্ত তাঁকে জিজ্ঞাসা করলেন, "আপনি কে?" তারপর উপহাস ছেড়ে রাবণ এই কথা বললেন।
7.18.9
अकुतूहलभावेन प्रीतो ऽस्मि तव पार्थिव ।
धनदस्यानुजं यो मां नावगच्छसि रावणम् ॥ ७.१८.९ ॥
"হে রাজা, কৌতূহল না থাকলেও আপনার প্রশ্নে আমি প্রসন্ন হয়েছি। ধনদ (কুবের)-এর কনিষ্ঠ ভ্রাতা রাবণ যে আমি, আপনি কি আমাকে জানেন না?"
7.18.10
त्रिषु लोकेषु को ऽन्यो ऽस्ति यो न जानाति मे बलम् ।
भ्रातरं येन निर्जित्य विमानमिदमाहृतम् ।
ततो मरुत्तः स नृपस्तं रावणमथाब्रवीत् ॥ ७.१८.१० ॥
"ত্রিভুবনে কে আছে যে আমার বল জানে না? যে আমার ভ্রাতাকে জয় করে এই বিমান আনল, সেই আমি।" তখন রাজা মরুত্ত সেই রাবণকে বললেন।
7.18.11
धन्यः खलु भवान्येन ज्येष्ठो भ्राता रणे जितः ।
न त्वया सदृशः श्लाध्यस्त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ ७.१८.११ ॥
"আপনি নিশ্চয়ই ধন্য, যুদ্ধে জ্যেষ্ঠ ভ্রাতাকে জয় করেছেন। ত্রিভুবনে আপনার সমান প্রশংসার যোগ্য কেউ নেই।"
7.18.12
नाधर्मसहितं श्लाध्यं तल्लोकं प्रतिसंहितम् ।
कर्म दौरात्म्यकं कृत्वा श्लाघ्यसे भ्रातृनिर्जयात् ॥ ७.१८.१२ ॥
"অধর্মসংযুক্ত কর্ম, তা সেই লোকের সঙ্গে যুক্ত হলেও, প্রশংসনীয় নয়। দুষ্ট কর্ম করে ভ্রাতাকে জয় করার জন্য আপনি প্রশংসিত হচ্ছেন।"
7.18.13
क त्वं प्राक्केवलं धर्मं चरित्वा लब्धवान्वरम् ।
श्रूतपूर्वं हि न मया भाषसे यादृशं स्वयम् ॥ ७.१८.१३ ॥
তুমি কে, যে পূর্বে কেবল ধর্মাচরণ করে বর লাভ করেছ? তুমি নিজে যেমন বলছ, এমন কথা আমি আগে কখনো শুনিনি।
7.18.14
तिष्ठेदानीं न मे जीवन्प्रतियास्यसि दुर्मते ।
अद्य त्वां निशितैर्बाणैः प्रेषयामि यमक्षयम् ॥ ७.१८.१४ ॥
দাঁড়াও! এখন তুমি আমার হাত থেকে জীবিত ফিরে যেতে পারবে না, দুর্মতি! আজ তীক্ষ্ণ বাণে তোমাকে যমলোকে পাঠিয়ে দেব।
7.18.15
ततः शरासनं गृह्य सायकांश्च नराधिपः ।
रणाय निर्ययौ क्रुद्धः संवर्तो मार्गमावृणोत् ॥ ७.१८.१५ ॥
তখন রাজা ধনুক ও বাণ নিয়ে ক্রুদ্ধ হয়ে যুদ্ধের জন্য বেরিয়ে পড়লেন; সংবর্ত পথ রোধ করলেন।
7.18.16
सो ऽब्रवीत्स्नेहसंयुक्तं मरुत्तं तं महानृषिः ।
श्रोतव्यं यदि मद्वाक्यं सम्प्रहारो न ते क्षमः ॥ ७.१८.१६ ॥
সেই মহর্ষি স্নেহভরে মরুত্তকে বললেন: যদি তুমি আমার কথা শোনো, তবে যুদ্ধ তোমার পক্ষে সমীচীন নয়।
7.18.17
माहेश्वरमिदं सत्रमसमाप्तं कुलं दहेत् ॥ ७.१८.१७ ॥
এই মাহেশ্বর যজ্ঞ এখনো সমাপ্ত হয়নি; তা সমগ্র বংশকে দগ্ধ করবে।
7.18.18
दीक्षितस्य कुतो युद्धं क्रोधित्वं दीक्षिते कुतः ।
संशयश्च जये नित्यं राक्षसश्च सुदुर्जयः ॥ ७.१८.१८ ॥
দীক্ষিতের যুদ্ধ কোথায়? দীক্ষিতের ক্রোধ কোথায়? জয়ে সর্বদা সংশয় থাকে, আর রাক্ষস অত্যন্ত দুর্জয়।
7.18.19
स निवृत्तो गुरोर्वाक्यान्मरुत्तः पृथिवीपतिः ।
विसृज्य सशरं चापं स्वस्थो मखमुखो ऽभवत् ॥ ७.१८.१९ ॥
গুরুর বাক্যে নিবৃত্ত হয়ে সেই পৃথিবীপতি মরুত্ত শরসহ ধনু ত্যাগ করে স্বস্থ হয়ে যজ্ঞমুখে অবস্থান করলেন।
7.18.20
ततस्तं निर्जितं मत्वा घोषयामास वै शुकः ।
रावणो जयतीत्युच्चैर्हर्षान्नादं विमुक्तवान् ॥ ७.१८.२० ॥
তাঁকে পরাজিত মনে করে শুক ঘোষণা করল; রাবণ 'রাবণ জয়ী' বলে হর্ষে উচ্চস্বরে গর্জন করে উঠল।
7.18.21
तान्भक्षयित्वा तत्रस्थान्महर्षीन्यज्ञमागतान् ।
वितृप्तो रुधिरैस्तेषां पुनः सम्प्रययौ महीम् ॥ ७.१८.२१ ॥
সেখানে যজ্ঞে আগত সেই মহর্ষিদের ভক্ষণ করে, তাঁদের রক্তে তৃপ্ত হয়ে সে আবার পৃথিবীতে চলে গেল।
7.18.22
रावणे तु गते देवाः सेन्द्राश्चैव दिवौकसः ।
ततः स्वां योनिमासाद्य तानि सत्त्वानि चाब्रुवन् ॥ ७.१८.२२ ॥
রাবণ চলে যাওয়ার পর ইন্দ্রসহ দেবতারা নিজেদের স্থানে ফিরে গিয়ে সেই প্রাণীদের সঙ্গে কথা বললেন।
7.18.23
हर्षात्तदाब्रवीदिन्द्रो मयूरं नीलबर्हिणम् ।
प्रीतो ऽस्मि तव धर्मज्ञ भुजङ्गाद्धि न ते भयम् ॥ ७.१८.२३ ॥
তখন হর্ষে ইন্দ্র নীল পালকবিশিষ্ট ময়ূরকে বললেন, 'হে ধর্মজ্ঞ, আমি তোমার প্রতি প্রসন্ন; সর্প থেকে তোমার কোনো ভয় নেই।'
7.18.24
इदं नेत्रसहस्रं तु यत्त्वद्बर्हे भविष्यति ।
वर्षमाणे मयि मुदं प्राप्स्यसे प्रीतिलक्षणाम् ।
एवमिन्द्रो वरं प्रादान्मयूरस्य सुरेश्वरः ॥ ७.१८.२४ ॥
'তোমার পালকে এই সহস্র চক্ষু থাকবে; আমি বর্ষণ করলে তুমি প্রীতিলক্ষণযুক্ত আনন্দ লাভ করবে।' এইভাবে দেবেশ্বর ইন্দ্র ময়ূরকে বর দিলেন।
7.18.25
नीलाः किल पुरा बर्हा मयूराणां नराधिप ।
सुराधिपाद्वरं प्राप्य गताः सर्वे ऽपि बर्हिणः ॥ ७.१८.२५ ॥
হে নরাধিপ, পূর্বে ময়ূরের পালক নীল ছিল; দেবরাজের কাছে বর পেয়ে সমস্ত পালক (সেইরূপ) হয়ে গেল।
7.18.26
धर्मराजो ऽब्रवीद्राम प्राग्वंशे वायसं स्थितम् ।
पक्षिंस्तवास्मि सुप्रीतः प्रीतस्य वचनं शृणु ॥ ७.१८.२६ ॥
হে রাম, ধর্মরাজ (যম) পূর্বে বংশে অবস্থিত এক কাককে বলেছিলেন — হে পাখি, আমি তোমার উপর অত্যন্ত প্রসন্ন; প্রীত আমার বাক্য শোনো।
7.18.27
यथान्ये विविधै रोगैः पीड्यन्ते प्राणिनो मया ।
ते न ते प्रभविष्यन्ति मयि प्रीते न संशयः ॥ ७.१८.२७ ॥
অন্য প্রাণীরা যেমন আমার দ্বারা নানা রোগে পীড়িত হয়, আমি প্রীত থাকলে সেই রোগগুলি তোমার উপর ক্ষমতা পাবে না — এতে সন্দেহ নেই।
7.18.28
मृत्युतस्ते भयं नास्ति वरान्मम विहङ्गम ।
यावत्त्वां न वधिष्यन्ति नरास्तावद्भविष्यसि ॥ ७.१८.२८ ॥
হে পাখি, আমার বরের কারণে তোমার মৃত্যুভয় নেই; মানুষ যতক্ষণ না তোমাকে বধ করে, ততক্ষণ তুমি (বেঁচে) থাকবে।
7.18.29
एते मद्विषयस्था वै मानवाः क्षुद्भयार्दिताः ।
त्वयि भुक्ते तु तृप्तास्ते भविष्यन्ति सबान्धवाः ॥ ७.१८.२९ ॥
আমার রাজ্যে বসবাসকারী এই মানুষেরা ক্ষুধা ও ভয়ে পীড়িত; তোমাকে ভক্ষণ করা হলে তারা আত্মীয়স্বজনসহ তৃপ্ত হবে।
7.18.30
वरुणस्त्वब्रवीद्धंसं गङ्गातोयविहारिणम् ।
श्रूयतां प्रीतिसंयुक्तं वचः पत्ररथेश्वर ॥ ७.१८.३० ॥
বরুণ গঙ্গার জলে বিহারকারী হংসকে বললেন — হে পক্ষিরাজ, প্রীতিপূর্ণ আমার বাক্য শোনো।
7.18.31
वर्णो मनोहरः सौम्यश्चन्द्रमण्डलसन्निभः ।
भविष्यति तवोदग्रः शुद्धफेनसमप्रभः ॥ ७.१८.३१ ॥
তোমার বর্ণ হবে মনোহর ও সৌম্য, চন্দ্রমণ্ডলের মতো; শুদ্ধ ফেনার মতো উজ্জ্বল ও উন্নত প্রভায় তুমি শোভিত হবে।
7.18.32
मच्छरीरं समासाद्य कान्तो नित्यं भविष्यसि ।
प्राप्स्यसे चातुलां प्रीतिमेतन्मे प्रीतिलक्षणम् ॥ ७.१८.३२ ॥
আমার শরীর লাভ করে তুমি সর্বদা প্রিয় হবে, অতুলনীয় প্রীতি লাভ করবে; এটাই আমার প্রীতির লক্ষণ।
7.18.33
हंसानां हि पुरा राम नीलवर्णः सपाण्डुरः ।
पक्षा नीलाग्रसंवीताः क्रोडाः शष्पाग्रनिर्मलाः ॥ ७.१८.३३ ॥
হে রাম, পূর্বে হংসদের বর্ণ ছিল নীল ও ঈষৎ পাণ্ডুর; তাদের পাখার অগ্রভাগ নীল ছিল, বক্ষ ছিল ঘাসের ডগার মতো নির্মল।
7.18.34
अथाब्रवीद्वैश्रवणः कृकलासं गिरौ स्थितम् ।
हैरण्यं सम्प्रयच्छामि वर्णं प्रीतस्तवाप्यहम् ॥ ७.१८.३४ ॥
তখন বৈশ্রবণ (কুবের) পর্বতে অবস্থিত গিরগিটিকে বললেন, 'আমি তোমাকে সোনালি বর্ণ দান করব; আমিও তোমার প্রতি প্রীত।'
7.18.35
सद्रव्यं च शिरो नित्यं भविष्यति तवाक्षयम् ।
एष काञ्चनको वर्णो मत्प्रीत्या ते भविष्यति ॥ ७.१८.३५ ॥
তোমার মাথা সর্বদা অক্ষয় উত্তম সম্পদে পূর্ণ থাকবে; আমার প্রীতিবশত এই সোনালি বর্ণ তোমার হবে।
7.18.36
एवं दत्त्वा वरांस्तेभ्यस्तस्मिन्यज्ञोत्सवे सुराः ।
निवृत्ताः सह राज्ञा ते पुनः स्वभवनं गताः ॥ ७.१८.३६ ॥
এভাবে তাদের বর দিয়ে, সেই যজ্ঞোৎসবে দেবতারা রাজার সঙ্গে ফিরে গেলেন এবং আবার নিজ নিজ ভবনে চলে গেলেন।