वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.21.1
एवं सञ्चिन्त्य विप्रेन्दो जगाम लघुविक्रमः ।
आख्यातुं तद्यथावृत्तं यमस्य सदनं प्रति ॥ ७.२१.१ ॥
असा विचार करून, विप्रश्रेष्ठ, वेगवान पावले टाकणारे ते जे घडले ते सांगण्यासाठी यमाच्या सदनाकडे निघाले.
7.21.2
अपश्यत्स यमं तत्र देवमग्निपुरस्कृतम् ।
विधानमुपतिष्ठन्तं प्राणिनो यस्य यादृशम् ॥ ७.२१.२ ॥
तेथे त्यांनी अग्नीला पुढे ठेवून विधिपूर्वक उपस्थित असलेला देव यमाला पाहिले; प्राणी जसे आहेत तसेच तो त्यांना फल देतो.
7.21.3
स तु दृष्ट्वा यमः प्राप्तं महर्षिं तत्र नारदम् ।
अब्रवीत्सुखमासीनमर्घ्यमावेद्य धर्मतः ॥ ७.२१.३ ॥
तेथे आलेल्या महर्षी नारदांना पाहून यमाने त्यांना सुखाने बसवून, धर्मानुसार अर्घ्य अर्पण करून म्हटले.
7.21.4
कच्चित्क्षेमं तु देवर्षे कच्चिद्धर्मो न नश्यति ।
किमागमनकृत्यं ते देवगन्धर्वसेवित ॥ ७.२१.४ ॥
हे देवर्षी, कुशल आहे ना? धर्म नष्ट झालेला नाही ना? देव-गंधर्वांनी सेविलेल्या तुमच्या आगमनाचे प्रयोजन काय?
7.21.5
अब्रवीत्तु तदा वाक्यं नारदो भगवानृषिः ।
श्रूयतामभिधास्यामि विधानं च विधीयताम् ॥ ७.२१.५ ॥
तेव्हा भगवान ऋषी नारद हे शब्द म्हणाले: 'ऐका, मी सांगतो; विधी पाळला जावा.'
7.21.6
एष नाम्नो दशग्रीवः पितृराज निशाचरः ।
उपयाति वशं नेतुं विक्रमैस्त्वां सुदुर्जयम् ॥ ७.२१.६ ॥
हे पितृराजा, हा दशग्रीव नावाचा निशाचर अतिशय दुर्जय अशा तुम्हाला आपल्या पराक्रमाने वश करण्यास येत आहे.
7.21.7
एतेन कारणेनाहं त्वरितो ह्यागतः प्रभो ।
दण्डप्रहरणस्याद्य तव किं नु भविष्यति ॥ ७.२१.७ ॥
या कारणास्तव मी त्वरेने आलो आहे, प्रभो. दंडायुधधारी आपले आज काय होईल?
7.21.8
एतस्मिन्नन्तरे दुरादंशुमन्तमिवोदितम् ।
ददृशुर्दीप्तमायान्तं विमानं तस्य रक्षसः ॥ ७.२१.८ ॥
याच वेळी दुरून उगवलेल्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असे त्या राक्षसाचे विमान येताना त्यांनी पाहिले.
7.21.9
तं देशं प्रभया तस्य पुष्पकस्य महाबलः ।
कृत्वा वितिमिरं सर्वं समीपं सो ऽभ्यवर्तत ॥ ७.२१.९ ॥
पुष्पक विमानाच्या प्रभेने तो सर्व प्रदेश अंधारविरहित करून तो महाबली जवळ आला.
7.21.10
सो ऽपश्यत्स महाबाहुर्दशग्रीवस्ततस्ततः ।
प्राणिनः सुकृतं कर्म भुञ्जानांश्चैव दुष्कृतम् ॥ ७.२१.१० ॥
त्या महाबाहू दशग्रीवाने इकडे तिकडे पाहिले; प्राणी आपल्या सत्कर्मांचे व दुष्कर्मांचे फळ भोगत आहेत असे त्याने पाहिले.
7.21.11
अपश्यत्सैनिकांश्चास्य यमस्यानुचरैः सह ।
यमस्य पुरुषैरुग्रैर्घोररूपैर्भयानकैः ॥ ७.२१.११ ॥
यमाच्या अनुचरांसह यमाचे सैनिकही त्याने पाहिले; ते उग्र, घोर रूपाचे व भयानक पुरुष होते.
7.21.12
ददर्श वध्यमानांश्च क्लिश्यमानांश्च देहिनः ।
क्रोशतश्च महानादं तीव्रनिष्टनतत्परान् ॥ ७.२१.१२ ॥
मारले जाणारे व छळले जाणारे देहधारी त्याने पाहिले; ते मोठा आक्रोश करत तीव्रपणे विव्हळत होते.
7.21.13
कृमिभिर्भक्ष्यमाणांश्च सारमेयैश्च दारुणैः ॥ ७.२१.१३ ॥
किड्यांनी खाल्ल्या जात असलेल्यांना आणि भयंकर कुत्र्यांकडून (चावले जात असलेल्यांना).
7.21.14
क्षोत्रायासकरा वाचो वदतश्च भयावहाः ।
सन्तार्यमाणान्वैतरणीं बहुशः शोणितोदकाम् ॥ ७.२१.१४ ॥
कानांना त्रास देणारी आणि भय उत्पन्न करणारी वाणी बोलणाऱ्यांना, आणि रक्तजल असलेली वैतरणी नदी वारंवार ओलांडविली जाणाऱ्यांना.
7.21.15
वालुकासु च तप्तासु तप्यमानान्मुहूर्मुहुः ।
असिपत्रवने चैव भिद्यमानानधार्मिकान् ॥ ७.२१.१५ ॥
तापलेल्या वाळूवर वारंवार तापविले जाणाऱ्यांना आणि असिपत्रवनात भोसकले जाणाऱ्या अधार्मिकांना.
7.21.16
रौरवे क्षारनद्यां च क्षुरधारासु चैव हि ।
पानीयं याचमानांश्च तृषितान्क्षुधितानपि ॥ ७.२१.१६ ॥
रौरव नरकात, खाऱ्या नदीत आणि वस्तऱ्याच्या धारांमध्ये; पाणी मागणाऱ्या तहानलेल्या व भुकेल्या लोकांनाही.
7.21.17
शवभूतान्कृशान्दीनान्विवर्णान्मुक्तमूर्धजान् ।
मलपङ्कधरान्दीनान्रूक्षांश्च परिधावतः ॥ ७.२१.१७ ॥
प्रेतासारखे, कृश, दीन, विवर्ण, मोकळ्या केसांचे, मल व चिखल धारण केलेले, रुक्ष आणि इकडे-तिकडे धावणारे लोक त्याने पाहिले.
7.21.18
ददर्श रावणो मार्गे शतशो ऽथ सहस्रशः ।
कांश्चिच्च गृहमुख्येषु गीतवादित्रनिःस्वनैः ।
प्रमोदमानानद्राक्षीद्रावणः सुकृतैः स्वकैः ॥ ७.२१.१८ ॥
रावणाने वाटेत शेकडो आणि हजारो लोक पाहिले. काही लोक प्रमुख घरांत गीत-वाद्यांच्या ध्वनींमध्ये आनंदित असलेले रावणाने पाहिले; ते स्वतःच्या सुकृतांमुळे (सुखी होते).
7.21.19
गौरसं गोप्रदातारो ह्यन्नं चैवान्नदायिनः ।
गृहांश्च गृहदातारः स्वकर्मफलमश्नतः ॥ ७.२१.१९ ॥
गाई आणि तीळ दान करणारे, अन्न देणारे, घरे दान करणारे — ते आपल्याच कर्माचे फळ भोगतात.
7.21.20
सुवर्णमणिमुक्ताभिः प्रमदाभिरलङ्कृतान् ॥ ७.२१.२० ॥
सोने, मणी, मोती आणि स्त्रियांनी अलंकृत.
7.21.21
धार्मिकानपरांस्तत्र दीप्यमानान्स्वतेजसा ।
ददर्श सुमहाबाहू रावणो राक्षसाधिपः ॥ ७.२१.२१ ॥
तेथे आपल्या तेजाने झळकणाऱ्या इतर धार्मिक लोकांना महाबाहू राक्षसाधिपती रावणाने पाहिले.
7.21.22
ततस्तान्भिद्यमानांश्च कर्मभिर्दुष्कृतैः स्वकैः ।
रावणो मोचयामास विक्रमेण बलाद्बली ॥ ७.२१.२२ ॥
नंतर स्वतःच्या दुष्कर्मांमुळे पीडित झालेल्या त्यांना बलवान रावणाने पराक्रमाने सोडवले.
7.21.23
प्राणिनो मोचितास्तेन दशग्रीवेण रक्षसा ।
सुखमापुर्मुहूर्तं ते ह्यतर्कितमचिन्तितम् ॥ ७.२१.२३ ॥
दशग्रीव राक्षसाने मुक्त केलेल्या त्या प्राण्यांना क्षणभर अनपेक्षित, अचिंतित सुख मिळाले.
7.21.24
प्रेतेषु मुच्यमानेषु राक्षसेन महीयसा ।
प्रेतगोपाः सुसङ्क्रुद्धा राक्षसेन्द्रमभिद्रवन् ॥ ७.२१.२४ ॥
महाबली राक्षसाने प्रेतांना सोडवत असताना, प्रेतांचे रक्षक अत्यंत संतप्त होऊन राक्षसेंद्रावर धावून गेले.
7.21.25
ततो हलहलाशब्दः सर्वदिग्भ्यः समुत्थितः ।
धर्मराजस्य योधानां शूराणां सम्प्रधावताम् ॥ ७.२१.२५ ॥
तेव्हा धर्मराजाचे योद्धे, शूर, धावू लागले असता सर्व दिशांतून हलहल असा आवाज उठला.
7.21.26
ते प्रासैः परिघैः शूलैर्मुसलैः शक्तितोमरैः ।
पुष्पकं समवर्षन्त शूराः शतसहस्रशः ॥ ७.२१.२६ ॥
त्या शूरांनी शेकडो हजारो प्रास, परिघ, शूल, मुसळ, शक्ती आणि तोमर यांचा पुष्पक विमानावर वर्षाव केला.
7.21.27
तस्यासनानि प्रासादान्वेदिकास्तोरणानि च ।
पुष्पकस्य बभञ्जुस्ते शीघ्रं मधुकरा इव ॥ ७.२१.२७ ॥
त्यांनी पुष्पक विमानाची आसने, प्रासाद, वेदिका आणि तोरणे भुंग्यांप्रमाणे त्वरेने मोडून टाकली.
7.21.28
देवनिष्ठानभूतं तद्विमानं पुष्पकं मृधे ।
भज्यमानं तथैवासीदक्षयं ब्रह्मतेजसा ॥ ७.२१.२८ ॥
देवांचे निवासस्थान असलेले ते पुष्पक विमान युद्धात मोडले जात असतानाही ब्रह्मतेजामुळे अक्षयच राहिले.
7.21.29
असङ्ख्या सुमहत्यासीत्तस्य सेना महात्मनः ।
शूराणामग्रयातऽणां सहस्राणि शतानि च ॥ ७.२१.२९ ॥
त्या महात्म्याचे सैन्य असंख्य आणि अतिशय मोठे होते; पुढे चालणारे शूर हजारो आणि शेकडो होते.
7.21.30
ततो वृक्षैश्च शैलैश्च प्रासादानां शतैस्तथा ।
ततस्ते सचिवास्तस्य यथाकामं यथाबलम् ।
अयुध्यन्त महावीराः स च राजा दशाननः ॥ ७.२१.३० ॥
मग झाडे, पर्वत आणि शेकडो प्रासादांनी त्याचे मंत्री इच्छेनुसार व बलानुसार युद्ध करू लागले; ते महावीर आणि राजा दशानन यांनीही युद्ध केले.
7.21.31
ते तु शोणितदिग्धाङ्गाः सर्वशस्त्रसमाहताः ।
अमात्या राक्षसेन्द्रस्य चक्रुरायोधनं महत् ॥ ७.२१.३१ ॥
रक्ताने माखलेल्या अंगांनी, सर्व शस्त्रांनी जखमी झालेल्या त्या मंत्र्यांनी राक्षसराजासाठी मोठे युद्ध केले.
7.21.32
अन्योन्यं ते महाभागा जघ्नुः प्रहरणैर्भृशम् ।
यमस्य च महाबाहो रावणस्य च मन्त्रिणः ॥ ७.२१.३२ ॥
हे महाबाहो! यम आणि रावण यांच्या त्या महाभाग्यवान मंत्र्यांनी शस्त्रांनी एकमेकांवर तीव्र प्रहार केले.
7.21.33
अमात्यांस्तांस्तु सन्त्यज्य यमयोधा महाबलाः ।
तमेव चाभ्यधावन्त शूलवर्षैर्दशाननम् ॥ ७.२१.३३ ॥
त्या मंत्र्यांना सोडून महाबली यमयोद्धे शूलांच्या वर्षावासह दशाननावरच धावून गेले.
7.21.34
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रहारैर्जर्जरीकृतः ।
फुल्लाशोक इवाभाति पुष्पके राक्षसाधिपः ॥ ७.२१.३४ ॥
तेव्हा रक्ताने माखलेल्या अंगांचा, प्रहारांनी जर्जर झालेला राक्षसाधिपती पुष्पक विमानावर फुललेल्या अशोक वृक्षासारखा शोभला.
7.21.35
स तु शूलगदापासाञ्छक्तितोमरसायकान् ।
मुसलानि शिलावृक्षान्मुमोचास्त्रबलाद्बली ॥ ७.२१.३५ ॥
तो बलवान अस्त्रबळाने शूल, गदा, पाश, शक्ती, तोमर, बाण, मुसळे, शिला आणि वृक्ष सोडू लागला.
7.21.36
तरूणां च शिलानां च शस्त्राणां चातिदारुणम् ।
यमसैन्येषु तद्वर्षं पपात धरणीतले ॥ ७.२१.३६ ॥
वृक्ष, शिला आणि शस्त्रे यांचा तो अत्यंत भयंकर वर्षाव यमाच्या सैन्यांवर भूमीवर कोसळला.
7.21.37
तांस्तु सर्वान्विनिर्भिद्य तदस्त्रमपहत्य च ।
जघ्नुस्ते राक्षसं घोरमेकं शतसहस्रशः ॥ ७.२१.३७ ॥
त्यांनी त्या सर्वांना भेदून आणि ते अस्त्र निष्प्रभ करून, त्या भयानक राक्षसावर शेकडो हजारो वार केले.
7.21.38
परिवार्य च तं सर्वे शैलं मोघोत्करा इव ।
भिन्दिपालैश्च शूलैश्च निरुच्छ्वासमपोथयन् ॥ ७.२१.३८ ॥
सर्वांनी त्याला वेढले, जसे व्यर्थ बरसणारे मेघ पर्वताला वेढतात, आणि भिंदिपाल व शूळांनी त्याला श्वास गुदमरेपर्यंत मारले.
7.21.39
विमुक्तकवचः क्रुद्धः सिक्तः शोणितविस्रवैः ।
ततः स पुष्पकं त्यक्त्वा पृथिव्यामवतिष्ठत ॥ ७.२१.३९ ॥
कवच गळून पडलेला, क्रोधित आणि रक्ताच्या प्रवाहांनी भिजलेला तो पुष्पक विमान सोडून पृथ्वीवर उभा राहिला.
7.21.40
ततः स कार्मुकी वाणी समरे चाभिवर्तत ।
लब्धसञ्ज्ञो मुहूर्तेन क्रुद्धस्तस्थौ यथान्तकः ॥ ७.२१.४० ॥
मग तो धनुष्य-बाण घेऊन युद्धात पुढे सरसावला; क्षणार्धात शुद्धीवर येऊन, क्रोधित होऊन यमासारखा उभा राहिला.
7.21.41
ततः पाशुपतं दिव्यमस्त्रं सन्धाय कार्मुके ।
तिष्ठ तिष्ठेति तानुक्त्वा तच्चापं विचकर्ष स ॥ ७.२१.४१ ॥
मग त्याने दिव्य पाशुपतास्त्र धनुष्यावर चढवले, 'थांबा, थांबा' असे त्यांना सांगून, ते धनुष्य ओढले.
7.21.42
आकर्णात्स विकृष्याथ चापमिन्द्रारिराहवे ।
मुमोच तं शरं क्रुद्धस्त्रिपुरे शङ्करो यथा ॥ ७.२१.४२ ॥
मग इंद्राचा शत्रू कानापर्यंत धनुष्य ओढून, युद्धात तो बाण सोडला — जसा क्रोधित शंकराने त्रिपुरावर सोडला होता.
7.21.43
तस्य रूपं शरस्यासीत्विधूमज्वालमण्डलम् ।
वनं दहिष्यतो घर्मे दावाग्नेरिव मूर्च्छतः ॥ ७.२१.४३ ॥
त्या बाणाचे रूप उन्हाळ्यात अरण्य जाळणाऱ्या वणव्याच्या धुराविरहित ज्वालामंडलासारखे होते, जे भडकत होते.
7.21.44
ज्वालामाली स तु शरः क्रव्यादानुगतो रणे ।
मुक्तो गुल्मान्द्रुमांश्चापि भस्म कृत्वा प्रधावति ॥ ७.२१.४४ ॥
ज्वालामाला धारण केलेला तो बाण, रणांगणात मांसभक्षक प्राण्यांनी अनुसरलेला असा सोडला गेला आणि झुडपे व वृक्ष भस्म करीत धावत सुटला.
7.21.45
ते तस्य तेजसा दग्धाः सैन्या वैवस्वतस्य तु ।
रणे तस्मिन्निपतिता दावदग्धा नगा इव ॥ ७.२१.४५ ॥
त्याच्या तेजाने दग्ध झालेले यमाचे ते सैन्य त्या रणांगणात वणव्यात जळलेल्या वृक्षांप्रमाणे कोसळले.
7.21.46
ततस्तु सिचवैः सार्धं राक्षसो भीमविक्रमः ।
ननाद सुमहानादं कम्पयन्निव मेदिनीम् ॥ ७.२१.४६ ॥
मग भयंकर पराक्रमी तो राक्षस आपल्या मंत्र्यांसह पृथ्वी कंपवील असा मोठा गर्जना करता झाला.