वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.20.1
ततो वित्रासयन्मर्त्यान्पृथिव्यां राक्षसाधिपः ।
आससाद घने तस्मिन्नारदं मुनिपुङ्गवम् ॥ ७.२०.१ ॥
तेव्हा पृथ्वीवरील मानवांना भयभीत करणारा राक्षसाधिपती त्या दाट मेघात मुनिश्रेष्ठ नारदांजवळ पोहोचला.
7.20.2
तस्याभिवादनं कृत्वा दशग्रीवो निशाचरः ।
अब्रवीत्कुशलं पृष्ट्वा हेतुमागमनस्य च ॥ ७.२०.२ ॥
त्यांना अभिवादन करून दशग्रीव निशाचराने कुशल विचारून आणि आगमनाचे कारण विचारून म्हटले.
7.20.3
नारदस्तु महातेजा देवर्षिरमितप्रभः ।
अब्रवीन्मेघपृष्ठस्थो रावणं पुष्पके स्थितम् ॥ ७.२०.३ ॥
परंतु महातेजस्वी, अमित तेजाचे देवर्षी नारद मेघाच्या पाठीवर उभे राहून पुष्पकात बसलेल्या रावणाला म्हणाले.
7.20.4
राक्षसाधिपते सौम्य तिष्ठ विश्रवसः सुत ।
प्रीतो ऽस्म्यभिजनोपेतविक्रमैरूर्जितैस्तव ॥ ७.२०.४ ॥
हे राक्षसाधिपती, सौम्या, विश्रवसाच्या पुत्रा, थांब. तुझ्या उच्च कुलाला साजेशा प्रबल पराक्रमांनी मी प्रसन्न झालो आहे.
7.20.5
विष्णुना दैत्यघातैश्च गन्धर्वोरगधर्षणैः ।
त्वया समं विमर्दैश्च भृशं हि परितोषितः ॥ ७.२०.५ ॥
विष्णूसह दैत्यांच्या संहाराने, गंधर्व व उरगांना वश केल्याने आणि तुझ्याबरोबरच्या संघर्षांनी मी अतिशय प्रसन्न झालो आहे.
7.20.6
किंचिद्वक्ष्यामि तावत्ते श्रोतव्यं श्रोष्यसे यदि ।
श्रुत्वा चानन्तरं कार्यं त्वया राक्षससत्तम ।
तन्मे निगदतस्तात समाधिं श्रवणे कुरु ॥ ७.२०.६ ॥
मी तुला काही सांगेन. तुला ऐकायचे असेल तर ऐक. हे राक्षसश्रेष्ठा, ऐकल्यानंतर तुला जे करायचे ते कर. हे तात, मी बोलत असताना लक्षपूर्वक ऐक.
7.20.7
किमयं वध्यते तात त्वया ऽवध्येन दैवतैः ।
हत एव ह्ययं लोको यदा मृत्युवशं गतः ॥ ७.२०.७ ॥
वत्सा, देवांनाही मारता न येणाऱ्याला तू का मारतोस? मृत्यूच्या अधीन झालेला हा लोक आधीच मेलेलाच आहे.
7.20.8
्तम ।
देवदानवदैत्यानां यक्षगन्धर्वरक्षसाम् ।
अवध्येन त्वया लोकः क्लेष्टुं युक्तो न मानुषः ॥ ७.२०.८ ॥
देव, दानव, दैत्य, यक्ष, गंधर्व आणि राक्षस यांना अवध्य असलेल्या तुला मानवलोकाला छळणे योग्य नाही.
7.20.9
नित्यं श्रेयसि सम्मूढं महद्भिर्व्यसनैर्वृतम् ।
हन्यात्कस्तादृशं लोकं जराव्याधिशतैर्युतम् ॥ ७.२०.९ ॥
नेहमी कल्याणाविषयी मोहित, मोठ्या संकटांनी वेढलेल्या, शेकडो जरा-व्याधींनी युक्त अशा लोकाला कोण मारील?
7.20.10
तैस्तैरनिष्टोपगमैरजस्रं यत्र कुत्र कः ।
मतिमान्मानुषे लोके युद्धेन प्रणयी भवेत् ॥ ७.२०.१० ॥
जिथेतिथे सतत अनिष्ट घटनांनी भरलेल्या मानवलोकात, कोणता बुद्धिमान युद्धाने त्याचा प्रिय होईल?
7.20.11
क्षीयमाणं दैवहतं श्रुत्पिपासाजरादिभिः ।
विषादशोकसम्मूढं लोकं त्वं क्षपयस्व मा ॥ ७.२०.११ ॥
भूक, तहान, जरा इत्यादींनी क्षीण झालेल्या, दैवाने हत झालेल्या, विषाद आणि शोकाने मोहित झालेल्या या लोकाचा तू नाश करू नकोस.
7.20.12
पश्य तावन्महाबाहो राक्षसेश्वर मानुषम् ।
मूढमेवं विचित्रार्थं यस्य न ज्ञायते गतिः ॥ ७.२०.१२ ॥
हे महाबाहो, हे राक्षसेश्वरा, मानवाकडे पाहा. असा मोहित, विचित्र प्रयोजने असलेला, ज्याची गती कळत नाही असा मानव पाहा.
7.20.13
क्वचिद्वादित्रनृत्यादि सेव्यते मुदितैर्जनैः ।
रुद्यते चापरैरार्तैर्धाराश्रुनयनाननैः ॥ ७.२०.१३ ॥
कुठे आनंदी लोक वाद्य, नृत्य इत्यादींचा उपभोग घेत आहेत, तर कुठे इतर दुःखी लोक अश्रुधारांनी डोळे व मुख भिजवून रडत आहेत.
7.20.14
मातापितृसुतस्नेहैर्भार्याबन्धुमनोरमैः ।
मोहितो ऽयं जनो ध्वस्तः क्लेशं स्वं नावबुध्यते ॥ ७.२०.१४ ॥
आई, वडील, पुत्र यांच्या स्नेहाने आणि पत्नी व नातेवाईकांच्या मनोहर बंधनांनी मोहित झालेला हा माणूस नष्ट होत आहे, पण स्वतःचे दुःख जाणत नाही.
7.20.15
अलमेनं परिक्लिश्य लोकं मोहनिराकृतम् ।
जित एव त्वया सौम्य मर्त्यलोको न संशयः ॥ ७.२०.१५ ॥
पुरे, मोहाने पराभूत झालेल्या या जगाला आणखी त्रास देऊ नकोस. हे सौम्या, मर्त्यलोक तू आधीच जिंकला आहेस, यात संशय नाही.
7.20.16
अवश्यमेभिः सर्वैश्च गन्तव्यं यमसादनम् ।
तन्निगृह्णीष्व पौलस्त्य यमं परपुरञ्जय ॥ ७.२०.१६ ॥
या सर्वांना अवश्य यमलोकी जावे लागेल; म्हणून हे पौलस्त्या, हे शत्रुपुरांचा विजेत्या, यमाला वश कर.
7.20.17
तस्मिञ्जिते जितं सर्वं भवत्येव न संशयः ।
एवमुक्तस्तु लङ्केशो दीप्यमानं स्वतेजसा ।
अब्रवीन्नारदं तत्र सम्प्रहस्याभिवाद्य च ॥ ७.२०.१७ ॥
त्याला जिंकले की सर्व जिंकले जाते, यात संशय नाही. असे सांगितल्यावर आपल्या तेजाने झळकणारा लंकेश्वर तेथे हसत नारदाला वंदन करून म्हणाला.
7.20.18
महर्षे देवगन्धर्वविहार समरप्रिय ।
अहं समुद्यतो गन्तुं विजयार्थं रसातलम् ॥ ७.२०.१८ ॥
हे महर्षी, देव-गंधर्वांमध्ये विहार करणाऱ्या, युद्धप्रिया! विजयासाठी मी रसातळाला जाण्यास सिद्ध झालो आहे.
7.20.19
ततो लोकत्रयं जित्वा स्थाप्य नागान्सुरान्वशे ।
समुद्रममृतार्थं च मथिष्यामि रसालयम् ॥ ७.२०.१९ ॥
नंतर त्रिलोक जिंकून, नागांना आणि देवांना वशमध्ये ठेवून, अमृतासाठी जलालय असलेल्या समुद्राचे मंथन करीन.
7.20.20
अथाब्रवीदृशग्रीवं नारदो भगवानृषिः ।
क्व खल्विदानीं मार्गेण त्वया ह्यन्येन गम्यते ॥ ७.२०.२० ॥
तेव्हा भगवान ऋषी नारद दशग्रीवाला म्हणाले, "आता तू कोणत्या मार्गाने जात आहेस? हा तर दुसरा मार्ग आहे."
7.20.21
अयं खलु सुदुर्गम्यः प्रेतराजपुरं प्रति ।
मार्गो गच्छति दुर्धर्षो यमस्यामित्रकर्शन ॥ ७.२०.२१ ॥
"हा मार्ग खरोखरच अत्यंत दुर्गम आहे. हा यमराजाच्या नगरीकडे जातो. हे शत्रुमर्दना, हा यमाचा दुर्धर्ष मार्ग आहे."
7.20.22
स तु शारदमेघाभं हासं मुक्त्वा दशाननः ।
उवाच कृतमित्येव वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ७.२०.२२ ॥
पण दशानन शरद ऋतूतील मेघासारखे हसला आणि "ते तर झालेच आहे" असे म्हणून हे वचन बोलला.
7.20.23
तस्मादेवमहं ब्रह्मन् वैवस्वतवधोद्यतः ।
गच्छामि दक्षिणामाशां यत्र सूर्यात्मजो नृपः ॥ ७.२०.२३ ॥
"म्हणून, हे ब्रह्मन्, वैवस्वत यमाचा वध करण्यास उद्युक्त होऊन मी दक्षिण दिशेकडे जात आहे, जिथे सूर्यपुत्र राजा आहे."
7.20.24
मया हि भगवन्क्रोधात्प्रतिज्ञातं रणार्थिना ।
अवजेष्यामि चतुरो लोकपालानिति प्रभो ॥ ७.२०.२४ ॥
"हे भगवन्, क्रोधाने आणि युद्धाच्या इच्छेने मी प्रतिज्ञा केली आहे: हे प्रभो, चारही लोकपालांना मी जिंकीन."
7.20.25
तदिह प्रस्थितो ऽहं वै प्रेतराजपुरं प्रति ।
प्राणिसङ्क्लेशकर्तारं योजयिष्यामि मृत्युना ॥ ७.२०.२५ ॥
म्हणून मी येथून निघून प्रेतराजाच्या नगरीकडे जात आहे; प्राण्यांना क्लेश देणाऱ्या त्याला मी मृत्यूशी जोडून देईन.
7.20.26
एवमुक्त्वा दशग्रीवो मुनिं तमभिवाद्य च ।
प्रययौ दक्षिणामाशां प्रविष्टः सह मन्त्रिभिः ॥ ७.२०.२६ ॥
असे म्हणून दशग्रीवाने त्या मुनींना वंदन केले आणि मंत्र्यांसह दक्षिण दिशेकडे निघाला.
7.20.27
नारदस्तु महातेजा मुहूर्तं ध्यानमास्थितः ।
चिन्तयामास विप्रेन्द्रो विधूम इव पावकः ॥ ७.२०.२७ ॥
महातेजस्वी नारद क्षणभर ध्यानस्थ होऊन विचार करू लागले; तो विप्रश्रेष्ठ धूररहित अग्नीसारखा तेजस्वी दिसत होता.
7.20.28
येन लोकास्त्रयः सेन्द्राः क्लिश्यन्ते सचराचराः ।
क्षीणे चायुषि धर्मेण स कालो जेष्यते कथम् ॥ ७.२०.२८ ॥
इंद्रासह तिन्ही लोक आणि चरअचर प्राणी ज्याच्यामुळे दुःख भोगतात, आयुष्य संपल्यावर धर्मानुसार ज्याच्याद्वारे मृत्यू येतो — तो काळ कसा जिंकला जाईल?
7.20.29
स्वदत्तकृतसाक्षी यो द्वितीय इव पावकः ।
लब्धसञ्ज्ञा विजेष्यन्ते लोका यस्य महात्मनः ॥ ७.२०.२९ ॥
स्वतः दिलेल्या व केलेल्या कर्मांचा साक्षी, दुसऱ्या अग्नीसारखा जो आहे — ज्या महात्म्याकडून चेतना मिळवून लोक जिंकले जातात —
7.20.30
यस्य नित्यं त्रयो लोका विद्रवन्ति भयार्दिताः ।
तं कथं राक्षसेन्द्रो ऽसौ स्वयमेव गमिष्यति ॥ ७.२०.३० ॥
ज्याच्या भयाने पीडित होऊन तिन्ही लोक सदैव पळत असतात — त्याच्याकडे राक्षसराजा स्वतः कसा जाईल?
7.20.31
यो विधाता च धाता च सुकृतं दुष्कृतं तथा ।
त्रैलोक्यं विजितं येन तं कथं विजयिष्यते ॥ ७.२०.३१ ॥
जो विधाता आणि धाता आहे, पुण्य आणि पाप यांचा स्वामी आहे, ज्याने त्रिलोक जिंकले आहेत, त्याला कसे जिंकता येईल?
7.20.32
अपरं किन्तु कृत्वायं विधानं संविधास्यति ।
कौतूहलसमुत्पन्नो यास्यामि यमसादनम् ॥ ७.२०.३२ ॥
पण दुसरा कोणीतरी यावर व्यवस्था करील. कुतूहलाने प्रेरित होऊन मी यमसदनाला जाईन.
7.20.33
विमर्दं द्रष्टुमनयोर्यमराक्षसयोः स्वयम् ॥ ७.२०.३३ ॥
यम आणि राक्षस यांच्यातील हा संघर्ष मी स्वतः पाहीन.