वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.2.1
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः ।
कुम्भयोनिर्मिहातेजा राममेतदुवाच ह ॥ ७.२.१ ॥
महात्मा राघवाचे ते वचन ऐकून महातेजस्वी कुम्भयोनी रामाला हे म्हणाले.
7.2.2
शृणु राम कथावृत्तं तस्य तेजोबलं महत् ।
जघान शत्रून्येनासौ न च वध्यः स शत्रुभिः ॥ ७.२.२ ॥
हे राम, त्याची कथेची हकीकत ऐक; त्याचे महान तेज आणि बल; ज्याने त्याने शत्रूंचा वध केला, आणि तो शत्रूंकडून मारला जाण्यास योग्य नाही.
7.2.3
तावत्ते रावणस्येदं कुलं जन्म च राघव ।
वरप्रदानं च तथा तस्मै दत्तं ब्रवीमि ते ॥ ७.२.३ ॥
हे राघवा, आता तुला रावणाचा हा वंश, त्याचा जन्म आणि त्याला दिलेला वर सांगतो.
7.2.4
पुरा कृतयुगे राम प्रजापतिसुतः प्रभुः ।
पुलस्त्यो नाम ब्रह्मर्षिः साक्षादिव पितामहः ॥ ७.२.४ ॥
हे राम, पूर्वी कृतयुगात प्रजापतीचा पुत्र प्रभू पुलस्त्य नावाचा ब्रह्मर्षी होता, जणू साक्षात पितामहच.
7.2.5
नानुकीर्त्या गुणास्तस्य धर्मतः शीलतस्तथा ।
प्रजापतेः पुत्र इति वक्तुं शक्यं हि नामतः ॥ ७.२.५ ॥
त्याचे गुण धर्म आणि शीलाने पूर्णपणे वर्णन करता येत नाहीत; तो प्रजापतीचा पुत्र एवढेच नावाने सांगता येते.
7.2.6
प्रजापतिसुतत्वेन देवानां वल्लभो हि सः ।
हृष्टः सर्वस्य लोकस्य गुणैः शुभ्रैर्महामतिः ॥ ७.२.६ ॥
प्रजापतीचा पुत्र असल्यामुळे तो देवांना प्रिय होता; त्या महामतीने आपल्या उज्ज्वल गुणांनी सर्व लोकांना आनंदित केले.
7.2.7
स तु धर्मप्रसङ्गेन मेरोः पार्श्वे महागिरेः ।
तृणविन्द्वाश्रमं गत्वा न्यवसन्मुनिपुङ्गवः ॥ ७.२.७ ॥
धर्मप्रसंगामुळे महागिरी मेरूच्या बाजूला तृणबिंदूच्या आश्रमात जाऊन ते मुनिश्रेष्ठ राहू लागले.
7.2.8
तपस्तेपे स धर्मात्मा स्वाध्यायनियतेन्द्रियः ।
गत्वाश्रमपदं तस्य विघ्नं कुर्वन्ति कन्यकाः ॥ ७.२.८ ॥
धर्मात्मा त्यांनी स्वाध्यायाने इंद्रिये नियंत्रित करून तप केले; कन्यांनी आश्रमस्थानी जाऊन विघ्न आणले.
7.2.9
देवपन्नगकन्याश्च राजर्षितनयाश्च याः ।
क्रीडन्त्यो ऽप्सरसश्चैव तं देशमुपपेदिरे ॥ ७.२.९ ॥
देव-नागकन्या, राजर्षींच्या कन्या आणि अप्सरा खेळत त्या प्रदेशात पोहोचल्या.
7.2.10
सर्वर्तुषृपभोग्यत्वाद्रम्यत्वात्काननस्य च ।
नित्यशस्तास्तु तं देशं गत्वा क्रीडन्ति कन्यकाः ॥ ७.२.१० ॥
सर्व ऋतूंत उपभोग्य असल्यामुळे आणि अरण्याच्या रमणीयतेमुळे त्या कन्या नेहमी त्या ठिकाणी जाऊन खेळत.
7.2.11
देशस्य रमणीयत्वात्पुलस्त्यो यत्र स द्विजः ।
गायन्त्यो वादयन्त्यश्च लासयन्त्यस्तथैव च ।
मुनेस्तपस्विनस्तस्य विघ्नं चक्रुरनिन्दिताः ॥ ७.२.११ ॥
देशाच्या रमणीयतेमुळे, जिथे ते द्विज पुलस्त्य होते, तिथे गात, वाद्ये वाजवत व नाचत त्या निर्दोष कन्यांनी त्या तपस्वी मुनीच्या तपात विघ्न आणले.
7.2.12
अथ क्रुद्धो महातेजा व्याजहार महामुनिः ।
या मे दर्शनमागच्छेत्सा गर्भं धारयिष्यति ॥ ७.२.१२ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेले महातेजस्वी महामुनी म्हणाले — जी कन्या माझ्या दर्शनाला येईल, ती गर्भ धारण करेल.
7.2.13
तास्तु सर्वाः प्रतिश्रुत्य तस्य वाक्यं महात्मनः ।
ब्रह्मशापभयाद्भीतास्तं देशं नोपचक्रमुः ॥ ७.२.१३ ॥
त्या महात्म्याच्या वचनाला सर्वांनी होकार दिला; ब्रह्मशापाच्या भीतीने घाबरून त्या स्थानाकडे कोणीही गेल्या नाहीत.
7.2.14
तृणबिन्दोस्तु राजर्षेस्तनया न शृणोति तत् ॥ ७.२.१४ ॥
राजर्षी तृणबिंदूची कन्या ते ऐकत नव्हती.
7.2.15
गत्वाश्रमपदं तत्र विचचार सुनिर्भया ।
न सापश्यत्स्थिता तत्र काञ्चिदभ्यागतां सखीम् ॥ ७.२.१५ ॥
ती आश्रमस्थानी जाऊन निर्भयपणे फिरली; पण तेथे उभी असलेली आलेली कोणतीही सखी तिला दिसली नाही.
7.2.16
तस्मिन्काले महातेजाः प्राजापत्यो महानृषिः ।
स्वाध्यायमकरोत्तत्र तपसा भावितः स्वयम् ॥ ७.२.१६ ॥
त्या काळी महातेजस्वी प्राजापत्य महर्षी तपाने पवित्र होऊन स्वतः तेथे स्वाध्याय करीत होते.
7.2.17
सा तु वेदश्रुतिं श्रुत्वा दृष्ट्वा वै तपसो निधिम् ।
अभवत्पाण्डुदेहा सा सुव्यञ्जितशरीरजा ॥ ७.२.१७ ॥
तिने वेदध्वनी ऐकली आणि तपाचा निधी असलेल्या त्या महर्षींना पाहिले; ती खरोखर पांढुर देहाची झाली, तिच्या शरीरात गर्भचिन्हे स्पष्ट दिसू लागली.
7.2.18
वभूव च समुद्विग्ना दृष्ट्वा तद्दोषमात्मनः ।
इदं मे किन्त्विति ज्ञात्वा पितुर्गत्वा ऽ ऽश्रमे स्थिता ॥ ७.२.१८ ॥
आपला तो दोष पाहून ती अत्यंत व्याकूळ झाली; 'हे माझे काय झाले?' हे जाणून ती वडिलांच्या आश्रमात जाऊन उभी राहिली.
7.2.19
तां तु दृष्ट्वा तथाभूतां तृणविन्दुरथाब्रवीत् ।
किं त्वमेतत्त्वसदृशं धारयस्यात्मनो वपुः ॥ ७.२.१९ ॥
तिला असे रूपांतरित झालेले पाहून तृणबिंदू म्हणाला, "तू आपल्या शरीराला असे अयोग्य रूप का धारण करतेस?"
7.2.20
सा तु कृत्वाञ्जलिं दीना कन्योवाच तपोधनम् ।
न जाने कारणं तात येन मे रूपमीदृशम् ॥ ७.२.२० ॥
ती दीनपणे हात जोडून त्या तपोधनाला म्हणाली, "हे तात, माझे रूप असे का झाले हे मला ठाऊक नाही."
7.2.21
किं तु पूर्वं गतास्म्येका महर्षेर्भावितात्मनः ।
पुलस्त्यस्याश्रमं दिव्यमन्वेष्टुं स्वसखीजनम् ॥ ७.२.२१ ॥
मी पूर्वी एकटीच, संयमी महर्षी पुलस्त्यांच्या दिव्य आश्रमात माझ्या सखींना शोधायला गेले होते.
7.2.22
न च पश्याम्यहं तत्र काञ्चिदभ्यागतां सखीम् ।
रूपस्य तु विपर्यासं दृष्ट्वा त्रासादिहागता ॥ ७.२.२२ ॥
तेथे आलेली कोणतीही सखी मला दिसली नाही; माझे रूप असे विपरीत झालेले पाहून भीतीने मी येथे आले आहे.
7.2.23
तृणबिन्दुस्तु राजर्षिस्तपसा द्योतितप्रभः ।
ध्यानं विवेश तच्चापि ह्यपश्यदृषिकर्मजम् ॥ ७.२.२३ ॥
पण तपाने तेजस्वी झालेले राजर्षी तृणबिंदू ध्यानात प्रवेशले आणि ते ऋषीच्या कर्मापासून निर्माण झाल्याचे त्यांनी पाहिले.
7.2.24
स तु विज्ञाय तं शापं महर्षेर्भावितात्मनः ।
गृहीत्वा तनयां गत्वा पुलस्त्यमिदमब्रवीत् ॥ ७.२.२४ ॥
मग त्यांनी संयमी महर्षींचा तो शाप ओळखून, कन्येला घेऊन पुलस्त्यांकडे जाऊन हे म्हणाले.
7.2.25
भगवंस्तनयां मे त्वं गुणैः स्वैरेव भूषिताम् ।
भिक्षां प्रतिगृहाणेमां महर्षे स्वयमुद्यताम् ॥ ७.२.२५ ॥
हे भगवन्, ही माझी कन्या आहे, जी स्वतःच्या गुणांनीच अलंकृत आहे. हे महर्षे, स्वतः अर्पण केलेली ही भिक्षा आपण स्वीकारावी.
7.2.26
तपश्चरणयुक्तस्य श्रम्यमाणेन्द्रियस्य ते ।
शुश्रूषणपरा नित्यं भविष्यति न संशयः ॥ ७.२.२६ ॥
तपश्चर्येत रत असलेल्या, इंद्रिये थकलेल्या आपली ती सदैव सेवेत तत्पर राहील, यात संशय नाही.
7.2.27
तं ब्रुवाणं तु तद्वाक्यं राजर्षिं धार्मिकं तदा ।
जिघृक्षुरब्रवीत्कन्यां बाढमित्येव स द्विजः ॥ ७.२.२७ ॥
त्या धार्मिक राजर्षीने असे म्हटले तेव्हा, कन्येला स्वीकारण्याच्या इच्छेने त्या द्विजाने 'ठीक आहे' असे म्हटले.
7.2.28
दत्त्वा स तु यथान्यायं स्वमाश्रमपदं गतः ।
सापि तत्रावसत्कन्या तोषयन्ती पतिं गुणैः ॥ ७.२.२८ ॥
यथाविधी कन्या देऊन तो आपल्या आश्रमाकडे गेला. ती कन्याही तिथेच राहून आपल्या गुणांनी पतीला संतुष्ट करू लागली.
7.2.29
तस्यास्तु शीलवृत्ताभ्यां तुतोष मुनिपुङ्गवः ।
प्रीतः स तु महातेजा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.२.२९ ॥
तिच्या शील व आचरणाने त्या मुनिश्रेष्ठाला संतोष झाला. प्रसन्न झालेल्या त्या महातेजस्वीने ही वचने उच्चारली.
7.2.30
परितुष्टो ऽस्मि सुश्रोणि गुणानां सम्पदा भृशम् ।
तस्माद्देवि ददाम्यद्य पुत्रमात्मसमं तव ॥ ७.२.३० ॥
हे सुंदर कटी असलेली, गुणसंपत्तीने मी अत्यंत संतुष्ट झालो आहे. म्हणून हे देवी, आज मी तुला माझ्यासारखा पुत्र देतो.
7.2.31
उभयोर्वंशकर्तारं पौलस्त्य इति विश्रुतम् ।
यस्मात्तु विश्रुतो वेदस्त्वयैषो ऽध्ययतो मम ॥ ७.२.३१ ॥
हा पुत्र दोन्ही वंशांचा प्रवर्तक होईल आणि पौलस्त्य नावाने प्रसिद्ध होईल, कारण मी वेदाध्ययन करत असताना तू तो ऐकून आत्मसात केलास.
7.2.32
तस्मात्स विश्रवा नाम भविष्यति न संशयः ।
एवमुक्ता तु सा देवी प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ ७.२.३२ ॥
म्हणून तो विश्रवा नावाने ओळखला जाईल, यात संशय नाही. असे सांगितल्यावर ती देवी आनंदित अंतःकरणाने...
7.2.33
अचिरेणैव कालेनासूत विश्रवसं सुतम् ।
त्रिषु लोकेषु विख्यातं यशोधर्मसमन्वितम् ॥ ७.२.३३ ॥
थोड्याच काळात तिने विश्रवा नावाच्या पुत्राला जन्म दिला; तो त्रिभुवनात प्रसिद्ध आणि यश व धर्माने संपन्न होता.
7.2.34
श्रुतिमान्समदर्शी च व्रताचाररतस्तथा ।
पितेव तपसा युक्तो ह्यभवद्विश्रवा मुनिः ॥ ७.२.३४ ॥
तो श्रुतिज्ञ, समदर्शी आणि व्रत व आचारात रत होता; पित्याप्रमाणेच तपस्येने युक्त होऊन विश्रवा मुनी झाला.