વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.23.1
ततो जित्वा दशग्रीवो यमं त्रिदशपुङ्गवम् ।
रावणस्तु रणश्लाघी स्वसहायान्ददर्श ह ॥ ७.२३.१ ॥
પછી દશગ્રીવ રાવણે દેવશ્રેષ્ઠ યમને જીતી લીધા; યુદ્ધમાં પોતાની પ્રશંસા કરતા રાવણે પોતાના સહાયકોને જોયા.
7.23.2
ततो रुधिरसिक्ताङ्गं प्रहारैर्जर्जरीकृतम् ।
रावणं राक्षसा दृष्ट्वा ह्यष्टवत् समुपागमन् ॥ ७.२३.२ ॥
પછી લોહીથી ભીંજાયેલા, પ્રહારોથી જર્જરિત શરીરવાળા રાવણને જોઈને રાક્ષસો ગભરાઈને તેની પાસે આવ્યા.
7.23.3
जयेन वर्धयित्वा च मारीचप्रमुखास्ततः ।
पुष्पकं भेजिरे सर्वे सान्त्विता रावणेन तु ॥ ७.२३.३ ॥
વિજયની પ્રશંસા કરીને મારીચ વગેરે મુખ્ય રાક્ષસો રાવણથી સાંત્વના પામીને પુષ્પક વિમાનમાં ચડ્યા.
7.23.4
ततो रसातलं गच्छन् प्रविष्टः पयसां निधिम् ।
दैत्योरगगणाध्युष्टं वरुणेन सुरक्षितम् ॥ ७.२३.४ ॥
પછી રસાતલ તરફ જતાં તેણે જળનિધિ (સમુદ્ર)માં પ્રવેશ કર્યો; જે દૈત્યો અને નાગગણોથી વસેલો અને વરુણ દ્વારા સારી રીતે સુરક્ષિત હતો.
7.23.5
स तु भोगवतीं गत्वा पुरीं वासुकिपालिताम् ।
कृत्वा नागान्वशे हृष्टो ययौ मणिमयीं पुरीम् ॥ ७.२३.५ ॥
તે વાસુકિથી રક્ષિત ભોગવતી નગરીમાં જઈને, નાગોને વશ કરીને હર્ષ સાથે મણિમયી નગરી તરફ ગયો.
7.23.6
निवातकवचास्तत्र दैत्या लब्धवरा वसन् ।
राक्षसान्तान्समागम्य युद्धाय समुपाह्वयत् ॥ ७.२३.६ ॥
ત્યાં વરદાન પામેલા નિવાતકવચ નામના દૈત્યો રહેતા હતા; તેમણે રાક્ષસોના અંત (રાવણ) પાસે આવીને યુદ્ધ માટે પડકાર્યો.
7.23.7
ते तु सर्वे सुविक्रान्ता दैतेया बलशालिनः ।
नानाप्रहरणास्तत्र प्रहृष्टा युद्धदुर्मदाः ॥ ७.२३.७ ॥
તે બધા દૈત્યો અતિ પરાક્રમી અને બળવાન હતા; વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કરીને, યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત થઈને તેઓ ત્યાં હર્ષિત હતા.
7.23.8
शूलैस्त्रिशूलैः कुलिशैः पट्टिशासिपरश्वधैः ।
अन्योन्यं बिभिदुः क्रुद्धा राक्षसा दानवास्तथा ॥ ७.२३.८ ॥
ક્રોધિત રાક્ષસો અને દાનવોએ શૂળ, ત્રિશૂળ, વજ્ર, પટ્ટિશ, તલવાર અને પરશુ વડે એકબીજાને વીંધ્યા.
7.23.9
तेषां तु युध्यमानानां साग्रः संवत्सरो गतः ।
न चान्यतरयोस्तत्र विजयो वा क्षयो ऽपि वा ॥ ७.२३.९ ॥
તેઓ યુદ્ધ કરતા હતા ત્યારે એક પૂરું વર્ષ વીતી ગયું; પરંતુ બેમાંથી કોઈનો પણ વિજય કે પરાજય થયો નહીં.
7.23.10
ततः पितामहस्तत्र त्रैलोक्यगतिरव्ययः ।
आजगाम द्रुतं देवो विमानवरमास्थितः ॥ ७.२३.१० ॥
ત્યારે ત્રણેય લોકના આશ્રય, અવિનાશી પિતામહ દેવ શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં બેસીને ઝડપથી ત્યાં આવ્યા.
7.23.11
निवातकवचानां तु निवार्य रणकर्म तत् ।
वृद्धः पितामहो वाक्यमुवाच विदितार्थवत् ॥ ७.२३.११ ॥
નિવાતકવચોનું તે યુદ્ધકર્મ રોકીને વૃદ્ધ પિતામહે અર્થસભર વચનો કહ્યાં.
7.23.12
नह्ययं रावणो युद्धे शक्यो जेतुं सुरासुरैः ।
न भवन्तः क्षयं नेतुमपि सामरदानवैः ॥ ७.२३.१२ ॥
આ રાવણને યુદ્ધમાં દેવો અને અસુરો પણ જીતી શકે નહીં; અને તમે પણ દેવો તથા દાનવો સહિત તેનો નાશ કરી શકશો નહીં.
7.23.13
राक्षसस्य सखित्वं च भवद्भिः सह रोचते ।
अविभक्ताश्च सर्वार्थाः सुहृदां नात्र संशयः ॥ ७.२३.१३ ॥
રાક્ષસ સાથે તમારી મિત્રતા મને ગમે છે. મિત્રોના સર્વ હેતુઓ અવિભાજ્ય હોય છે; એમાં કોઈ શંકા નથી.
7.23.14
ततो ऽग्निसाक्षिकं सख्यं कृतवांस्तत्र रावणः ।
निवातकवचैः सार्धं प्रीतिमानभवत्तदा ॥ ७.२३.१४ ॥
પછી ત્યાં રાવણે અગ્નિને સાક્ષી રાખીને મૈત્રી કરી; નિવાતકવચો સાથે તે ત્યારે પ્રસન્ન થયો.
7.23.15
अर्थतस्तैर्यथान्यायं संवत्सरमथोषितः ।
स्वपुरान्निर्विशेषं च प्रियं प्राप्तो दशाननः ॥ ७.२३.१५ ॥
તેમની સાથે યથાવિધિ, હેતુ અનુસાર એક વર્ષ રહીને, પોતાના નગરથી દૂર હોવા છતાં દશાનન પ્રિયતા પામ્યો.
7.23.16
ततोपधार्य मायानां शतमेकं समाप्तवान् ।
सलिलेन्द्रपुरान्वेषी भ्रमति स्म रसातलम् ॥ ७.२३.१६ ॥
પછી વિચારીને સો માયાઓમાંથી એક પૂર્ણ કરી; વરુણના નગરને શોધતો તે રસાતલમાં ભટકવા લાગ્યો.
7.23.17
ततो ऽश्मनगरं नाम कालकेयैरधिष्ठितम् ।
गत्वा तु कालकेयांश्च हत्वा तत्र बलोत्कटान् ॥ ७.२३.१७ ॥
પછી કાલકેયોથી અધિષ્ઠિત અશ્મનગર નામના નગરમાં જઈને, ત્યાંના બલોત્કટ કાલકેયોને મારીને...
7.23.18
शूर्पणख्याश्च भर्तारमसिना प्राच्छिनत्तदा ।
श्यालं च बलवन्तं च विद्युज्जिह्वं बलोत्कटम् ।
जिह्वया संलिहन्तं च राक्षसं समरे तथा ॥ ७.२३.१८ ॥
ત્યારે શૂર્પણખાના પતિને તેણે તલવારથી કાપી નાખ્યો; બળવાન સાળો વિદ્યુજ્જિહ્વ અને યુદ્ધમાં જીભથી ચાટતા રાક્ષસને પણ તેમ જ કાપ્યા.
7.23.19
तं विजित्य मुहूर्तेन जघ्ने दैत्यांश्चतुःशतम् ॥ ७.२३.१९ ॥
તેને ક્ષણમાત્રમાં જીતીને તેણે ચારસો દૈત્યોનો વધ કર્યો.
7.23.20
ततः पाण्डुरमेघाभं कैलासमिव भास्वरम् ।
वरुणस्यालयं दिव्यमपश्यद्राक्षसाधिपः ॥ ७.२३.२० ॥
પછી ફિક્કા મેઘ જેવું, કૈલાસ જેવું તેજસ્વી વરુણનું દિવ્ય ધામ રાક્ષસાધિપતિએ જોયું.
7.23.21
क्षरन्तीं च पयस्तत्र सुरभिं गामवस्थिताम् ।
यस्याः पयोभिनिष्यन्दात्क्षीरोदो नाम सागरः ॥ ७.२३.२१ ॥
ત્યાં દૂધ ઝરાવતી ઊભેલી સુરભિ ગાય જોઈ; તેના દૂધના પ્રવાહથી ક્ષીરોદ નામનો સાગર બન્યો.
7.23.22
ददर्श रावणस्तत्र गोवृषेन्द्रवरारणिम् ।
यस्माच्चन्द्रः प्रभवति शीतरश्मिर्निशाकरः ॥ ७.२३.२२ ॥
ત્યાં રાવણે ગાયો અને વૃષભોમાં શ્રેષ્ઠ એવી અરણી જોઈ, જેમાંથી શીતળ કિરણોવાળો નિશાકર ચંદ્ર ઉદ્ભવે છે.
7.23.23
यं समाश्रित्य जीवन्ति फेनपाः परमर्षयः ।
अमृतं यत्र चोत्पन्नं स्वधा च स्वधभोजिनाम् ॥ ७.२३.२३ ॥
જેનો આશ્રય લઈને ફેનપા પરમ ઋષિઓ જીવે છે; જ્યાં અમૃત ઉત્પન્ન થયું અને સ્વધાભોજીઓની સ્વધા પણ ઉત્પન્ન થઈ.
7.23.24
यां ब्रुवन्ति नरा लोके सुरभिं नाम नामतः ।
प्रदक्षिणं तु तां कृत्वा रावणः परमाद्भुताम् ॥ ७.२३.२४ ॥
લોકમાં માણસો જેને સુરભિ નામે ઓળખે છે, તે પરમ અદ્ભુત ગાયની રાવણે પ્રદક્ષિણા કરી.
7.23.25
प्रविवेश महाघोरं गुप्तं बहुविधैर्बलैः ।
ततो धाराशताकीर्णं शारदाभ्रनिभं तदा ।
नित्यप्रहृष्टं ददृशे वरुणस्य गृहोत्तमम् ॥ ७.२३.२५ ॥
તે બહુવિધ સેનાઓથી સુરક્ષિત અતિ ભયાનક સ્થાનમાં પ્રવેશ્યો. ત્યારે સેંકડો ધારાઓથી ભરેલું, શરદ ઋતુના વાદળ જેવું, સદા પ્રસન્ન વરુણનું ઉત્તમ ભવન તેણે જોયું.
7.23.26
ततो हत्वा बलाध्यक्षान्समरे तैश्च ताडितः ।
अब्रवीच्च ततो योधान्राजा शीघ्रं निवेद्यताम् ॥ ७.२३.२६ ॥
પછી યુદ્ધમાં તેમના સેનાપતિઓને મારીને, તેમના વડે પ્રહાર પામીને, રાજાએ યોદ્ધાઓને કહ્યું, "જલદી જણાવો."
7.23.27
युद्धार्थी रावणः प्राप्तस्तस्य युद्धं प्रदीयताम् ।
वद वा न भयं ते ऽस्ति निर्जितो ऽस्मीति साञ्जलिः ॥ ७.२३.२७ ॥
યુદ્ધની ઇચ્છાથી રાવણ આવ્યો છે; તેને યુદ્ધ આપો. અથવા "તને ભય નથી, હું પરાજિત થયો છું" એમ હાથ જોડીને કહો.
7.23.28
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धा वरुणस्य महात्मनः ।
पुत्राः पौत्राश्च निष्क्रामन्गौश्च पुष्कर एव च ॥ ७.२३.२८ ॥
આ દરમિયાન મહાત્મા વરુણના ક્રોધિત પુત્રો અને પૌત્રો બહાર નીકળ્યા; ગૌર અને પુષ્કર પણ.
7.23.29
ते तु वीर्यगुणोपेता बलैः परिवृताः स्वकैः ।
युङ्क्त्वा रथान्कामगमानुद्यद्भास्वरवर्चसः ॥ ७.२३.२९ ॥
તેઓ પરાક્રમ અને ગુણોથી યુક્ત, પોતાની સેનાથી ઘેરાયેલા; ઇચ્છા મુજબ ચાલતા રથ જોડીને, ઉદિત સૂર્ય સમાન તેજસ્વી હતા.
7.23.30
ततो युद्धं समभवद्दारुणं रोमहर्षणम् ।
सलिलेन्द्रस्य पुत्राणां रावणस्य च धीमतः ॥ ७.२३.३० ॥
ત્યારે સલિલેશ્વર (વરુણ)ના પુત્રો અને બુદ્ધિમાન રાવણ વચ્ચે ભયાનક, રોમાંચક યુદ્ધ થયું.
7.23.31
अमात्यैश्च महावीर्यैर्दशग्रीवस्य रक्षसः ।
वारुणं तद्बलं कृत्स्नं क्षणेन विनिपातितम् ॥ ७.२३.३१ ॥
મહાપરાક્રમી અમાત્યોએ દશગ્રીવ રાક્ષસ સાથે મળીને વરુણપુત્રોની આખી સેનાને ક્ષણમાં પાડી દીધી.
7.23.32
समीक्ष्य स्वबलं सङ्ख्ये वरुणस्य सुतास्तदा ।
अर्दिताः शरजालेन निवृत्ता रणकर्मणः ॥ ७.२३.३२ ॥
યુદ્ધમાં પોતાની સેનાને નાશ પામતી જોઈને વરુણના પુત્રો બાણજાળથી પીડાઈને યુદ્ધકર્મથી પાછા ફર્યા.
7.23.33
महीतलगतास्ते तु रावणं दृश्य पुष्पके ।
आकाशमाशु विविशुः स्यन्दनैः शीघ्रगामिभिः ॥ ७.२३.३३ ॥
ભૂતળ પર રહેલા તેઓ પુષ્પક પર બેઠેલા રાવણને જોઈને શીઘ્રગામી રથો સાથે તરત આકાશમાં પ્રવેશ્યા.
7.23.34
महादासीत्ततस्तेषां तुल्यं स्थानमवाप्य तत् ।
आकाशयुद्धं तुमुलं देवदानवयोरिव ॥ ७.२३.३४ ॥
પછી તેમણે સમાન સ્થાન મેળવ્યું; દેવ-દાનવો વચ્ચે થાય તેવું ભયંકર આકાશયુદ્ધ થયું.
7.23.35
ततस्ते रावणं युद्धे शरैः पावकसन्निभैः ।
विमुखीकृत्य सन्तुष्टा विनेदुर्विविधान्रवान् ॥ ७.२३.३५ ॥
પછી તેમણે યુદ્ધમાં અગ્નિ સમાન બાણોથી રાવણને પાછો ફેરવી, પ્રસન્ન થઈને અનેક પ્રકારે ગર્જના કરી.
7.23.36
ततो महोदरः क्रुद्धो राजानं दृश्य धर्षितम् ।
त्यक्त्वा मृत्युभयं वीरो युद्धकाङ्क्षी व्यलोकयत् ॥ ७.२३.३६ ॥
પછી ક્રોધિત મહોદરે રાજાને અપમાનિત થયેલો જોયો, અને મૃત્યુભય છોડીને યુદ્ધની ઇચ્છાવાળા તે વીરે ચારે તરફ જોયું.
7.23.37
तेन ते दारुणा युद्धे कामगाः पवनोपमाः ।
महोदरेण गदया हता वै प्रययुः क्षितिम् ॥ ७.२३.३७ ॥
યુદ્ધમાં તેણે પોતાની ભયંકર ગદાથી પવન જેવા, ઇચ્છા મુજબ ફરતા તેમના રથોને પ્રહારી પાડ્યા; તે ધરતી પર પડ્યા.
7.23.38
तेषां वरुणपुत्राणां हत्वा योधान्हयाञ्छतान् ।
मुमोचाशु महानादं विरथान्प्रेक्ष्य तान्स्थितान् ॥ ७.२३.३८ ॥
વરુણના પુત્રોના સેંકડો યોદ્ધાઓ અને ઘોડાઓને મારીને, તેમને રથ વિના ઊભેલા જોઈને તેણે તરત મહાગર્જના કરી.
7.23.39
ते तु तेषां रथाः साश्वाः सह सारथिभिर्हतैः ।
महोदरेण निहताः पतिताः पृथिवीतले ॥ ७.२३.३९ ॥
તેમના તે રથો, ઘોડા અને સારથિઓ સહિત, મહોદર દ્વારા હણાઈને ધરતી પર પડ્યા.
7.23.40
ते तु त्यक्त्वा रथान्पुत्रा वरुणस्य महात्मनः ।
आकाशे विष्ठिताः शूराः स्वप्रभावान्न विव्यथुः ॥ ७.२३.४० ॥
મહાત્મા વરુણના પુત્રો રથ છોડીને આકાશમાં ઊભા રહ્યા; પોતાના જ પ્રભાવથી તે શૂરવીરો વ્યથિત થયા નહીં.
7.23.41
धनूंषि कृत्वा सज्जानि विनिर्भिद्य महोदरम् ।
रावणं समरे क्रुद्धाः सहिताः समभिद्रवन् ॥ ७.२३.४१ ॥
ધનુષ્ય તૈયાર કરીને, મહોદરને વીંધીને, ક્રોધિત થઈને તેઓ સાથે મળીને યુદ્ધમાં રાવણ તરફ દોડ્યા.
7.23.42
सायकैश्चापविभ्रष्टैर्वज्रकल्पैः सुदारुणैः ।
दारयन्ति स्म सङ्क्रुद्धा मेघा इव महागिरिम् ॥ ७.२३.४२ ॥
ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા વજ્ર સમાન અત્યંત ભયાનક બાણોથી, અતિ ક્રોધિત થઈને તેઓ તેને એવી રીતે ચીરવા લાગ્યા જેમ મેઘ મહાન પર્વતને ચીરે.
7.23.43
ततः क्रुद्धो दशग्रीवः कालाग्निरिव निर्गतः ।
शरवर्षैर्महाघोरैस्तेषां मर्मस्वताडयत् ॥ ७.२३.४३ ॥
ત્યારે ક્રોધિત દશગ્રીવ કાળાગ્નિની જેમ બહાર નીકળ્યો અને ભયંકર બાણવર્ષાથી તેમના મર્મસ્થાનો પર પ્રહાર કર્યો.
7.23.44
ततस्तेनैव सहसा सीदन्ति स्म पदातयः ।
मुसलानि विचित्राणि ततो भल्लशतानि च ॥ ७.२३.४४ ॥
ત્યારે તેના હુમલાથી પાયદળ અચાનક વ્યાકુળ થયું; પછી વિચિત્ર મુસળો અને સો ભલ્લ બાણો (તેમના પર પડ્યાં).
7.23.45
पट्टिशांश्चैव शक्तीश्च शतघ्नीस्तोमरांस्तथा ।
पातयामास दुर्धर्षस्तेषामुपरि विष्ठितः ॥ ७.२३.४५ ॥
પટ્ટિશ, શક્તિઓ, શતઘ્નીઓ અને તોમરો પણ એ જ રીતે—તેમના ઉપર ઊભા રહી દુર્ધર્ષે ફેંક્યા.
7.23.46
अपविद्धास्तु ते वीरा विनिष्पेतुः पदातयः ।
महापङ्कमिवासाद्य कुञ्जराष्षष्टिहायनाः ॥ ७.२३.४६ ॥
ઘવાયેલા એ વીર પાયદળ ભાગી ગયા, જેમ સાઠ વર્ષના હાથી મોટા કીચડમાં ફસાઈ જાય.
7.23.47
सीदमानान्सुतान्दृष्ट्वा विह्वलान्सुमहौजसः ।
ननाद रावणो हर्षान्महानम्बुधरो यथा ॥ ७.२३.४७ ॥
પોતાના પુત્રોને વ્યાકુળ અને પીડિત જોઈને મહાતેજસ્વી રાવણ હર્ષથી મહામેઘ જેમ ગર્જ્યો.
7.23.48
ततो रक्षो महानादान्मुक्त्वा हन्ति स्म वारुणान् ।
नानाप्रहरणोपेतैर्धारापातैरिवाम्बुदः ॥ ७.२३.४८ ॥
ત્યારે રાક્ષસે મહા નાદ કરીને વારુણાસ્ત્રોથી પ્રહાર કર્યો—નાનાં શસ્ત્રોથી યુક્ત, મેઘ ધારા વરસાવે તેમ.
7.23.49
ततस्ते विमुखाः सर्वे पतिता धरणीतले ।
रणात्स्वपुरुषैः शीघ्रं गृहाण्येव प्रवेशिताः ॥ ७.२३.४९ ॥
ત્યારે તેઓ સર્વ પરાજિત થઈ ધરતી પર પડ્યા; રણભૂમિમાંથી તેમના પોતાના માણસોએ તેમને તરત ઘરે પહોંચાડ્યા.
7.23.50
तानब्रवीत्ततो रक्षो वरुणाय निवेद्यताम् ॥ ७.२३.५० ॥
ત્યારે તે રાક્ષસે તેમને કહ્યું, "વરુણને જણાવો."
7.23.51
रावणं त्वब्रवीन्मन्त्री प्रहस्तो नाम वारुणः ।
गतः खलु महाराजो ब्रह्मलोकं जलेश्वरः ॥ ७.२३.५१ ॥
પણ વરુણનો મંત્રી પ્રહસ્ત નામનો રાવણને બોલ્યો, "જલેશ્વર મહારાજ બ્રહ્મલોકે ગયા છે."
7.23.52
गान्धर्वं वरुणः श्रोतुं यं त्वमाह्वयसे युधि ।
तत्किं तव वृथा वीर परिश्रम्य गते नृपे ।
ये तु सन्निहिता वीराः कुमारास्ते पराजिताः ॥ ७.२३.५२ ॥
તું યુદ્ધમાં જેને પડકારે છે તે ગાંધર્વ-સંગીત સાંભળવા જ વરુણ ગયા છે; હે વીર, રાજા ગયા પછી તારો પરિશ્રમ વ્યર્થ છે. અહીં જે વીર કુમારો હાજર હતા તેઓ પરાજિત થયા છે.
7.23.53
राक्षसेन्द्रस्तु तच्छ्रुत्वा नाम विश्राव्य चात्मनः ।
हर्षान्नादं विमुञ्चन्वै निष्क्रान्तो वरुणालयात् ॥ ७.२३.५३ ॥
રાક્ષસરાજ એ સાંભળી, પોતાનું નામ જાહેર કરીને, હર્ષથી ગર્જના કરતો વરુણાલયથી નીકળ્યો.
7.23.54
आगतस्तु पथा येन तेनैव विनिवृत्य सः ।
लङ्कामभिमुखो रक्षो नभस्तलगतो ययौ ॥ ७.२३.५४ ॥
જે માર્ગે તે આવ્યો હતો, તે જ માર્ગે પાછો વળીને, તે રાક્ષસ લંકા તરફ મુખ કરીને આકાશમાર્ગે ગયો.