বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.25.1
स तु दत्त्वा दशग्रीवो वनं घोरं स्वरस्य तत् ।
भगिनीं च समाश्वास्य हृष्टः स्वस्थतरो ऽभवत् ॥ ७.२५.१ ॥
দশগ্রীব সেই ভয়ংকর বন স্বরসকে দান করে এবং ভগিনীকে সান্ত্বনা দিয়ে, হৃষ্ট হয়ে আরও স্বস্থচিত্ত হলেন।
7.25.2
ततो निकुम्भिला नाम लङ्कोपवनमुत्तमम् ।
तद्राक्षसेन्द्रो बलवान्प्रविवेश सहानुगः ॥ ७.२५.२ ॥
তারপর নিকুম্ভিলা নামক লঙ্কার উত্তম উপবনে বলবান রাক্ষসরাজ অনুচরদের সহ প্রবেশ করলেন।
7.25.3
ततो यूपशताकीर्णं सौम्यचैत्योपशोभितम् ।
ददर्श विष्ठितं यज्ञं श्रिया सम्प्रज्वलन्निव ॥ ७.२५.३ ॥
তারপর শত শত যূপস্তম্ভে পূর্ণ, শুভ চৈত্যে শোভিত, প্রতিষ্ঠিত একটি যজ্ঞ তিনি দেখলেন; তা যেন শোভায় জ্বলে উঠছিল।
7.25.4
ततः कृष्णाजिनधरं कमण्डलुशिखाध्वजम् ।
ददर्श स्वसुतं तत्र मेघनादं भयावहम् ॥ ७.२५.४ ॥
সেখানে কৃষ্ণাজিন পরিহিত, কমণ্ডলু, শিখা ও ধ্বজায় সজ্জিত, ভয়ংকর নিজ পুত্র মেঘনাদকে তিনি দেখলেন।
7.25.5
तं समासाद्य लङ्केशः परिष्वज्वाथ बाहुभिः ।
अब्रवीत्किमिदं वत्स वर्तसे ब्रूहि तत्त्वतः ॥ ७.२५.५ ॥
লঙ্কার অধিপতি তাঁর কাছে গিয়ে বাহু দিয়ে আলিঙ্গন করে বললেন, "বৎস, এ কী করছ? সত্যিই বলো।"
7.25.6
उशना त्वब्रवीत्तत्र यज्ञसम्पत्समृद्धये ।
रावणं राक्षसश्रेष्ठं द्विजश्रेष्ठो महातपाः ॥ ७.२५.६ ॥
সেখানে মহাতপা দ্বিজশ্রেষ্ঠ উশনা যজ্ঞের সম্পূর্ণতা ও সমৃদ্ধির জন্য রাক্ষসশ্রেষ্ঠ রাবণকে বললেন।
7.25.7
अहमाख्यामि ते राजञ्छ्रूयतां सर्वमेव तत् ।
यज्ञास्ते सप्त पुत्रेण प्राप्तास्सुबहुविस्तराः ॥ ७.२५.७ ॥
হে রাজন, আমি তোমাকে বলছি, সব শোনো। তোমার পুত্র সাতটি যজ্ঞ লাভ করেছিল, যেগুলো অত্যন্ত বিস্তৃত ও বহু ছিল।
7.25.8
अग्निष्टोमो ऽश्वमेधश्च यज्ञो बहुसुवर्णकः ।
राजसूयस्तथा यज्ञो गोमेधो वैष्णवस्तथा ॥ ७.२५.८ ॥
অগ্নিষ্টোম, অশ্বমেধ, বহু সুবর্ণের যজ্ঞ, রাজসূয়, গোমেধ এবং বৈষ্ণব যজ্ঞও।
7.25.9
माहेश्वरे प्रवृत्ते तु यज्ञे पुम्भिः सुदुर्लभे ।
वरांस्ते लब्धवान्पुत्रः साक्षात्पशुपतेरिह ॥ ७.२५.९ ॥
মাহেশ্বর যজ্ঞ শুরু হলে, মানুষের পক্ষে অত্যন্ত দুর্লভ সেই যজ্ঞে, তোমার পুত্র এখানে সাক্ষাৎ পশুপতির কাছ থেকে বর লাভ করেছিল।
7.25.10
कामगं स्यन्दनं दिव्यमन्तरिक्षचरं ध्रुवम् ।
मायां च तामसीं नाम यया सम्पद्यते तमः ॥ ७.२५.१० ॥
ইচ্ছামতো চলা, আকাশে বিচরণকারী দিব্য রথ নিশ্চিতভাবে; এবং যার দ্বারা অন্ধকার সৃষ্টি হয় সেই তামসী নামক মায়াও।
7.25.11
एतया किल सङ्ग्रामे मायया राक्षसेश्वर ।
प्रयुक्तया गतिः शक्या नहि ज्ञातुं सुरासुरैः ॥ ७.२५.११ ॥
হে রাক্ষসেশ্বর, যুদ্ধে এই মায়া প্রয়োগ করলে, তার গতি দেবতা ও অসুরেরাও জানতে পারে না।
7.25.12
अक्षयाविषुधी बाणैश्चापं चापि सुदुर्जयम् ।
अस्त्रं च बलवद्राजञ्छत्रुविध्वंसनं रणे ॥ ७.२५.१२ ॥
দুটি অক্ষয় তূণীর, বাণসহ, এবং অত্যন্ত অজেয় ধনুক; হে রাজন, রণে শত্রু ধ্বংসকারী বলবান অস্ত্রও।
7.25.13
एतान्सर्वान्वरांल्लब्ध्वा पुत्रस्ते ऽयं दशानन ।
अद्य यज्ञसमाप्तौ च त्वां दिदृक्षुस्स्थितो ह्यहम् ॥ ७.२५.१३ ॥
হে দশানন, তোমার এই পুত্র এই সকল বর লাভ করেছে। আজ যজ্ঞের সমাপ্তিতে তোমাকে দেখার ইচ্ছায় আমি এখানে দাঁড়িয়ে আছি।
7.25.14
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवो न शोभनमिदं कृतम् ।
पूजिताः शत्रवो यस्माद्द्रव्यैरिन्द्रपुरोगमाः ॥ ७.२५.१४ ॥
তখন দশগ্রীব বললেন, "এটি ভালো করা হয়নি, কারণ ইন্দ্র প্রমুখ শত্রুরা দ্রব্য দ্বারা পূজিত হয়েছে।"
7.25.15
एहीदानीं कृतं विद्धि सुकृतं तन्न संशयः ।
आगच्छ सौम्य गच्छामः स्वमेव भवनं प्रति ॥ ७.२५.१५ ॥
এসো, এখন জেনে রাখো যে যা করা হয়েছে তা সৎকর্ম, এতে সন্দেহ নেই। এসো সৌম্য, আমরা নিজ গৃহের দিকে যাই।
7.25.16
ततो गत्वा दशग्रीवः सपुत्रः सविभीषणः ।
स्त्रियो ऽवतारयामास सर्वास्ता बाष्पगद्गदाः ॥ ७.२५.१६ ॥
তখন দশগ্রীব পুত্র ও বিভীষণের সঙ্গে গিয়ে, অশ্রুরুদ্ধকণ্ঠ সেই নারীদের সকলকে নামিয়ে দিলেন।
7.25.17
लक्षिण्यो रत्नभूताश्च देवदानवरक्षसाम् ।
तस्य तासु मतिं ज्ञात्वा धर्मत्मा वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.२५.१७ ॥
তারা ছিল দেব, দানব ও রাক্ষসদের রত্নসমান সৌভাগ্যবতী নারী। তার তাদের প্রতি মনোভাব জেনে ধর্মাত্মা বিভীষণ এই কথা বললেন।
7.25.18
ईदृशैस्त्वं समाचारैर्यशोर्थकुलनाशनैः ।
धर्षणं ज्ञातिनां ज्ञात्वा स्वमतेन विचेष्टसे ॥ ७.२५.१८ ॥
যশ, ধন ও কুল বিনাশকারী এমন আচরণে, জ্ঞাতিদের অপমান হচ্ছে জেনেও তুমি নিজ খেয়ালে চলছ।
7.25.19
ज्ञातींस्तान्धर्षयित्वेमास्त्वया ऽ ऽनीता वराङ्गनाः ।
त्वामतिक्रम्य मधुना राजन्कुम्भीनसी हृता ॥ ७.२५.१९ ॥
হে রাজা, সেই স্বজনদের অপমান করে তুমি এই শ্রেষ্ঠ নারীদের এনেছ; আর তোমাকেও অতিক্রম করে মধু কুম্ভীনসীকে হরণ করেছে।
7.25.20
रावणस्त्वब्रवीद्वाक्यं नावगच्छामि किं त्विदम् ।
को ऽयं यस्तु त्वया ऽ ऽख्यातो मधुरित्येव नामतः ॥ ७.२५.२० ॥
রাবণ বললেন: আমি এই কথা বুঝতে পারছি না; তুমি যাকে মধু নামে উল্লেখ করলে, সে কে?
7.25.21
विभीषणस्तु सङ्क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत् ।
श्रूयतामस्य पापस्य कर्मणः फलमागतम् ॥ ७.२५.२१ ॥
বিভীষণ ক্রোধে জ্বলে উঠে ভাইকে বললেন: শোনো, এই পাপীর কর্মের ফল এসে উপস্থিত হয়েছে।
7.25.22
मातामहस्य यो भ्राता ज्येष्ठो भ्राता सुमालिनः ।
माल्यवानिति विख्यातो वृद्धः प्राज्ञो निशाचरः ॥ ७.२५.२२ ॥
মাতামহের যিনি জ্যেষ্ঠ ভ্রাতা এবং সুমালীর বড় ভাই, মাল্যবান নামে বিখ্যাত সেই বৃদ্ধ ও জ্ঞানী নিশাচর।
7.25.23
पिता ज्येष्ठो जनन्या नो ह्यस्माकं चार्यको ऽभवत् ।
तस्य कुम्भीनसी नाम दुहितुर्दुहिता ऽभवत् ॥ ७.२५.२३ ॥
আমাদের মায়ের জ্যেষ্ঠ পিতা, আমাদেরও পিতামহ তিনিই ছিলেন; তাঁর কন্যার কন্যার নাম কুম্ভীনসী।
7.25.24
मातृष्वसुरथास्माकं सा च कन्या ऽनलोद्भवा ।
भवत्यस्माकमेवैषा भ्रातृणां धर्मतः स्वसा ॥ ७.२५.२४ ॥
আমাদের মাসির মেয়ে সেই কন্যা, অগ্নি থেকে জন্মেছে; ধর্মমতে সে আমাদের সকল ভাইয়েরই বোন।
7.25.25
सा हृता मधुना राजन्राक्षसेन बलीयसा ।
यज्ञप्रवृत्ते पुत्रे तु मयि चान्तर्जलोषिते ॥ ७.२५.२५ ॥
হে রাজন, যজ্ঞে নিমগ্ন পুত্র ও আমি জলের অভ্যন্তরে বাস করছিলাম, তখন বলশালী রাক্ষস মধু তাকে হরণ করেছিল।
7.25.26
कुम्भकर्णे महाराज निद्रामनुभवत्यथ ।
निहत्य राक्षसश्रेष्ठानमात्यानिह सम्मतान् ॥ ७.२५.२६ ॥
হে মহারাজ, তখন কুম্ভকর্ণ নিদ্রায় মগ্ন ছিল; এখানকার সম্মানিত রাক্ষসশ্রেষ্ঠ ও অমাত্যদের হত্যা করে...
7.25.27
धर्षयित्वा हृता सा तु सुप्ताप्यन्तःपुरे तव ।
श्रुत्वा ऽपि तन्महाराज क्षान्तमेव हतो न सः ॥ ७.२५.२७ ॥
তোমার অন্তঃপুরে ঘুমন্ত অবস্থাতেই সে ধর্ষিত হয়ে হৃত হয়েছিল। হে মহারাজ, এ শুনেও সে ক্ষমাই করেছিল, তাই সে নিহত হয়নি।
7.25.28
यस्मादवश्यं दातव्या कन्या भर्त्रे हि भ्रातृभिः ।
तदेतत्कर्मणो ह्यस्य फलं पापस्य दुर्मते ॥ ७.२५.२८ ॥
ভাইদের অবশ্যই কন্যাকে স্বামীর কাছে সম্প্রদান করা উচিত; তাই হে দুর্মতি, এটিই সেই পাপকর্মের ফল।
7.25.29
अस्मिन्नेवाभिसम्प्राप्तं लोके विदितमस्तु ते ।
विभीषणवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रः स रावणः ।
दौरात्म्येनात्मनोद्धूतस्तप्ताम्भ इव सागरः ॥ ७.२५.२९ ॥
এই কথা জগতে জানা হোক। বিভীষণের বাক্য শুনে রাক্ষসরাজ রাবণ নিজের দুষ্টতায় উত্তপ্ত জলভরা সাগরের মতো আলোড়িত হলো।
7.25.30
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवः क्रुद्धः संरक्तलोचनः ।
कल्प्यतां मे रथः शीघ्रं शूराः सज्जीभवन्तु नः ॥ ७.२५.३० ॥
তখন ক্রুদ্ধ, রক্তবর্ণ নেত্রে দশগ্রীব বলল, "আমার রথ দ্রুত প্রস্তুত করো; আমাদের বীরেরাও প্রস্তুত হোক।"
7.25.31
भ्राता मे कुम्भकर्णश्च ये च मुख्या निशाचराः ।
वाहनान्यधिरोहन्तु नानाप्रहरणायुधाः ॥ ७.२५.३१ ॥
আমার ভাই কুম্ভকর্ণ এবং যে প্রধান নিশাচরেরা আছে, তারা নানা প্রকার অস্ত্র নিয়ে বাহনে আরোহণ করুক।
7.25.32
अद्य तं समरे हत्वा मधुं रावणनिर्भयम् ।
सुरलोकं गमिष्यामि युद्धकाङ्क्षी सुहृद्वृतः ॥ ७.२५.३२ ॥
আজ যুদ্ধে রাবণকেও যে ভয় করে না সেই মধুকে বধ করে, যুদ্ধের আকাঙ্ক্ষায়, সুহৃদদের দ্বারা বেষ্টিত হয়ে আমি দেবলোকে যাব।
7.25.33
अक्षौहिणीसहस्राणि चत्वार्यग्र्याणि रक्षसाम् ।
नानाप्रहरणान्याशु निर्ययुर्युद्धकाङ्क्षिणाम् ॥ ७.२५.३३ ॥
যুদ্ধাকাঙ্ক্ষী রাক্ষসদের চার হাজার প্রধান অক্ষৌহিণী সেনা নানা প্রকার অস্ত্র নিয়ে শীঘ্রই বেরিয়ে পড়ল।
7.25.34
इन्द्रजित्त्वग्रतः सैन्यात्सैनिकान्परिगृह्य च ।
जगाम रावणो मध्ये कुम्भकर्णश्च पृष्ठतः ॥ ७.२५.३४ ॥
ইন্দ্রজিৎ সেনার সামনে সৈন্যদের নিয়ে অগ্রসর হল; রাবণ মাঝখানে এবং কুম্ভকর্ণ পিছনে গেল।
7.25.35
विभीषणश्च धर्मात्मा लङ्कायां धर्मामाचरत् ।
शोषाः सर्वे महाभागा ययुर्मधुपुरं प्रति ॥ ७.२५.३५ ॥
ধর্মাত্মা বিভীষণ লঙ্কায় ধর্ম আচরণ করতে লাগলেন; অবশিষ্ট মহাভাগ্যবানেরা সকলে মধুপুরের দিকে চলে গেলেন।
7.25.36
खरैरुष्ट्रैर्हयैर्दीप्तैः शिंशुमारैर्महोरगैः ।
राक्षसाः प्रययुः सर्वे कृत्वा ऽ ऽकाशं निरन्तरम् ॥ ७.२५.३६ ॥
গাধা, উট, দীপ্তিময় ঘোড়া, শিংশুমার ও মহাসর্পে চড়ে সব রাক্ষস আকাশ অবিরাম ভরে দিয়ে চলল।
7.25.37
दैत्याश्च शतशस्तत्र कृतवैराश्च दैवतैः ।
रावणं प्रेक्ष्य गच्छन्तमन्वगच्छन्हि पृष्ठतः ॥ ७.२५.३७ ॥
দেবতাদের সঙ্গে শত্রুতা করা শত শত দৈত্যও রাবণকে যেতে দেখে তার পিছনে পিছনে চলল।
7.25.38
स तु गत्वा मधुपुरं प्रविश्य च दशाननः ।
न ददर्श मधुं तत्र भगिनीं तत्र दृष्टवान् ॥ ७.२५.३८ ॥
সেই দশানন মধুপুরে গিয়ে সেখানে প্রবেশ করলেন; কিন্তু সেখানে মধুকে দেখলেন না; সেখানে তিনি তাঁর ভগিনীকে দেখলেন।
7.25.39
सा च प्रह्वाञ्जलिर्भूत्वा शिरसा चरणौ गता ॥ ७.२५.३९ ॥
তিনি বিনয়ে করজোড়ে মাথা দিয়ে তাঁর চরণে প্রণত হলেন।
7.25.40
तस्य राक्षसराजस्य त्रस्ता कुम्भीनसी तदा ।
तां समुत्थापयामास न भेतव्यमिति ब्रुवन् ॥ ७.२५.४० ॥
সেই রাক্ষসরাজের সামনে ভীতা কুম্ভীনসীকে তিনি তুলে দাঁড় করালেন এবং বললেন, "ভয় পেও না।"
7.25.41
रावणो राक्षसश्रेष्ठः किं चापि करवाणि ते ।
साब्रवीद्यदि मे राजन्प्रसन्नस्त्वं महाभुज ।
भर्तारं न ममेहाद्य हन्तुर्महसि मानद ॥ ७.२५.४१ ॥
রাক্ষসশ্রেষ্ঠ রাবণ, আপনার জন্য আমি কী করব? তিনি বললেন: "হে রাজা, হে মহাবাহু, আপনি যদি আমার প্রতি প্রসন্ন হন, হে মানদাতা, আজ এখানে আমার স্বামীর হন্তাকে আপনি হত্যা করবেন না।"
7.25.42
न हीदृशं भयं किञ्चित्कुलस्त्रीणामिहोच्यते ।
भयानामपि सर्वेषां वैधव्यं व्यसनं महत् ॥ ७.२५.४२ ॥
কুলবধূদের কাছে এখানে এর চেয়ে বড় ভয় আর কিছু বলা হয় না; সমস্ত ভয়ের মধ্যে বৈধব্যই মহা দুর্দশা।
7.25.43
सत्यवाग्भव राजेन्द्र मामवेक्षस्व याचतीम् ।
त्वयाप्युक्तं महाराज न भेतव्यमिति स्वयम् ॥ ७.२५.४३ ॥
হে রাজেন্দ্র, সত্যবাদী হও; যাচনাকারিণী আমাকে দেখো। হে মহারাজ, 'ভয় পেয়ো না' — এ কথা তুমিই নিজে বলেছিলে।
7.25.44
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टः स्वसारं तत्र संस्थिताम् ।
क्व चासौ तव भर्ता वै मम शीघ्रं निवेद्यताम् ॥ ७.२५.४४ ॥
তখন দুঃসাহসী রাবণ সেখানে দাঁড়িয়ে থাকা বোনকে বলল: 'তোমার সেই স্বামী কোথায়? শীঘ্র আমাকে জানাও।'
7.25.45
सह तेन गमिष्यामि सुरलोकं जयावहे ।
तव कारुण्यसौहार्दान्निवृत्तो ऽस्मि मधोर्वधात् ॥ ७.२५.४५ ॥
'হে বিজয়বাহক, আমি তার সঙ্গে দেবলোকে যাব। তোমার করুণা ও স্নেহের কারণে আমি মধুবধ থেকে ফিরে এসেছি।'
7.25.46
इत्युक्ता सा समुत्थाप्य प्रसुप्तं तं निशाचरम् ।
अब्रवीत्सम्प्रहृष्टेव राक्षसी सा पतिं वचः ॥ ७.२५.४६ ॥
এ কথা বলে সেই রাক্ষসী ঘুমন্ত সেই নিশাচরকে জাগাল; অত্যন্ত আনন্দিতার মতো স্বামীকে এই কথা বলল।
7.25.47
एष प्राप्तो दशग्रीवो मम भ्राता महाबलः ।
सुरलोकजयाकाङ्क्षी साहाय्ये त्वां वृणोति च ॥ ७.२५.४७ ॥
'এই যে, আমার মহাবলী ভাই দশগ্রীব এসেছে; দেবলোক জয়ের আকাঙ্ক্ষায় সাহায্যের জন্য সে তোমাকেই বেছে নিচ্ছে।'
7.25.48
तदस्य त्वं सहायार्थं सबन्धुर्गच्छ राक्षस ।
स्निग्धस्य भजमानस्य युक्तमर्थाय कल्पितुम् ॥ ७.२५.४८ ॥
'অতএব হে রাক্ষস, স্বজনদের সঙ্গে নিয়ে এর সাহায্যে যাও। স্নেহশীল ও আশ্রয়প্রার্থীর কাজ সাধন করা উচিত।'
7.25.49
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा तथेत्याह मधुर्वचः ॥ ७.२५.४९ ॥
তার সেই কথা শুনে 'তাই হোক' বলে মধু মধুর বাক্য বললেন।
7.25.50
ददर्श राक्षसश्रेष्ठं यथान्यायमुपेत्य सः ।
पूजयमास धर्मेण रावणं राक्षसाधिपम् ॥ ७.२५.५० ॥
যথাবিধি কাছে গিয়ে রাক্ষসশ্রেষ্ঠকে দেখে তিনি ধর্মানুসারে রাক্ষসাধিপতি রাবণকে সম্মান করলেন।
7.25.51
प्राप्य पूजां दशग्रीवो मधुवेश्मानि वीर्यवान् ।
तत्र चैकां निशामुष्य गमनायोपचक्रमे ॥ ७.२५.५१ ॥
মধুর গৃহে সমাদর পেয়ে বীর্যবান দশগ্রীব সেখানে এক রাত্রি বাস করে যাত্রার উদ্যোগ নিলেন।
7.25.52
ततः कैलासमासाद्य शैलं वैश्रवणालयम् ।
राक्षसेन्द्रो महेन्द्राभः सेनामुपनिवेशयत् ॥ ७.२५.५२ ॥
তারপর বৈশ্রবণের আলয় কৈলাস পর্বতে পৌঁছে মহেন্দ্রসদৃশ রাক্ষসেন্দ্র সৈন্যদের শিবির স্থাপন করালেন।