Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 7.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.22.1
स तस्य तु महानादं श्रुत्वा वैवस्वतः प्रभुः ।
शत्रुं विजयिनं मेने स्वबलस्य च सङ्क्षयम् ॥ ७.२२.१ ॥
Al oír su gran rugido, el señor Vaivasvata (Yama) pensó que el enemigo había vencido y que su propio ejército había sido destruido.
7.22.2
स हि योधान्हतान्मत्वा क्रोधसंरक्तलोचनः ।
अब्रवीत्त्वरितं सूतं रथो ऽयमुपनीयताम् ॥ ७.२२.२ ॥
Creyendo muertos a sus guerreros, con los ojos enrojecidos de ira, dijo presto al auriga: "Que se acerque este carro."
7.22.3
तस्य सूतस्तदा दिव्यमुपस्थाप्य महारथम् ।
स्थितः स च महातेजा ह्यध्यारोहत तं रथम् ।
प्राशमुद्गरहस्तश्च मृत्युस्तस्याग्रतः स्थितः ॥ ७.२२.३ ॥
Entonces su auriga acercó el divino gran carro y se detuvo; el de gran esplendor subió a aquel carro. Mṛtyu, con lanza y maza en la mano, se alzaba ante él.
7.22.4
येन सङ्क्षिप्यते सर्वं त्रैलोक्यमिदमव्ययम् ।
कालदण्डस्तु पार्श्वस्थो मूर्तिमानस्य चाभवत् ।
यमप्रहरणं दिव्यं तेजसा ज्वलदग्निमत् ॥ ७.२२.४ ॥
Con el cual todo este trimundo imperecedero es reunido: el bastón del Tiempo, de pie a su lado, tomó forma corpórea. El arma divina de Yama ardía con su brillo como el fuego.
7.22.5
तस्य पार्श्वेषु निच्छिद्राः कालपाशाः प्रतिष्ठिताः ॥ ७.२२.५ ॥
A sus costados estaban dispuestos lazos del Tiempo sin resquicio.
7.22.6
पावकस्पर्शसङ्काशः स्थितो मूर्तश्च मुद्गरः ॥ ७.२२.६ ॥
Semejante al contacto del fuego, la maza se alzaba allí, corpórea.
7.22.7
ततो लोकत्रयं क्षुब्धमकम्पन्त दिवौकसः ।
कालं दृष्ट्वा तथा क्रुद्धं सर्वलोकभयावहम् ॥ ७.२२.७ ॥
Entonces los tres mundos se agitaron y los dioses temblaron, al ver a Kāla airado, que infunde terror a todos los mundos.
7.22.8
ततः प्रचोदयन्सूतस्तानश्वान्रुचिरप्रभान् ।
प्रययौ भीमसन्नादो यत्र रक्षःपतिः स्थितः ॥ ७.२२.८ ॥
Entonces el auriga, incitando a aquellos caballos de brillante resplandor, avanzó rugiendo terriblemente hacia donde se hallaba el señor de los rākṣasas.
7.22.9
मुहूर्तेन यमं ते तु हया हरिहयोपमाः ।
प्रापयन्मनसस्तुल्या यत्र तत्प्रस्तुतं रणम् ॥ ७.२२.९ ॥
En un instante, aquellos caballos, semejantes a los de Indra y tan veloces como la mente, lo llevaron al lugar donde se había preparado la batalla.
7.22.10
दृष्ट्वा तथैव विकृतं रथं मृत्युसमन्वितम् ।
सचिवा राक्षसेन्द्रस्य सहसा विप्रदुद्रुवुः ॥ ७.२२.१० ॥
Al ver aquel carro igualmente deformado y acompañado de la muerte, los ministros del señor de los rākṣasas huyeron de repente en todas direcciones.
7.22.11
लघुसत्त्वतया ते हि नष्टसञ्ज्ञा भयार्दिताः ।
नेह योद्धुं समर्थाः स्म इत्युक्त्वा प्रययुर्दिशः ॥ ७.२२.११ ॥
Por ligereza de ánimo, habiendo perdido el juicio y atormentados por el miedo, diciendo 'No somos capaces de luchar aquí', huyeron en todas direcciones.
7.22.12
स तु तं तादृशं दृष्ट्वा रथं लोकभयावहम् ।
नाक्षुभ्यत दशग्रीवो न चापि भयमाविशत् ॥ ७.२२.१२ ॥
Pero Rāvaṇa, el de diez cuellos, al ver aquel carro tan terrible para los mundos, no se agitó, y el miedo tampoco entró en él.
7.22.13
स तु रावणमासाद्य व्यसृजच्छक्तितोमरान् ।
यमो मर्माणि सङ्क्रुद्धो रावणस्योपकृन्तत ॥ ७.२२.१३ ॥
Yama se acercó a Rāvaṇa y, enfurecido, lanzó lanzas y tomaras que hirieron sus puntos vitales.
7.22.14
रावणस्तु ततः स्वस्थः शरवर्षं मुमोच ह ।
तस्मिन्वैवस्वतरथे तोयवर्षमिवाम्बुदः ॥ ७.२२.१४ ॥
Pero Rāvaṇa, recobrando la calma, derramó una lluvia de flechas sobre el carro de Vaivasvata Yama, como una nube que vierte agua.
7.22.15
ततो महाशक्तिशरैः पात्यमानैर्महोरसि ।
नाशक्नोत्प्रतिकर्तुं स राक्षसः शल्यपीडितः ॥ ७.२२.१५ ॥
Entonces, herido en su amplio pecho por grandes lanzas y flechas, el rākṣasa, atormentado por los dardos, no pudo contraatacar.
7.22.16
एवं नानाप्रहरणैर्यमेनामित्रकर्षिणा ।
सप्तरात्रं कृतः सङ्ख्ये विसञ्ज्ञो विमुखो रिपुः ॥ ७.२२.१६ ॥
Así, Yama, el vencedor de enemigos, con diversas armas mantuvo al enemigo en batalla durante siete noches, sin sentido y de espaldas.
7.22.17
तदासीत्तुमुलं युद्धं यमराक्षसयोर्द्वयोः ।
जयमाकाङ्क्षतोर्वीर समरेष्वनिवर्तिनोः ॥ ७.२२.१७ ॥
Entonces hubo una batalla tumultuosa entre Yama y el rākṣasa; ambos, oh héroe, deseaban la victoria y no retrocedían en los combates.
7.22.18
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ।
प्रजापतिं पुरस्कृत्य समेतास्तद्रणाजिरम् ॥ ७.२२.१८ ॥
Entonces los dioses, con los gandharvas, los siddhas y los grandes sabios, poniendo a Prajāpati al frente, se reunieron en aquel campo de batalla.
7.22.19
संवर्त इव लोकानां क्रुध्यतोरभवत्तदा ।
राक्षसानां च मुख्यस्य प्रेतानामीश्वरस्य च ॥ ७.२२.१९ ॥
Entonces, como la disolución cósmica de los mundos, el jefe de los rākṣasas y el señor de los espíritus de los muertos se encolerizaron.
7.22.20
राक्षसेन्द्रो ऽपि विस्फार्य चापमिन्द्राशनिप्रभम् ।
निरन्तरमिवाकाशं कुर्वन्बाणांस्ततो ऽसृजत् ॥ ७.२२.२० ॥
El señor de los rākṣasas también tensó su arco, brillante como el rayo de Indra, y lanzó flechas que llenaban el cielo sin dejar espacio.
7.22.21
मृत्युं चतुर्भिर्विशिखैः सूतं सप्तभिरार्दयत् ।
यमं शतसहस्रेण शीघ्रं मर्मस्वताडयत् ॥ ७.२२.२१ ॥
Hirió a la Muerte con cuatro flechas y a su auriga con siete, y rápidamente golpeó a Yama en los puntos vitales con cien mil.
7.22.22
ततः क्रुद्धस्य वदनाद्यमस्य समजायत ।
ज्वालामाली सनिःश्वासः सधूमः कोपपावकः ॥ ७.२२.२२ ॥
Entonces del rostro del airado Yama surgió un fuego de cólera, coronado de llamas, con aliento y humo.
7.22.23
तदाश्चर्यमथो दृष्ट्वा देवदानवसन्निधौ ।
प्रहर्षितौ सुसंरब्धौ मृत्युकालौ बभूवतुः ॥ ७.२२.२३ ॥
Entonces, al contemplar aquel prodigio en presencia de dioses y dānavas, la Muerte y el Tiempo se alegraron y se enfurecieron intensamente.
7.22.24
ततो मृत्युः क्रुद्धतरो वैवस्वतमभाषत ।
मुञ्च मां समरे यावद्धन्मीमं पापराक्षसम् ।
नैषा रक्षो भवेदद्य मर्यादा हि निसर्गतः ॥ ७.२२.२४ ॥
Entonces la Muerte, aún más furiosa, habló a Yama, hijo de Vivasvat: suéltame en la batalla para que golpee a este pecador rākṣasa. Por naturaleza, hoy este rākṣasa no debería tener este límite.
7.22.25
हिरण्यकशिपुः श्रीमान्नमुचिः शम्बरस्तथा ।
विसन्धिर्धूमकेतुश्च बलिर्वैरोचनो ऽपि च ॥ ७.२२.२५ ॥
El glorioso Hiraṇyakaśipu, Namuci y Śambara, asimismo Visandhi, Dhūmaketu y Bali, hijo de Virocana.
7.22.26
दम्भुर्दैत्यमहाराजो वृत्रो बाणस्तथैव च ।
राजर्षयः शास्त्रविदो गन्धर्वाः समहोरगाः ॥ ७.२२.२६ ॥
Dambhu, el gran rey de los Daityas Vṛtra, y Bāṇa, asimismo los reyes sabios versados en las escrituras, los Gandharvas y las grandes serpientes.
7.22.27
ऋषयः पन्नगा दैत्या यक्षाश्चाप्यप्सरोगणाः ।
युगान्तपरिवर्ते च पृथिवी समहार्णवा ॥ ७.२२.२७ ॥
Sabios, serpientes, Daityas, Yakṣas y multitudes de Apsarases; y al llegar el cambio del fin de la edad del mundo, la tierra con sus grandes océanos.
7.22.28
क्षयं नीता महाराज सपर्वतसरिद्द्रुमा ।
एते चान्ये च बहवो बलवन्तो दुरासदाः ॥ ७.२२.२८ ॥
Oh gran rey, la tierra con sus montañas, ríos y árboles fue llevada a la destrucción; estos y otros muchos, poderosos e inaccesibles.
7.22.29
विनिपन्ना मया दृष्टाः किमुतायं निशाचरः ॥ ७.२२.२९ ॥
Los que he visto caer por mi mano; cuánto más este demonio nocturno.
7.22.30
मुञ्चं मां साधु धर्मज्ञ यावदेनं निहन्म्यहम् ।
नहि कश्चिन्मया दृष्टो बलवानपि जीवति ॥ ७.२२.३० ॥
Oh conocedor del dharma, suéltame bien para que pueda matarlo; ningún poderoso que haya visto sigue con vida.
7.22.31
बलं मम न खल्वेतन्मर्यादैषा निसर्गतः ।
स दृष्टो न मया कालं मुहुर्तमापि जीवति ॥ ७.२२.३१ ॥
Esta no es verdaderamente mi fuerza; es mi límite por naturaleza. Nunca lo he visto vivir ni un instante.
7.22.32
तस्यैवं वचनं श्रुत्वा धर्मराजः प्रतापवान् ।
अब्रवीत्तत्र तं मुत्युं त्वं तिष्ठैनं निहन्म्यहम् ॥ ७.२२.३२ ॥
Al oír sus palabras, el poderoso rey del dharma dijo allí a la Muerte: "Quédate; yo mismo lo mataré."
7.22.33
ततः संरक्तनयनः क्रुद्धो वैवस्वतः प्रभुः ।
कालदण्डममोघं तु तोलयामास पाणिना ॥ ७.२२.३३ ॥
Entonces Vaivasvata, el señor, con los ojos enrojecidos y airado, sopesó con la mano el infalible bastón del tiempo.
7.22.34
यस्य पार्श्वेषु निखिला कालपाशाः प्रतिष्ठिताः ।
पावकाशनिसङ्काशो मुद्गरो मूर्तिमान्स्थितः ॥ ७.२२.३४ ॥
A cuyos costados estaban dispuestos todos los lazos del tiempo, y se erguía una maza personificada, semejante al fuego y al rayo.
7.22.35
दर्शनादेव यः प्राणान्प्राणिनामपकर्षति ।
किं पुनः स्पृश्यमानस्य पात्यमानस्य वा पुनः ॥ ७.२२.३५ ॥
Quien arrebata la vida de los seres con solo mirarlos, ¿qué sucederá cuando sea tocado o abatido?
7.22.36
स ज्वालापरिवारस्तु निर्दहन्निव राक्षसम् ।
तेन स्पृष्टो बलवता महाप्रहरणो ऽस्फुरत् ॥ ७.२२.३६ ॥
Rodeado de sus llamas, como si quemara al rākṣasa, aquella gran arma, tocada por el poderoso, tembló.
7.22.37
ततो विदुद्रुवुः सर्वे तस्मात्रस्ता रणाजिरे ।
सुराश्च क्षुभिताः सर्वे दृष्ट्वा दण्डोद्यतं यमम् ॥ ७.२२.३७ ॥
Entonces todos huyeron del campo de batalla, aterrorizados por él; y todos los dioses se turbaron al ver a Yama con el bastón levantado.
7.22.38
तस्मिन्प्रहर्तुकामे तु यमे दण्डेन रावणम् ।
यमं पितामहः साक्षाद्दर्शयित्वेदमब्रवीत् ॥ ७.२२.३८ ॥
Cuando Yama deseaba golpear a Rāvaṇa con su bastón, el abuelo mismo apareció y dijo estas palabras a Yama.
7.22.39
वैवस्वत महाबाहो न खल्वमितविक्रम ।
न हन्तव्यस्त्वया तेन दण्डेनैव निशाचरः ॥ ७.२२.३९ ॥
¡Oh Vaivasvata, de brazos poderosos, de valor inmensurable! No debes matar a este nocturno con aquel mismo bastón.
7.22.40
वरः खलु मयैतस्मै दत्तस्त्रिदशपुङ्गव ।
स त्वया नानृतः कार्यो यन्मया व्याहृतं वचः ॥ ७.२२.४० ॥
¡Oh el mejor de los dioses! Yo le he concedido una gracia; no debes hacer falsa la palabra que pronuncié.
7.22.41
यो हि मामनृतं कुर्याद्देवो वा मानुषो ऽपि वा ।
त्रैलोक्यमनृतं तेन कृतं स्यान्नात्र संशयः ॥ ७.२२.४१ ॥
Quien, sea dios o humano, me vuelva falso, por él los tres mundos quedarían falsos; de esto no hay duda.
7.22.42
क्रुद्धेन विप्रमुक्तो ऽयं निर्विशेषं प्रियाप्रिये ।
प्रजाः संहरते रौद्रो लोकत्रयभयावहः ॥ ७.२२.४२ ॥
Lanzado en cólera, este terrible destruye a las criaturas sin distinguir entre amigo y enemigo, y trae el temor a los tres mundos.
7.22.43
अमोघो ह्येष सर्वेषां प्राणिनाममितप्रभः ।
कालदण्डो मया सृष्टः पूर्वं मृत्युपुरस्कृतः ॥ ७.२२.४३ ॥
Esta arma es infalible, de esplendor sin límites sobre todos los seres. En otro tiempo la creé, con la Muerte puesta al frente: el cetro del tiempo.
7.22.44
तन्न खल्वेष ते सौम्य पात्यो रावणमूर्धनि ।
नह्यस्मिन्पतिते कश्चिन्मुहूर्तमपि जीवति ॥ ७.२२.४४ ॥
Por tanto, oh gentil, no debe lanzarse sobre la cabeza de Rāvaṇa; pues al caer él, nadie sobrevive ni un instante.
7.22.45
यदि ह्यन्मिन्निपतिते न म्रियेतैष राक्षसः ।
म्रियते वा दशग्रीवस्तदाप्युभयतो ऽनृतम् ॥ ७.२२.४५ ॥
Si, al caer sobre él, este rākṣasa no muriera, o si el de diez cuellos muriera, en ambos casos sería una falsedad.
7.22.46
तन्निवर्तय लङ्केशं द्दण्डमेतं समुद्यतम् ।
सत्यं च मां कुरुष्वाद्य लोकांस्त्वं यद्यवेक्षसे ॥ ७.२२.४६ ॥
Por tanto, aparta de Rāvaṇa, señor de Laṅkā, este cetro levantado; y si miras por los mundos, hazme verdadero hoy.
7.22.47
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा प्रत्युवाच यमस्तदा ।
एष व्यावर्तितो दण्डः प्रभविष्णुर्हि नो भवान् ॥ ७.२२.४७ ॥
Así interpelado, el justo Yama entonces respondió: Este cetro ha sido retirado; pues tú eres poderoso sobre nosotros.
7.22.48
किं न्विदानीं मया शक्यं कर्तुं रणगतेन हि ।
न मया यद्ययं शक्यो हन्तुं वरपुरस्कृतः ॥ ७.२२.४८ ॥
¿Qué puedo hacer ahora, habiendo ido a la batalla? Si éste, honrado con dones, no puede ser muerto por mí,
7.22.49
एष तस्मात्प्रणश्यामि दर्शनादस्य रक्षसः ।
इत्युक्त्वा सरथः साश्वस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ७.२२.४९ ॥
Habiendo dicho: «Por tanto, desapareceré de la vista de este rākṣasa», desapareció allí mismo con su carro y sus caballos.
7.22.50
दशग्रीवस्तु तं जित्वा नाम विश्राव्य चात्मनः ।
आरुह्य पुष्पकं भूयो निष्क्रान्तो यमसादनात् ॥ ७.२२.५० ॥
Pero Daśagrīva, tras vencerlo y proclamar su propio nombre, subió de nuevo al carro Puṣpaka y salió de la morada de Yama.
7.22.51
स तु वैवस्वतो देवैः सह ब्रह्मपुरोगमैः ।
जगाम त्रिदिवं हृष्टो नारदश्च महामुनिः ॥ ७.२२.५१ ॥
Entonces Vaivasvata Yama, complacido, se fue al cielo junto con los dioses encabezados por Brahmā, y también el gran sabio Nārada.