વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.2.1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः ।
कुम्भयोनिर्मिहातेजा राममेतदुवाच ह ॥ ७.२.१ ॥
મહાત્મા રાઘવના તે વચન સાંભળીને મહાતેજસ્વી કુંભયોનિએ રામને આ કહ્યું.
7.2.2
शृणु राम कथावृत्तं तस्य तेजोबलं महत् ।
जघान शत्रून्येनासौ न च वध्यः स शत्रुभिः ॥ ७.२.२ ॥
હે રામ, તેની કથાનો વૃત્તાંત સાંભળ; તેનું મહાન તેજ અને બળ; જેના વડે તેણે શત્રુઓનો સંહાર કર્યો, અને શત્રુઓ વડે તે વધ્ય નથી.
7.2.3
तावत्ते रावणस्येदं कुलं जन्म च राघव ।
वरप्रदानं च तथा तस्मै दत्तं ब्रवीमि ते ॥ ७.२.३ ॥
હે રાઘવ, હવે હું તને રાવણનો આ વંશ, તેનો જન્મ અને તેને આપેલા વરદાનની વાત કહું છું.
7.2.4
पुरा कृतयुगे राम प्रजापतिसुतः प्रभुः ।
पुलस्त्यो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षादिव पितामहः ॥ ७.२.४ ॥
હે રામ, પૂર્વે કૃતયુગમાં પ્રજાપતિનો પુત્ર પ્રભુ પુલસ્ત્ય નામે બ્રહ્મર્ષિ હતો; જાણે સાક્ષાત પિતામહ.
7.2.5
नानुकीर्त्या गुणास्तस्य धर्मतः शीलतस्तथा ।
प्रजापतेः पुत्र इति वक्तुं शक्यं हि नामतः ॥ ७.२.५ ॥
તેના ગુણોનું ધર્મ અને શીલથી સંપૂર્ણ વર્ણન થઈ શકતું નથી; પ્રજાપતિનો પુત્ર એટલું જ નામથી કહી શકાય.
7.2.6
प्रजापतिसुतत्वेन देवानां वल्लभो हि सः ।
हृष्टः सर्वस्य लोकस्य गुणैः शुभ्रैर्महामतिः ॥ ७.२.६ ॥
પ્રજાપતિનો પુત્ર હોવાથી તે દેવોને પ્રિય હતો; તે મહામતિ પોતાના ઉજ્જવળ ગુણોથી સર્વ લોકને આનંદિત કરતો.
7.2.7
स तु धर्मप्रसङ्गेन मेरोः पार्श्वे महागिरेः ।
तृणविन्द्वाश्रमं गत्वा न्यवसन्मुनिपुङ्गवः ॥ ७.२.७ ॥
ધર્મપ્રસંગે મહાગિરિ મેરુની બાજુમાં તૃણબિંદુના આશ્રમમાં જઈને એ મુનિશ્રેષ્ઠ રહેવા લાગ્યા.
7.2.8
तपस्तेपे स धर्मात्मा स्वाध्यायनियतेन्द्रियः ।
गत्वाश्रमपदं तस्य विघ्नं कुर्वन्ति कन्यकाः ॥ ७.२.८ ॥
ધર્માત્મા તેમણે સ્વાધ્યાયથી ઇન્દ્રિયોને નિયમમાં રાખીને તપ કર્યું; કન્યાઓએ આશ્રમસ્થાને જઈને વિઘ્ન કર્યું.
7.2.9
देवपन्नगकन्याश्च राजर्षितनयाश्च याः ।
क्रीडन्त्यो ऽप्सरसश्चैव तं देशमुपपेदिरे ॥ ७.२.९ ॥
દેવ-નાગ કન્યાઓ, રાજર્ષિઓની પુત્રીઓ અને અપ્સરાઓ રમતાં રમતાં એ પ્રદેશમાં પહોંચી.
7.2.10
सर्वर्तुषृपभोग्यत्वाद्रम्यत्वात्काननस्य च ।
नित्यशस्तास्तु तं देशं गत्वा क्रीडन्ति कन्यकाः ॥ ७.२.१० ॥
બધી ઋતુઓમાં ભોગ્ય અને જંગલની રમણીયતાને કારણે એ કન્યાઓ હંમેશાં એ સ્થાને જઈને રમતી.
7.2.11
देशस्य रमणीयत्वात्पुलस्त्यो यत्र स द्विजः ।
गायन्त्यो वादयन्त्यश्च लासयन्त्यस्तथैव च ।
मुनेस्तपस्विनस्तस्य विघ्नं चक्रुरनिन्दिताः ॥ ७.२.११ ॥
દેશની રમણીયતાને કારણે, જ્યાં એ દ્વિજ પુલસ્ત્ય હતા ત્યાં, ગાતી, વાજિંત્રો વગાડતી અને નાચતી એ નિર્દોષ કન્યાઓએ તપસ્વી મુનિના તપમાં વિઘ્ન કર્યું.
7.2.12
अथ क्रुद्धो महातेजा व्याजहार महामुनिः ।
या मे दर्शनमागच्छेत्सा गर्भं धारयिष्यति ॥ ७.२.१२ ॥
ત્યારે ક્રોધિત મહાતેજસ્વી મહામુનિ બોલ્યા — જે કન્યા મારા દર્શને આવશે તે ગર્ભ ધારણ કરશે.
7.2.13
तास्तु सर्वाः प्रतिश्रुत्य तस्य वाक्यं महात्मनः ।
ब्रह्मशापभयाद्भीतास्तं देशं नोपचक्रमुः ॥ ७.२.१३ ॥
તે મહાત્માના વચનને બધીએ સ્વીકાર્યું, બ્રહ્મશાપના ભયથી ડરીને તેઓ તે સ્થાન તરફ ગઈ નહીં.
7.2.14
तृणबिन्दोस्तु राजर्षेस्तनया न शृणोति तत् ॥ ७.२.१४ ॥
રાજર્ષિ તૃણબિંદુની પુત્રીએ તે સાંભળ્યું નહીં.
7.2.15
गत्वाश्रमपदं तत्र विचचार सुनिर्भया ।
न सापश्यत्स्थिता तत्र काञ्चिदभ्यागतां सखीम् ॥ ७.२.१५ ॥
તે આશ્રમસ્થાને જઈને નિર્ભય રીતે ફરી; પણ ત્યાં ઊભેલી આવેલી કોઈ સખીને તેણીએ જોઈ નહીં.
7.2.16
तस्मिन्काले महातेजाः प्राजापत्यो महानृषिः ।
स्वाध्यायमकरोत्तत्र तपसा भावितः स्वयम् ॥ ७.२.१६ ॥
તે સમયે મહાતેજસ્વી પ્રાજાપત્ય મહર્ષિ તપથી પવિત્ર થઈને પોતે ત્યાં સ્વાધ્યાય કરતા હતા.
7.2.17
सा तु वेदश्रुतिं श्रुत्वा दृष्ट्वा वै तपसो निधिम् ।
अभवत्पाण्डुदेहा सा सुव्यञ्जितशरीरजा ॥ ७.२.१७ ॥
તેણીએ વેદધ્વનિ સાંભળીને, તપના ભંડાર એવા તે મહર્ષિને જોઈને ખરેખર પીળા દેહવાળી થઈ; તેના શરીરમાં ગર્ભનાં ચિહ્નો સ્પષ્ટ થયાં.
7.2.18
वभूव च समुद्विग्ना दृष्ट्वा तद्दोषमात्मनः ।
इदं मे किन्त्विति ज्ञात्वा पितुर्गत्वा ऽ ऽश्रमे स्थिता ॥ ७.२.१८ ॥
પોતાનો તે દોષ જોઈને તે અત્યંત વ્યાકુળ થઈ; 'આ મારી સાથે શું થયું?' એમ જાણીને તે પિતાના આશ્રમમાં જઈને ઊભી રહી.
7.2.19
तां तु दृष्ट्वा तथाभूतां तृणविन्दुरथाब्रवीत् ।
किं त्वमेतत्त्वसदृशं धारयस्यात्मनो वपुः ॥ ७.२.१९ ॥
તેને આ રીતે રૂપાંતરિત જોઈને તૃણબિંદુએ કહ્યું, "તું તારા શરીરને આવું અયોગ્ય રૂપ કેમ ધારણ કરે છે?"
7.2.20
सा तु कृत्वाञ्जलिं दीना कन्योवाच तपोधनम् ।
न जाने कारणं तात येन मे रूपमीदृशम् ॥ ७.२.२० ॥
તે દીન બનીને હાથ જોડીને તે તપોધનને બોલી, "હે તાત, મારું રૂપ આવું કેમ થયું તેનું કારણ હું જાણતી નથી."
7.2.21
किं तु पूर्वं गतास्म्येका महर्षेर्भावितात्मनः ।
पुलस्त्यस्याश्रमं दिव्यमन्वेष्टुं स्वसखीजनम् ॥ ७.२.२१ ॥
હું પહેલાં એકલી, સંયમી મહર્ષિ પુલસ્ત્યના દિવ્ય આશ્રમે મારી સખીઓને શોધવા ગઈ હતી.
7.2.22
न च पश्याम्यहं तत्र काञ्चिदभ्यागतां सखीम् ।
रूपस्य तु विपर्यासं दृष्ट्वा त्रासादिहागता ॥ ७.२.२२ ॥
ત્યાં આવેલી કોઈ સખી મને દેખાઈ નહિ; મારા રૂપનો આવો વિપર્યય જોઈને ભયથી હું અહીં આવી છું.
7.2.23
तृणबिन्दुस्तु राजर्षिस्तपसा द्योतितप्रभः ।
ध्यानं विवेश तच्चापि ह्यपश्यदृषिकर्मजम् ॥ ७.२.२३ ॥
પરંતુ તપથી પ્રકાશિત તેજવાળા રાજર્ષિ તૃણબિંદુએ ધ્યાનમાં પ્રવેશ કર્યો અને તે ઋષિના કર્મથી ઉત્પન્ન થયું હોવાનું જાણ્યું.
7.2.24
स तु विज्ञाय तं शापं महर्षेर्भावितात्मनः ।
गृहीत्वा तनयां गत्वा पुलस्त्यमिदमब्रवीत् ॥ ७.२.२४ ॥
ત્યારે તેણે સંયમી મહર્ષિના તે શાપને જાણીને, પુત્રીને લઈને પુલસ્ત્ય પાસે જઈને આ કહ્યું.
7.2.25
भगवंस्तनयां मे त्वं गुणैः स्वैरेव भूषिताम् ।
भिक्षां प्रतिगृहाणेमां महर्षे स्वयमुद्यताम् ॥ ७.२.२५ ॥
હે ભગવાન, આ મારી પુત્રી છે, જે પોતાના ગુણોથી જ શોભિત છે. હે મહર્ષિ, સ્વયં અર્પિત થયેલી આ ભિક્ષા આપ સ્વીકારો.
7.2.26
तपश्चरणयुक्तस्य श्रम्यमाणेन्द्रियस्य ते ।
शुश्रूषणपरा नित्यं भविष्यति न संशयः ॥ ७.२.२६ ॥
તપમાં લીન, ઇન્દ્રિયો થાકેલા એવા આપની તે સદા સેવામાં તત્પર રહેશે, તેમાં સંશય નથી.
7.2.27
तं ब्रुवाणं तु तद्वाक्यं राजर्षिं धार्मिकं तदा ।
जिघृक्षुरब्रवीत्कन्यां बाढमित्येव स द्विजः ॥ ७.२.२७ ॥
તે ધાર્મિક રાજર્ષિ એ વચન કહેતા, કન્યાને ગ્રહણ કરવાની ઇચ્છાથી તે દ્વિજે 'ઠીક છે' એમ કહ્યું.
7.2.28
दत्त्वा स तु यथान्यायं स्वमाश्रमपदं गतः ।
सापि तत्रावसत्कन्या तोषयन्ती पतिं गुणैः ॥ ७.२.२८ ॥
યથાવિધિ કન્યા આપીને તે પોતાના આશ્રમે ગયા. તે કન્યા પણ ત્યાં રહીને પોતાના ગુણોથી પતિને પ્રસન્ન કરતી રહી.
7.2.29
तस्यास्तु शीलवृत्ताभ्यां तुतोष मुनिपुङ्गवः ।
प्रीतः स तु महातेजा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.२.२९ ॥
તેના શીલ અને આચરણથી તે મુનિશ્રેષ્ઠ સંતુષ્ટ થયા. પ્રસન્ન થયેલા તે મહાતેજસ્વીએ આ વચન કહ્યાં.
7.2.30
परितुष्टो ऽस्मि सुश्रोणि गुणानां सम्पदा भृशम् ।
तस्माद्देवि ददाम्यद्य पुत्रमात्मसमं तव ॥ ७.२.३० ॥
હે સુંદર કટિવાળી, ગુણસંપદાથી હું અત્યંત સંતુષ્ટ થયો છું. તેથી હે દેવી, આજે હું તમને મારા જેવો પુત્ર આપું છું.
7.2.31
उभयोर्वंशकर्तारं पौलस्त्य इति विश्रुतम् ।
यस्मात्तु विश्रुतो वेदस्त्वयैषो ऽध्ययतो मम ॥ ७.२.३१ ॥
આ પુત્ર બંને વંશોનો પ્રવર્તક થશે અને પૌલસ્ત્ય નામે વિખ્યાત થશે, કારણ કે હું વેદાધ્યયન કરતો ત્યારે તેં તે સાંભળીને આત્મસાત કર્યો હતો.
7.2.32
तस्मात्स विश्रवा नाम भविष्यति न संशयः ।
एवमुक्ता तु सा देवी प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ ७.२.३२ ॥
તેથી તે વિશ્રવા નામે ઓળખાશે, એમાં શંકા નથી. આમ કહેવાતાં તે દેવી આનંદિત અંતરાત્માથી...
7.2.33
अचिरेणैव कालेनासूत विश्रवसं सुतम् ।
त्रिषु लोकेषु विख्यातं यशोधर्मसमन्वितम् ॥ ७.२.३३ ॥
થોડા જ સમયમાં તેણે વિશ્રવા નામના પુત્રને જન્મ આપ્યો; તે ત્રણે લોકમાં વિખ્યાત અને યશ તથા ધર્મથી સંપન્ન હતો.
7.2.34
श्रुतिमान्समदर्शी च व्रताचाररतस्तथा ।
पितेव तपसा युक्तो ह्यभवद्विश्रवा मुनिः ॥ ७.२.३४ ॥
તે શ્રુતિજ્ઞ, સમદર્શી અને વ્રત તથા આચારમાં રત હતો; પિતાની જેમ તપથી યુક્ત થઈને વિશ્રવા મુનિ થયો.