વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.21.1
एवं सञ्चिन्त्य विप्रेन्दो जगाम लघुविक्रमः ।
आख्यातुं तद्यथावृत्तं यमस्य सदनं प्रति ॥ ७.२१.१ ॥
આ પ્રમાણે વિચારીને, વિપ્રોમાં શ્રેષ્ઠ, ઝડપી ચાલવાળા તેઓ જે બન્યું હતું તે કહેવા યમના ભવન તરફ ગયા.
7.21.2
अपश्यत्स यमं तत्र देवमग्निपुरस्कृतम् ।
विधानमुपतिष्ठन्तं प्राणिनो यस्य यादृशम् ॥ ७.२१.२ ॥
ત્યાં તેમણે અગ્નિને આગળ રાખી વિધિપૂર્વક ઉપસ્થિત દેવ યમને જોયા; પ્રાણીઓ જેવા હોય તેમ તે ફળ આપે છે.
7.21.3
स तु दृष्ट्वा यमः प्राप्तं महर्षिं तत्र नारदम् ।
अब्रवीत्सुखमासीनमर्घ्यमावेद्य धर्मतः ॥ ७.२१.३ ॥
ત્યાં આવેલા મહર્ષિ નારદને જોઈને યમે તેમને સુખપૂર્વક બેસાડી, ધર્માનુસાર અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને કહ્યું.
7.21.4
कच्चित्क्षेमं तु देवर्षे कच्चिद्धर्मो न नश्यति ।
किमागमनकृत्यं ते देवगन्धर्वसेवित ॥ ७.२१.४ ॥
હે દેવર્ષિ, કુશળ છે ને? ધર્મ નષ્ટ થયો નથી ને? દેવ-ગંધર્વોથી સેવિત આપના આગમનનું કારણ શું છે?
7.21.5
अब्रवीत्तु तदा वाक्यं नारदो भगवानृषिः ।
श्रूयतामभिधास्यामि विधानं च विधीयताम् ॥ ७.२१.५ ॥
ત્યારે ભગવાન ઋષિ નારદે આ વચન કહ્યું: 'સાંભળો, હું કહીશ; વિધાન અમલમાં મુકાય.'
7.21.6
एष नाम्नो दशग्रीवः पितृराज निशाचरः ।
उपयाति वशं नेतुं विक्रमैस्त्वां सुदुर्जयम् ॥ ७.२१.६ ॥
હે પિતૃરાજ, આ દશગ્રીવ નામનો નિશાચર, અતિ દુર્જય એવા આપને પોતાના પરાક્રમથી વશ કરવા આવી રહ્યો છે.
7.21.7
एतेन कारणेनाहं त्वरितो ह्यागतः प्रभो ।
दण्डप्रहरणस्याद्य तव किं नु भविष्यति ॥ ७.२१.७ ॥
આ કારણથી હું ત્વરાથી આવ્યો છું, પ્રભો. દંડાયુધધારી આપનું આજે શું થશે?
7.21.8
एतस्मिन्नन्तरे दुरादंशुमन्तमिवोदितम् ।
ददृशुर्दीप्तमायान्तं विमानं तस्य रक्षसः ॥ ७.२१.८ ॥
એ જ સમયે દૂરથી ઉગેલા સૂર્ય જેવું તેજસ્વી તે રાક્ષસનું વિમાન આવતું તેમણે જોયું.
7.21.9
तं देशं प्रभया तस्य पुष्पकस्य महाबलः ।
कृत्वा वितिमिरं सर्वं समीपं सो ऽभ्यवर्तत ॥ ७.२१.९ ॥
પુષ્પક વિમાનના પ્રકાશથી એ સમગ્ર પ્રદેશને અંધકારરહિત કરીને તે મહાબળવાન નજીક આવ્યો.
7.21.10
सो ऽपश्यत्स महाबाहुर्दशग्रीवस्ततस्ततः ।
प्राणिनः सुकृतं कर्म भुञ्जानांश्चैव दुष्कृतम् ॥ ७.२१.१० ॥
તે મહાબાહુ દશગ્રીવે ચારેબાજુ જોયું; પ્રાણીઓ પોતાનાં સત્કર્મો અને દુષ્કર્મોનું ફળ ભોગવતા જોયા.
7.21.11
अपश्यत्सैनिकांश्चास्य यमस्यानुचरैः सह ।
यमस्य पुरुषैरुग्रैर्घोररूपैर्भयानकैः ॥ ७.२१.११ ॥
યમના અનુચરો સાથે યમના સૈનિકોને પણ તેણે જોયા; તેઓ ઉગ્ર, ઘોર રૂપવાળા અને ભયાનક પુરુષો હતા.
7.21.12
ददर्श वध्यमानांश्च क्लिश्यमानांश्च देहिनः ।
क्रोशतश्च महानादं तीव्रनिष्टनतत्परान् ॥ ७.२१.१२ ॥
મારાતા અને પીડાતા દેહધારીઓને તેણે જોયા; તેઓ મોટેથી પોકાર કરતા અને તીવ્ર કણસતા હતા.
7.21.13
कृमिभिर्भक्ष्यमाणांश्च सारमेयैश्च दारुणैः ॥ ७.२१.१३ ॥
કીડાઓ દ્વારા ખવાતા અને ભયંકર કૂતરાઓ દ્વારા (કરડાતા લોકોને).
7.21.14
क्षोत्रायासकरा वाचो वदतश्च भयावहाः ।
सन्तार्यमाणान्वैतरणीं बहुशः शोणितोदकाम् ॥ ७.२१.१४ ॥
કાનને પીડા આપતી અને ભય ઉપજાવતી વાણી બોલતા લોકોને, અને લોહીના જળવાળી વૈતરણી નદી વારંવાર પાર કરાવાતા લોકોને.
7.21.15
वालुकासु च तप्तासु तप्यमानान्मुहूर्मुहुः ।
असिपत्रवने चैव भिद्यमानानधार्मिकान् ॥ ७.२१.१५ ॥
તપેલી રેતી પર વારંવાર તપાવાતા લોકોને અને અસિપત્રવનમાં વીંધાતા અધાર્મિકોને.
7.21.16
रौरवे क्षारनद्यां च क्षुरधारासु चैव हि ।
पानीयं याचमानांश्च तृषितान्क्षुधितानपि ॥ ७.२१.१६ ॥
રૌરવ નરકમાં, ખારી નદીમાં અને ક્ષુરધારાઓમાં; પાણી માંગતા તરસ્યા અને ભૂખ્યા લોકોને પણ.
7.21.17
शवभूतान्कृशान्दीनान्विवर्णान्मुक्तमूर्धजान् ।
मलपङ्कधरान्दीनान्रूक्षांश्च परिधावतः ॥ ७.२१.१७ ॥
શબ સમાન, કૃશ, દીન, વિવર્ણ, છૂટા વાળવાળા, મળ-કીચડ ધારણ કરનારા, રૂક્ષ અને દોડતા લોકોને.
7.21.18
ददर्श रावणो मार्गे शतशो ऽथ सहस्रशः ।
कांश्चिच्च गृहमुख्येषु गीतवादित्रनिःस्वनैः ।
प्रमोदमानानद्राक्षीद्रावणः सुकृतैः स्वकैः ॥ ७.२१.१८ ॥
રાવણે માર્ગમાં સેંકડો અને હજારો લોકોને જોયા. કેટલાકને મુખ્ય ઘરોમાં ગીત-વાદ્યના અવાજો વચ્ચે આનંદ કરતા રાવણે જોયા; તેઓ પોતાનાં સુકૃતોથી (સુખી હતા).
7.21.19
गौरसं गोप्रदातारो ह्यन्नं चैवान्नदायिनः ।
गृहांश्च गृहदातारः स्वकर्मफलमश्नतः ॥ ७.२१.१९ ॥
ગાય અને તલનું દાન કરનારા, અન્નનું દાન કરનારા, ઘરનું દાન કરનારા — તેઓ પોતાના જ કર્મનું ફળ ભોગવે છે.
7.21.20
सुवर्णमणिमुक्ताभिः प्रमदाभिरलङ्कृतान् ॥ ७.२१.२० ॥
સોનું, મણિ, મોતી અને સ્ત્રીઓથી અલંકૃત.
7.21.21
धार्मिकानपरांस्तत्र दीप्यमानान्स्वतेजसा ।
ददर्श सुमहाबाहू रावणो राक्षसाधिपः ॥ ७.२१.२१ ॥
ત્યાં પોતાના તેજથી ઝળહળતા અન્ય ધાર્મિકોને મહાબાહુ રાક્ષસાધિપતિ રાવણે જોયા.
7.21.22
ततस्तान्भिद्यमानांश्च कर्मभिर्दुष्कृतैः स्वकैः ।
रावणो मोचयामास विक्रमेण बलाद्बली ॥ ७.२१.२२ ॥
પછી પોતાના જ દુષ્કૃત્યોથી પીડાતા તેમને બળવાન રાવણે પરાક્રમ અને બળથી છોડાવ્યા.
7.21.23
प्राणिनो मोचितास्तेन दशग्रीवेण रक्षसा ।
सुखमापुर्मुहूर्तं ते ह्यतर्कितमचिन्तितम् ॥ ७.२१.२३ ॥
દશગ્રીવ રાક્ષસ દ્વારા મુક્ત કરાયેલા તે જીવોએ એક ક્ષણ માટે અણધાર્યું, અકલ્પ્ય સુખ પ્રાપ્ત કર્યું.
7.21.24
प्रेतेषु मुच्यमानेषु राक्षसेन महीयसा ।
प्रेतगोपाः सुसङ्क्रुद्धा राक्षसेन्द्रमभिद्रवन् ॥ ७.२१.२४ ॥
મહાન રાક્ષસ દ્વારા પ્રેતોને મુક્ત કરાતા, પ્રેતપાલકો અતિ ક્રોધે ભરાઈ રાક્ષસેન્દ્ર તરફ દોડ્યા.
7.21.25
ततो हलहलाशब्दः सर्वदिग्भ्यः समुत्थितः ।
धर्मराजस्य योधानां शूराणां सम्प्रधावताम् ॥ ७.२१.२५ ॥
ત્યારે ધર્મરાજના યોદ્ધાઓ, શૂરવીરો, દોડી રહ્યા ત્યારે બધી દિશાઓમાંથી હલહલ શબ્દ ઊઠ્યો.
7.21.26
ते प्रासैः परिघैः शूलैर्मुसलैः शक्तितोमरैः ।
पुष्पकं समवर्षन्त शूराः शतसहस्रशः ॥ ७.२१.२६ ॥
તે શૂરવીરોએ સેંકડો હજારો પ્રાસ, પરિઘ, શૂળ, મુસળ, શક્તિ અને તોમર વડે પુષ્પક વિમાન પર વર્ષા કરી.
7.21.27
तस्यासनानि प्रासादान्वेदिकास्तोरणानि च ।
पुष्पकस्य बभञ्जुस्ते शीघ्रं मधुकरा इव ॥ ७.२१.२७ ॥
તેમણે પુષ્પક વિમાનનાં આસનો, પ્રાસાદો, વેદિકાઓ અને તોરણો મધમાખીઓની જેમ ઝડપથી તોડી નાખ્યાં.
7.21.28
देवनिष्ठानभूतं तद्विमानं पुष्पकं मृधे ।
भज्यमानं तथैवासीदक्षयं ब्रह्मतेजसा ॥ ७.२१.२८ ॥
દેવોનું નિવાસસ્થાન એવું તે પુષ્પક વિમાન યુદ્ધમાં તૂટતું હતું છતાં બ્રહ્મતેજથી અક્ષય જ રહ્યું.
7.21.29
असङ्ख्या सुमहत्यासीत्तस्य सेना महात्मनः ।
शूराणामग्रयातऽणां सहस्राणि शतानि च ॥ ७.२१.२९ ॥
તે મહાત્માની સેના અસંખ્ય અને અતિ વિશાળ હતી; આગળ ચાલનારા શૂરવીરો હજારો અને સેંકડો હતા.
7.21.30
ततो वृक्षैश्च शैलैश्च प्रासादानां शतैस्तथा ।
ततस्ते सचिवास्तस्य यथाकामं यथाबलम् ।
अयुध्यन्त महावीराः स च राजा दशाननः ॥ ७.२१.३० ॥
પછી વૃક્ષો, પર્વતો અને સેંકડો પ્રાસાદોથી તેના મંત્રીઓ ઇચ્છા અને બળ પ્રમાણે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા; તે મહાવીરો અને રાજા દશાનન પણ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
7.21.31
ते तु शोणितदिग्धाङ्गाः सर्वशस्त्रसमाहताः ।
अमात्या राक्षसेन्द्रस्य चक्रुरायोधनं महत् ॥ ७.२१.३१ ॥
લોહીથી ખરડાયેલા અંગો સાથે, બધા શસ્ત્રોથી ઘાયલ થયેલા તે મંત્રીઓએ રાક્ષસેન્દ્ર માટે મોટું યુદ્ધ કર્યું.
7.21.32
अन्योन्यं ते महाभागा जघ्नुः प्रहरणैर्भृशम् ।
यमस्य च महाबाहो रावणस्य च मन्त्रिणः ॥ ७.२१.३२ ॥
હે મહાબાહુ! યમ અને રાવણના તે મહાભાગ્યશાળી મંત્રીઓએ શસ્ત્રોથી એકબીજા પર ભીષણ પ્રહારો કર્યા.
7.21.33
अमात्यांस्तांस्तु सन्त्यज्य यमयोधा महाबलाः ।
तमेव चाभ्यधावन्त शूलवर्षैर्दशाननम् ॥ ७.२१.३३ ॥
તે મંત્રીઓને છોડીને મહાબળવાન યમયોદ્ધાઓ ભાલાઓની વર્ષા સાથે દશાનન પર જ ધસી ગયા.
7.21.34
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः ।
फुल्लाशोक इवाभाति पुष्पके राक्षसाधिपः ॥ ७.२१.३४ ॥
ત્યારે લોહીથી ખરડાયેલા અંગોવાળો, પ્રહારોથી જર્જરિત થયેલો રાક્ષસાધિપતિ પુષ્પક વિમાન પર ખીલેલા અશોક વૃક્ષ જેવો શોભ્યો.
7.21.35
स तु शूलगदापासाञ्छक्तितोमरसायकान् ।
मुसलानि शिलावृक्षान्मुमोचास्त्रबलाद्बली ॥ ७.२१.३५ ॥
તે બળવાન અસ્ત્રબળથી શૂળ, ગદા, પાશ, શક્તિ, તોમર, બાણ, મુસળ, શિલાઓ અને વૃક્ષો છોડવા લાગ્યો.
7.21.36
तरूणां च शिलानां च शस्त्राणां चातिदारुणम् ।
यमसैन्येषु तद्वर्षं पपात धरणीतले ॥ ७.२१.३६ ॥
વૃક્ષો, શિલાઓ અને શસ્ત્રોની તે અતિ ભયંકર વર્ષા યમની સેનાઓ પર ધરતી પર પડી.
7.21.37
तांस्तु सर्वान्विनिर्भिद्य तदस्त्रमपहत्य च ।
जघ्नुस्ते राक्षसं घोरमेकं शतसहस्रशः ॥ ७.२१.३७ ॥
તે બધાને વીંધીને અને તે અસ્ત્રને નિષ્ફળ બનાવીને, તેમણે તે ભયંકર રાક્ષસ પર લાખો વાર પ્રહાર કર્યા.
7.21.38
परिवार्य च तं सर्वे शैलं मोघोत्करा इव ।
भिन्दिपालैश्च शूलैश्च निरुच्छ्वासमपोथयन् ॥ ७.२१.३८ ॥
બધાએ તેને ઘેરી લીધો, જેમ નિરર્થક વરસતા મેઘો પર્વતને ઘેરે, અને ભિન્દિપાલ તથા શૂળોથી શ્વાસ રૂંધાય ત્યાં સુધી તેને કચડ્યો.
7.21.39
विमुक्तकवचः क्रुद्धः सिक्तः शोणितविस्रवैः ।
ततः स पुष्पकं त्यक्त्वा पृथिव्यामवतिष्ठत ॥ ७.२१.३९ ॥
કવચ ઉતરી ગયું, ક્રોધિત અને લોહીની ધારાઓથી ભીંજાયેલો, ત્યારે તે પુષ્પક વિમાન છોડીને ધરતી પર ઊભો રહ્યો.
7.21.40
ततः स कार्मुकी वाणी समरे चाभिवर्तत ।
लब्धसञ्ज्ञो मुहूर्तेन क्रुद्धस्तस्थौ यथान्तकः ॥ ७.२१.४० ॥
પછી તે ધનુષ્ય-બાણ લઈને યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો; ક્ષણમાં ભાન પામીને, ક્રોધિત થઈ યમ સમાન ઊભો રહ્યો.
7.21.41
ततः पाशुपतं दिव्यमस्त्रं सन्धाय कार्मुके ।
तिष्ठ तिष्ठेति तानुक्त्वा तच्चापं विचकर्ष स ॥ ७.२१.४१ ॥
પછી તેણે દિવ્ય પાશુપત અસ્ત્ર ધનુષ્ય પર ચડાવ્યું, 'ઊભા રહો, ઊભા રહો' એમ કહીને, તે ધનુષ્ય ખેંચ્યું.
7.21.42
आकर्णात्स विकृष्याथ चापमिन्द्रारिराहवे ।
मुमोच तं शरं क्रुद्धस्त्रिपुरे शङ्करो यथा ॥ ७.२१.४२ ॥
પછી ઇન્દ્રના શત્રુએ કાન સુધી ધનુષ્ય ખેંચીને યુદ્ધમાં તે બાણ છોડ્યું — જેમ ક્રુદ્ધ શંકરે ત્રિપુર પર છોડ્યું હતું.
7.21.43
तस्य रूपं शरस्यासीत्विधूमज्वालमण्डलम् ।
वनं दहिष्यतो घर्मे दावाग्नेरिव मूर्च्छतः ॥ ७.२१.४३ ॥
તે બાણનું સ્વરૂપ ઉનાળામાં વનને બાળતી દાવાગ્નિના ધુમાડા વિનાના જ્વાળામંડળ જેવું હતું, જે ભડકી રહ્યું હતું.
7.21.44
ज्वालामाली स तु शरः क्रव्यादानुगतो रणे ।
मुक्तो गुल्मान्द्रुमांश्चापि भस्म कृत्वा प्रधावति ॥ ७.२१.४४ ॥
જ્વાળામાળા ધારણ કરેલું તે બાણ, યુદ્ધમાં માંસાહારી પ્રાણીઓથી અનુસરાયેલું છોડાતાં, ઝાડી અને વૃક્ષોને ભસ્મ કરતું દોડી ગયું.
7.21.45
ते तस्य तेजसा दग्धाः सैन्या वैवस्वतस्य तु ।
रणे तस्मिन्निपतिता दावदग्धा नगा इव ॥ ७.२१.४५ ॥
તેના તેજથી દગ્ધ થયેલું યમનું તે સૈન્ય, તે રણભૂમિમાં દાવાગ્નિથી બળેલાં વૃક્ષોની જેમ પડ્યું.
7.21.46
ततस्तु सिचवैः सार्धं राक्षसो भीमविक्रमः ।
ननाद सुमहानादं कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ७.२१.४६ ॥
પછી ભયંકર પરાક્રમી તે રાક્ષસ પોતાના મંત્રીઓ સાથે પૃથ્વીને ધ્રુજાવતો હોય તેમ અતિ મોટો ગર્જનાનાદ કરવા લાગ્યો.