વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.20.1
ततो वित्रासयन्मर्त्यान्पृथिव्यां राक्षसाधिपः ।
आससाद घने तस्मिन्नारदं मुनिपुङ्गवम् ॥ ७.२०.१ ॥
ત્યારે પૃથ્વી પર મનુષ્યોને ભયભીત કરતો રાક્ષસાધિપતિ એ ઘન મેઘમાં મુનિશ્રેષ્ઠ નારદ પાસે પહોંચ્યો.
7.20.2
तस्याभिवादनं कृत्वा दशग्रीवो निशाचरः ।
अब्रवीत्कुशलं पृष्ट्वा हेतुमागमनस्य च ॥ ७.२०.२ ॥
તેમને પ્રણામ કરીને દશગ્રીવ નિશાચરે કુશળ પૂછીને અને આગમનનું કારણ પૂછીને કહ્યું.
7.20.3
नारदस्तु महातेजा देवर्षिरमितप्रभः ।
अब्रवीन्मेघपृष्ठस्थो रावणं पुष्पके स्थितम् ॥ ७.२०.३ ॥
પરંતુ મહાતેજસ્વી, અમિત પ્રભાવાળા દેવર્ષિ નારદ, મેઘની પીઠ પર ઊભા રહીને પુષ્પક વિમાનમાં સ્થિત રાવણને બોલ્યા.
7.20.4
राक्षसाधिपते सौम्य तिष्ठ विश्रवसः सुत ।
प्रीतो ऽस्म्यभिजनोपेतविक्रमैरूर्जितैस्तव ॥ ७.२०.४ ॥
હે રાક્ષસાધિપતિ, સૌમ્ય, વિશ્રવાના પુત્ર, ઊભો રહે. તારા ઉચ્ચ કુળને શોભે એવા પ્રબળ પરાક્રમોથી હું પ્રસન્ન થયો છું.
7.20.5
विष्णुना दैत्यघातैश्च गन्धर्वोरगधर्षणैः ।
त्वया समं विमर्दैश्च भृशं हि परितोषितः ॥ ७.२०.५ ॥
વિષ્ણુ સાથે દૈત્યોના સંહારથી, ગંધર્વો અને ઉરગોને વશ કરવાથી અને તારી સાથેના સંઘર્ષોથી હું અત્યંત પ્રસન્ન થયો છું.
7.20.6
किंचिद्वक्ष्यामि तावत्ते श्रोतव्यं श्रोष्यसे यदि ।
श्रुत्वा चानन्तरं कार्यं त्वया राक्षससत्तम ।
तन्मे निगदतस्तात समाधिं श्रवणे कुरु ॥ ७.२०.६ ॥
હું તને કંઈક કહીશ. જો તું સાંભળવા ઇચ્છે તો સાંભળ. હે રાક્ષસશ્રેષ્ઠ, સાંભળ્યા પછી તારે જે કરવાનું હોય તે કર. હે તાત, હું બોલું ત્યારે ધ્યાનથી સાંભળ.
7.20.7
किमयं वध्यते तात त्वया ऽवध्येन दैवतैः ।
हत एव ह्ययं लोको यदा मृत्युवशं गतः ॥ ७.२०.७ ॥
વત્સ, દેવોથી પણ ન મારી શકાય એવાને તું કેમ મારે છે? મૃત્યુના વશમાં ગયેલો આ લોક પહેલેથી જ મરેલો છે.
7.20.8
्तम ।
देवदानवदैत्यानां यक्षगन्धर्वरक्षसाम् ।
अवध्येन त्वया लोकः क्लेष्टुं युक्तो न मानुषः ॥ ७.२०.८ ॥
દેવ, દાનવ, દૈત્ય, યક્ષ, ગંધર્વ અને રાક્ષસોથી ન મરાય એવા તને મનુષ્યલોકને પીડવું યોગ્ય નથી.
7.20.9
नित्यं श्रेयसि सम्मूढं महद्भिर्व्यसनैर्वृतम् ।
हन्यात्कस्तादृशं लोकं जराव्याधिशतैर्युतम् ॥ ७.२०.९ ॥
સદા કલ્યાણ વિશે મોહિત, મોટા સંકટોથી ઘેરાયેલા, સેંકડો વૃદ્ધાવસ્થા અને રોગોથી યુક્ત એવા લોકને કોણ મારે?
7.20.10
तैस्तैरनिष्टोपगमैरजस्रं यत्र कुत्र कः ।
मतिमान्मानुषे लोके युद्धेन प्रणयी भवेत् ॥ ७.२०.१० ॥
જ્યાં ત્યાં સતત અનિષ્ટ ઘટનાઓથી ભરેલા મનુષ્યલોકમાં કયો બુદ્ધિમાન યુદ્ધ દ્વારા તેનો પ્રિય બનશે?
7.20.11
क्षीयमाणं दैवहतं श्रुत्पिपासाजरादिभिः ।
विषादशोकसम्मूढं लोकं त्वं क्षपयस्व मा ॥ ७.२०.११ ॥
ભૂખ, તરસ, વૃદ્ધાવસ્થા વગેરેથી ક્ષીણ થતા, ભાગ્યથી હણાયેલા, વિષાદ અને શોકથી મોહિત આ લોકનો તું વિનાશ ન કર.
7.20.12
पश्य तावन्महाबाहो राक्षसेश्वर मानुषम् ।
मूढमेवं विचित्रार्थं यस्य न ज्ञायते गतिः ॥ ७.२०.१२ ॥
હે મહાબાહુ, હે રાક્ષસેશ્વર, મનુષ્યને જુઓ. આ રીતે મોહિત, વિચિત્ર હેતુવાળા, જેની ગતિ જાણી શકાતી નથી એવા મનુષ્યને જુઓ.
7.20.13
क्वचिद्वादित्रनृत्यादि सेव्यते मुदितैर्जनैः ।
रुद्यते चापरैरार्तैर्धाराश्रुनयनाननैः ॥ ७.२०.१३ ॥
ક્યાંક આનંદિત લોકો વાજિંત્ર, નૃત્ય વગેરેનો આનંદ માણે છે, અને ક્યાંક બીજા દુઃખી લોકો આંસુની ધારાઓથી ભીની આંખો અને મુખ સાથે રડે છે.
7.20.14
मातापितृसुतस्नेहैर्भार्याबन्धुमनोरमैः ।
मोहितो ऽयं जनो ध्वस्तः क्लेशं स्वं नावबुध्यते ॥ ७.२०.१४ ॥
માતા, પિતા, પુત્રના સ્નેહથી અને પત્ની તથા સગાંઓના મનોહર બંધનોથી મોહિત થયેલો આ માણસ નાશ પામી રહ્યો છે, પણ પોતાનું દુઃખ સમજતો નથી.
7.20.15
अलमेनं परिक्लिश्य लोकं मोहनिराकृतम् ।
जित एव त्वया सौम्य मर्त्यलोको न संशयः ॥ ७.२०.१५ ॥
બસ, મોહથી પરાજિત થયેલા આ લોકને વધુ કષ્ટ ન આપ. હે સૌમ્ય, મર્ત્યલોક તેં પહેલેથી જ જીતી લીધો છે, એમાં સંદેહ નથી.
7.20.16
अवश्यमेभिः सर्वैश्च गन्तव्यं यमसादनम् ।
तन्निगृह्णीष्व पौलस्त्य यमं परपुरञ्जय ॥ ७.२०.१६ ॥
આ બધાંએ અવશ્ય યમલોકે જવું પડશે; તેથી હે પૌલસ્ત્ય, હે શત્રુનગરોના વિજેતા, યમને નિગ્રહ કર.
7.20.17
तस्मिञ्जिते जितं सर्वं भवत्येव न संशयः ।
एवमुक्तस्तु लङ्केशो दीप्यमानं स्वतेजसा ।
अब्रवीन्नारदं तत्र सम्प्रहस्याभिवाद्य च ॥ ७.२०.१७ ॥
તેને જીતવાથી બધું જીતાઈ જાય છે, એમાં સંદેહ નથી. આમ કહેવાયેલો લંકેશ્વર, પોતાના તેજથી ઝળહળતો, ત્યાં હસીને નારદને પ્રણામ કરીને બોલ્યો.
7.20.18
महर्षे देवगन्धर्वविहार समरप्रिय ।
अहं समुद्यतो गन्तुं विजयार्थं रसातलम् ॥ ७.२०.१८ ॥
હે મહર્ષિ, દેવ-ગંધર્વો વચ્ચે વિહરનારા, યુદ્ધપ્રિય! વિજય માટે હું રસાતલ જવા તૈયાર થયો છું.
7.20.19
ततो लोकत्रयं जित्वा स्थाप्य नागान्सुरान्वशे ।
समुद्रममृतार्थं च मथिष्यामि रसालयम् ॥ ७.२०.१९ ॥
પછી ત્રણે લોકને જીતીને, નાગો અને દેવોને વશ કરીને, અમૃત માટે જળના આલય એવા સમુદ્રનું મંથન કરીશ.
7.20.20
अथाब्रवीदृशग्रीवं नारदो भगवानृषिः ।
क्व खल्विदानीं मार्गेण त्वया ह्यन्येन गम्यते ॥ ७.२०.२० ॥
ત્યારે ભગવાન ઋષિ નારદે દશગ્રીવને કહ્યું, "હવે તું કયા માર્ગે જઈ રહ્યો છે? આ તો બીજો માર્ગ છે."
7.20.21
अयं खलु सुदुर्गम्यः प्रेतराजपुरं प्रति ।
मार्गो गच्छति दुर्धर्षो यमस्यामित्रकर्शन ॥ ७.२०.२१ ॥
"આ માર્ગ ખરેખર અતિ દુર્ગમ છે. તે યમરાજની નગરી તરફ જાય છે. હે શત્રુઓને પીડનાર, આ યમનો દુર્ધર્ષ માર્ગ છે."
7.20.22
स तु शारदमेघाभं हासं मुक्त्वा दशाननः ।
उवाच कृतमित्येव वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ७.२०.२२ ॥
પરંતુ દશાનને શરદ ઋતુના મેઘ જેવું હસીને, "એ તો થઈ ગયું" એમ કહીને આ વચન કહ્યું.
7.20.23
तस्मादेवमहं ब्रह्मन् वैवस्वतवधोद्यतः ।
गच्छामि दक्षिणामाशां यत्र सूर्यात्मजो नृपः ॥ ७.२०.२३ ॥
"તેથી, હે બ્રહ્મન્, વૈવસ્વત યમને વધવા ઉદ્યત થઈને હું દક્ષિણ દિશા તરફ જાઉં છું, જ્યાં સૂર્યપુત્ર રાજા છે."
7.20.24
मया हि भगवन्क्रोधात्प्रतिज्ञातं रणार्थिना ।
अवजेष्यामि चतुरो लोकपालानिति प्रभो ॥ ७.२०.२४ ॥
"હે ભગવન્, ક્રોધથી અને યુદ્ધની ઇચ્છાથી મેં પ્રતિજ્ઞા કરી છે: હે પ્રભુ, ચારે લોકપાલોને હું જીતીશ."
7.20.25
तदिह प्रस्थितो ऽहं वै प्रेतराजपुरं प्रति ।
प्राणिसङ्क्लेशकर्तारं योजयिष्यामि मृत्युना ॥ ७.२०.२५ ॥
તેથી હું અહીંથી પ્રસ્થાન કરીને પ્રેતરાજના નગર તરફ જાઉં છું; પ્રાણીઓને ક્લેશ આપનારને હું મૃત્યુ સાથે જોડી દઈશ.
7.20.26
एवमुक्त्वा दशग्रीवो मुनिं तमभिवाद्य च ।
प्रययौ दक्षिणामाशां प्रविष्टः सह मन्त्रिभिः ॥ ७.२०.२६ ॥
આમ કહીને દશગ્રીવે તે મુનિને પ્રણામ કર્યા અને મંત્રીઓ સાથે દક્ષિણ દિશા તરફ પ્રયાણ કર્યું.
7.20.27
नारदस्तु महातेजा मुहूर्तं ध्यानमास्थितः ।
चिन्तयामास विप्रेन्द्रो विधूम इव पावकः ॥ ७.२०.२७ ॥
મહાતેજસ્વી નારદ ક્ષણવાર ધ્યાનમાં સ્થિર થઈને વિચારવા લાગ્યા; તે વિપ્રશ્રેષ્ઠ ધૂમ્રરહિત અગ્નિ સમાન પ્રકાશિત હતા.
7.20.28
येन लोकास्त्रयः सेन्द्राः क्लिश्यन्ते सचराचराः ।
क्षीणे चायुषि धर्मेण स कालो जेष्यते कथम् ॥ ७.२०.२८ ॥
ઇન્દ્ર સહિત ત્રણ લોક અને ચર-અચર જીવો જેના વડે દુઃખી થાય છે, આયુષ્ય ક્ષીણ થતાં ધર્મ પ્રમાણે જેના દ્વારા મૃત્યુ આવે છે — તે કાળ કેવી રીતે જીતાશે?
7.20.29
स्वदत्तकृतसाक्षी यो द्वितीय इव पावकः ।
लब्धसञ्ज्ञा विजेष्यन्ते लोका यस्य महात्मनः ॥ ७.२०.२९ ॥
પોતે આપેલા અને કરેલા કર્મોનો સાક્ષી, બીજા અગ્નિ સમાન જે છે — જે મહાત્માથી ચેતના પામીને લોકો જીતાય છે —
7.20.30
यस्य नित्यं त्रयो लोका विद्रवन्ति भयार्दिताः ।
तं कथं राक्षसेन्द्रो ऽसौ स्वयमेव गमिष्यति ॥ ७.२०.३० ॥
જેના ભયથી પીડિત થઈને ત્રણ લોક સદા ભાગતા રહે છે — તેની પાસે રાક્ષસરાજ પોતે કેવી રીતે જશે?
7.20.31
यो विधाता च धाता च सुकृतं दुष्कृतं तथा ।
त्रैलोक्यं विजितं येन तं कथं विजयिष्यते ॥ ७.२०.३१ ॥
જે વિધાતા અને ધાતા છે, પુણ્ય અને પાપના સ્વામી છે, જેમણે ત્રણેય લોક જીતી લીધા છે, તેમને કેવી રીતે જીતી શકાય?
7.20.32
अपरं किन्तु कृत्वायं विधानं संविधास्यति ।
कौतूहलसमुत्पन्नो यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.२०.३२ ॥
પણ બીજું કોઈ આની વ્યવસ્થા કરશે. કુતૂહલથી પ્રેરાઈને હું યમલોક જઈશ.
7.20.33
विमर्दं द्रष्टुमनयोर्यमराक्षसयोः स्वयम् ॥ ७.२०.३३ ॥
યમ અને રાક્ષસ વચ્ચેનો આ સંઘર્ષ હું પોતે જોઈશ.