वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.25
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.25.1
स तु दत्त्वा दशग्रीवो वनं घोरं स्वरस्य तत् ।
भगिनीं च समाश्वास्य हृष्टः स्वस्थतरो ऽभवत् ॥ ७.२५.१ ॥
दशग्रीवाने ते भयंकर वन स्वरसाला देऊन आणि बहिणीचे सांत्वन करून, हर्षित होऊन अधिक स्वस्थ झाला.
7.25.2
ततो निकुम्भिला नाम लङ्कोपवनमुत्तमम् ।
तद्राक्षसेन्द्रो बलवान्प्रविवेश सहानुगः ॥ ७.२५.२ ॥
नंतर निकुंभिला नावाच्या लंकेतील उत्तम उपवनात बलवान राक्षसराज आपल्या अनुचरांसह प्रवेशला.
7.25.3
ततो यूपशताकीर्णं सौम्यचैत्योपशोभितम् ।
ददर्श विष्ठितं यज्ञं श्रिया सम्प्रज्वलन्निव ॥ ७.२५.३ ॥
नंतर शेकडो यूपस्तंभांनी भरलेला, शुभ चैत्यांनी शोभणारा, स्थापित केलेला यज्ञ त्याने पाहिला; तो जणू आपल्या शोभेने प्रज्वलित होत होता.
7.25.4
ततः कृष्णाजिनधरं कमण्डलुशिखाध्वजम् ।
ददर्श स्वसुतं तत्र मेघनादं भयावहम् ॥ ७.२५.४ ॥
तेथे कृष्णाजिन परिधान केलेला, कमंडलू, शिखा आणि ध्वज धारण करणारा, भयावह असा आपला पुत्र मेघनाद त्याने पाहिला.
7.25.5
तं समासाद्य लङ्केशः परिष्वज्वाथ बाहुभिः ।
अब्रवीत्किमिदं वत्स वर्तसे ब्रूहि तत्त्वतः ॥ ७.२५.५ ॥
लंकाधिपती त्याच्याजवळ जाऊन बाहूंनी आलिंगन देऊन म्हणाला, "वत्सा, हे तू काय करीत आहेस? खरे सांग."
7.25.6
उशना त्वब्रवीत्तत्र यज्ञसम्पत्समृद्धये ।
रावणं राक्षसश्रेष्ठं द्विजश्रेष्ठो महातपाः ॥ ७.२५.६ ॥
तेथे महातपस्वी द्विजश्रेष्ठ उशनस यज्ञाच्या संपूर्णतेसाठी व समृद्धीसाठी राक्षसश्रेष्ठ रावणाला म्हणाले.
7.25.7
अहमाख्यामि ते राजञ्छ्रूयतां सर्वमेव तत् ।
यज्ञास्ते सप्त पुत्रेण प्राप्तास्सुबहुविस्तराः ॥ ७.२५.७ ॥
राजा, मी तुला सांगतो, ते सर्व ऐक. तुझ्या पुत्राने सात यज्ञ प्राप्त केले, जे अत्यंत विस्तृत आणि बहुसंख्य होते.
7.25.8
अग्निष्टोमो ऽश्वमेधश्च यज्ञो बहुसुवर्णकः ।
राजसूयस्तथा यज्ञो गोमेधो वैष्णवस्तथा ॥ ७.२५.८ ॥
अग्निष्टोम, अश्वमेध, बहु सुवर्णाचा यज्ञ, राजसूय, गोमेध आणि वैष्णव यज्ञ सुद्धा.
7.25.9
माहेश्वरे प्रवृत्ते तु यज्ञे पुम्भिः सुदुर्लभे ।
वरांस्ते लब्धवान्पुत्रः साक्षात्पशुपतेरिह ॥ ७.२५.९ ॥
माहेश्वर यज्ञ सुरू झाला असता, मनुष्यांना अत्यंत दुर्लभ अशा त्या यज्ञात, तुझ्या पुत्राने येथे साक्षात पशुपतींकडून वर मिळवले.
7.25.10
कामगं स्यन्दनं दिव्यमन्तरिक्षचरं ध्रुवम् ।
मायां च तामसीं नाम यया सम्पद्यते तमः ॥ ७.२५.१० ॥
इच्छेनुसार जाणारा, आकाशात संचार करणारा दिव्य रथ निश्चितच; आणि ज्याद्वारे अंधार निर्माण होतो ती तामसी नावाची माया सुद्धा.
7.25.11
एतया किल सङ्ग्रामे मायया राक्षसेश्वर ।
प्रयुक्तया गतिः शक्या नहि ज्ञातुं सुरासुरैः ॥ ७.२५.११ ॥
हे राक्षसेश्वरा, युद्धात ही माया वापरल्यास, तिची गती देव आणि असुरांनाही जाणता येत नाही.
7.25.12
अक्षयाविषुधी बाणैश्चापं चापि सुदुर्जयम् ।
अस्त्रं च बलवद्राजञ्छत्रुविध्वंसनं रणे ॥ ७.२५.१२ ॥
दोन अक्षय भाते, बाणांसह, आणि अत्यंत अजिंक्य धनुष्य सुद्धा; हे राजा, रणात शत्रूंचा नाश करणारे बलवान अस्त्रही.
7.25.13
एतान्सर्वान्वरांल्लब्ध्वा पुत्रस्ते ऽयं दशानन ।
अद्य यज्ञसमाप्तौ च त्वां दिदृक्षुस्स्थितो ह्यहम् ॥ ७.२५.१३ ॥
हे दशानना, तुझ्या या पुत्राने हे सर्व वर प्राप्त केले आहेत. आज यज्ञाच्या समाप्तीच्या वेळी तुला पाहण्याच्या इच्छेने मी येथे उभा आहे.
7.25.14
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवो न शोभनमिदं कृतम् ।
पूजिताः शत्रवो यस्माद्द्रव्यैरिन्द्रपुरोगमाः ॥ ७.२५.१४ ॥
तेव्हा दशग्रीव म्हणाला, "हे चांगले केले नाही, कारण इंद्रादी शत्रूंची द्रव्यांनी पूजा केली गेली आहे."
7.25.15
एहीदानीं कृतं विद्धि सुकृतं तन्न संशयः ।
आगच्छ सौम्य गच्छामः स्वमेव भवनं प्रति ॥ ७.२५.१५ ॥
ये, आता जे केले ते सत्कर्म आहे हे जाण, यात संशय नाही. ये सौम्या, आपण आपल्याच घराकडे जाऊ.
7.25.16
ततो गत्वा दशग्रीवः सपुत्रः सविभीषणः ।
स्त्रियो ऽवतारयामास सर्वास्ता बाष्पगद्गदाः ॥ ७.२५.१६ ॥
मग दशग्रीव पुत्र आणि विभीषणासह तिथे जाऊन अश्रूंनी गद्गदलेल्या त्या सर्व स्त्रियांना खाली उतरवले.
7.25.17
लक्षिण्यो रत्नभूताश्च देवदानवरक्षसाम् ।
तस्य तासु मतिं ज्ञात्वा धर्मत्मा वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.२५.१७ ॥
ते देव, दानव आणि राक्षसांतील रत्नासारख्या भाग्यवती स्त्रिया होत्या. त्यांच्याविषयीचा त्याचा मनोभाव जाणून धर्मात्मा विभीषणाने हे वचन सांगितले.
7.25.18
ईदृशैस्त्वं समाचारैर्यशोर्थकुलनाशनैः ।
धर्षणं ज्ञातिनां ज्ञात्वा स्वमतेन विचेष्टसे ॥ ७.२५.१८ ॥
कीर्ती, धन आणि कुळ नाश करणाऱ्या अशा वर्तनाने, नातेवाईकांचा अपमान होत आहे हे जाणूनही तू स्वतःच्या मताने वागत आहेस.
7.25.19
ज्ञातींस्तान्धर्षयित्वेमास्त्वया ऽ ऽनीता वराङ्गनाः ।
त्वामतिक्रम्य मधुना राजन्कुम्भीनसी हृता ॥ ७.२५.१९ ॥
हे राजा, त्या नातेवाइकांचा अपमान करून तू या श्रेष्ठ स्त्रियांना येथे आणलेस; आणि तुलाही डावलून मधूने कुंभीनसीचे हरण केले.
7.25.20
रावणस्त्वब्रवीद्वाक्यं नावगच्छामि किं त्विदम् ।
को ऽयं यस्तु त्वया ऽ ऽख्यातो मधुरित्येव नामतः ॥ ७.२५.२० ॥
रावण म्हणाला: हे वचन मला समजत नाही; तू ज्याला मधू नावाने सांगितलेस, तो कोण आहे?
7.25.21
विभीषणस्तु सङ्क्रुद्धो भ्रातरं वाक्यमब्रवीत् ।
श्रूयतामस्य पापस्य कर्मणः फलमागतम् ॥ ७.२५.२१ ॥
विभीषण अत्यंत संतापून भावाला म्हणाला: ऐक, या पापी माणसाच्या कर्माचे फळ आले आहे.
7.25.22
मातामहस्य यो भ्राता ज्येष्ठो भ्राता सुमालिनः ।
माल्यवानिति विख्यातो वृद्धः प्राज्ञो निशाचरः ॥ ७.२५.२२ ॥
जो मातामहांचा ज्येष्ठ बंधू आणि सुमालीचा मोठा भाऊ आहे, मालयवान नावाने प्रसिद्ध, वृद्ध आणि शहाणा निशाचर.
7.25.23
पिता ज्येष्ठो जनन्या नो ह्यस्माकं चार्यको ऽभवत् ।
तस्य कुम्भीनसी नाम दुहितुर्दुहिता ऽभवत् ॥ ७.२५.२३ ॥
आमच्या आईचे ज्येष्ठ वडील, आणि आमचेही आजोबा तेच होते; त्यांच्या मुलीच्या मुलीचे नाव कुंभीनसी.
7.25.24
मातृष्वसुरथास्माकं सा च कन्या ऽनलोद्भवा ।
भवत्यस्माकमेवैषा भ्रातृणां धर्मतः स्वसा ॥ ७.२५.२४ ॥
आमच्या मावशीची मुलगी ती कन्या, अग्नीपासून जन्मलेली; ती धर्मानुसार आम्हा भावांची बहीणच आहे.
7.25.25
सा हृता मधुना राजन्राक्षसेन बलीयसा ।
यज्ञप्रवृत्ते पुत्रे तु मयि चान्तर्जलोषिते ॥ ७.२५.२५ ॥
हे राजा, यज्ञात गुंतलेला पुत्र आणि मी पाण्यात वास्तव्य करत असताना, बलवान राक्षस मधूने तिला हरण केले.
7.25.26
कुम्भकर्णे महाराज निद्रामनुभवत्यथ ।
निहत्य राक्षसश्रेष्ठानमात्यानिह सम्मतान् ॥ ७.२५.२६ ॥
हे महाराजा, तेव्हा कुंभकर्ण निद्रेत होता; येथील मान्यवर राक्षसश्रेष्ठ आणि अमात्यांना मारून...
7.25.27
धर्षयित्वा हृता सा तु सुप्ताप्यन्तःपुरे तव ।
श्रुत्वा ऽपि तन्महाराज क्षान्तमेव हतो न सः ॥ ७.२५.२७ ॥
तुझ्या अंतःपुरात झोपलेली असतानाच तिचा अपमान करून तिला हरण करण्यात आले. महाराजा, हे ऐकूनही त्याने क्षमाच केली, म्हणून तो मारला गेला नाही.
7.25.28
यस्मादवश्यं दातव्या कन्या भर्त्रे हि भ्रातृभिः ।
तदेतत्कर्मणो ह्यस्य फलं पापस्य दुर्मते ॥ ७.२५.२८ ॥
भावांनी कन्या पतीला अवश्य द्यावी लागते, म्हणून हे दुर्बुद्धे, हेच त्या पापकर्माचे फळ आहे.
7.25.29
अस्मिन्नेवाभिसम्प्राप्तं लोके विदितमस्तु ते ।
विभीषणवचः श्रुत्वा राक्षसेन्द्रः स रावणः ।
दौरात्म्येनात्मनोद्धूतस्तप्ताम्भ इव सागरः ॥ ७.२५.२९ ॥
हे जगात सर्वांना कळो. विभीषणाचे बोलणे ऐकून राक्षसराज रावण आपल्या दुष्टपणाने तापलेल्या पाण्याने भरलेल्या समुद्राप्रमाणे खवळला.
7.25.30
ततो ऽब्रवीदृशग्रीवः क्रुद्धः संरक्तलोचनः ।
कल्प्यतां मे रथः शीघ्रं शूराः सज्जीभवन्तु नः ॥ ७.२५.३० ॥
तेव्हा क्रोधाने लालभडक डोळ्यांनी दशग्रीव म्हणाला, "माझा रथ लवकर सज्ज करा; आपले शूर वीरही तयार होवोत."
7.25.31
भ्राता मे कुम्भकर्णश्च ये च मुख्या निशाचराः ।
वाहनान्यधिरोहन्तु नानाप्रहरणायुधाः ॥ ७.२५.३१ ॥
माझा भाऊ कुंभकर्ण आणि जे प्रमुख निशाचर आहेत, त्यांनी नाना प्रकारची शस्त्रे घेऊन आपापल्या वाहनांवर आरूढ व्हावे.
7.25.32
अद्य तं समरे हत्वा मधुं रावणनिर्भयम् ।
सुरलोकं गमिष्यामि युद्धकाङ्क्षी सुहृद्वृतः ॥ ७.२५.३२ ॥
आज युद्धात रावणालाही न घाबरणाऱ्या त्या मधूला मारून, युद्धाची इच्छा धरून, मित्रांनी वेढलेला मी देवलोकी जाईन.
7.25.33
अक्षौहिणीसहस्राणि चत्वार्यग्र्याणि रक्षसाम् ।
नानाप्रहरणान्याशु निर्ययुर्युद्धकाङ्क्षिणाम् ॥ ७.२५.३३ ॥
युद्धाची इच्छा धरणाऱ्या राक्षसांच्या चार हजार प्रमुख अक्षौहिणी सेना नाना प्रकारची शस्त्रे घेऊन लगेच निघाल्या.
7.25.34
इन्द्रजित्त्वग्रतः सैन्यात्सैनिकान्परिगृह्य च ।
जगाम रावणो मध्ये कुम्भकर्णश्च पृष्ठतः ॥ ७.२५.३४ ॥
इंद्रजित सैन्याच्या पुढे सैनिकांना घेऊन गेला; रावण मध्यभागी आणि कुंभकर्ण मागे गेला.
7.25.35
विभीषणश्च धर्मात्मा लङ्कायां धर्मामाचरत् ।
शोषाः सर्वे महाभागा ययुर्मधुपुरं प्रति ॥ ७.२५.३५ ॥
धर्मात्मा विभीषण लंकेत धर्माचरण करीत राहिला; उरलेले सर्व महाभाग मधुपुराकडे गेले.
7.25.36
खरैरुष्ट्रैर्हयैर्दीप्तैः शिंशुमारैर्महोरगैः ।
राक्षसाः प्रययुः सर्वे कृत्वा ऽ ऽकाशं निरन्तरम् ॥ ७.२५.३६ ॥
गाढवे, उंट, तेजस्वी घोडे, शिंशुमार आणि महासर्प यांवर बसून सर्व राक्षस आकाश सततपणे व्यापून चालले.
7.25.37
दैत्याश्च शतशस्तत्र कृतवैराश्च दैवतैः ।
रावणं प्रेक्ष्य गच्छन्तमन्वगच्छन्हि पृष्ठतः ॥ ७.२५.३७ ॥
देवांशी वैर धरणारे शेकडो दैत्यही रावणाला जाताना पाहून त्याच्या मागोमाग गेले.
7.25.38
स तु गत्वा मधुपुरं प्रविश्य च दशाननः ।
न ददर्श मधुं तत्र भगिनीं तत्र दृष्टवान् ॥ ७.२५.३८ ॥
तो दशानन मधुपुरात जाऊन त्यात शिरला; पण तेथे त्याला मधू दिसला नाही; तिथे त्याने आपल्या बहिणीला पाहिले.
7.25.39
सा च प्रह्वाञ्जलिर्भूत्वा शिरसा चरणौ गता ॥ ७.२५.३९ ॥
ती विनम्रतेने हात जोडून मस्तकाने त्याच्या चरणांवर पडली.
7.25.40
तस्य राक्षसराजस्य त्रस्ता कुम्भीनसी तदा ।
तां समुत्थापयामास न भेतव्यमिति ब्रुवन् ॥ ७.२५.४० ॥
त्या राक्षसराजासमोर घाबरलेल्या कुंभीनसीला त्याने उठवले आणि "भिऊ नकोस" असे म्हटले.
7.25.41
रावणो राक्षसश्रेष्ठः किं चापि करवाणि ते ।
साब्रवीद्यदि मे राजन्प्रसन्नस्त्वं महाभुज ।
भर्तारं न ममेहाद्य हन्तुर्महसि मानद ॥ ७.२५.४१ ॥
राक्षसश्रेष्ठ रावणा, तुझ्यासाठी मी काय करू? ती म्हणाली: "हे राजा, हे महाबाहो, तू माझ्यावर प्रसन्न असलास तर, हे मानदात्या, आज येथे माझ्या पतीच्या वधकर्त्याला तू मारू नकोस."
7.25.42
न हीदृशं भयं किञ्चित्कुलस्त्रीणामिहोच्यते ।
भयानामपि सर्वेषां वैधव्यं व्यसनं महत् ॥ ७.२५.४२ ॥
कुलीन स्त्रियांना येथे याहून दुसरे कोणतेही भय सांगितले जात नाही; सर्व भयांत वैधव्य हेच मोठे संकट आहे.
7.25.43
सत्यवाग्भव राजेन्द्र मामवेक्षस्व याचतीम् ।
त्वयाप्युक्तं महाराज न भेतव्यमिति स्वयम् ॥ ७.२५.४३ ॥
हे राजेंद्रा, सत्यवादी हो; याचना करणाऱ्या मला पाहा. हे महाराजा, 'भिऊ नकोस' असे तूच स्वतः म्हटले होतेस.
7.25.44
रावणस्त्वब्रवीद्धृष्टः स्वसारं तत्र संस्थिताम् ।
क्व चासौ तव भर्ता वै मम शीघ्रं निवेद्यताम् ॥ ७.२५.४४ ॥
तेव्हा धृष्ट रावण तेथे उभ्या असलेल्या आपल्या बहिणीला म्हणाला — 'तुझा तो पती कुठे आहे? मला लवकर सांग.'
7.25.45
सह तेन गमिष्यामि सुरलोकं जयावहे ।
तव कारुण्यसौहार्दान्निवृत्तो ऽस्मि मधोर्वधात् ॥ ७.२५.४५ ॥
'हे विजय देणाऱ्या, मी त्याच्यासह देवलोकात जाईन. तुझ्या करुणेमुळे आणि स्नेहामुळे मी मधूच्या वधापासून परतलो आहे.'
7.25.46
इत्युक्ता सा समुत्थाप्य प्रसुप्तं तं निशाचरम् ।
अब्रवीत्सम्प्रहृष्टेव राक्षसी सा पतिं वचः ॥ ७.२५.४६ ॥
असे म्हणून त्या राक्षसीने झोपलेल्या त्या निशाचराला जागे केले; अत्यंत हर्षित झाल्यासारखी ती पतीला हे वचन म्हणाली.
7.25.47
एष प्राप्तो दशग्रीवो मम भ्राता महाबलः ।
सुरलोकजयाकाङ्क्षी साहाय्ये त्वां वृणोति च ॥ ७.२५.४७ ॥
'हा माझा महाबलवान भाऊ दशग्रीव आला आहे; देवलोक जिंकण्याच्या इच्छेने मदतीसाठी तो तुला निवडत आहे.'
7.25.48
तदस्य त्वं सहायार्थं सबन्धुर्गच्छ राक्षस ।
स्निग्धस्य भजमानस्य युक्तमर्थाय कल्पितुम् ॥ ७.२५.४८ ॥
'म्हणून हे राक्षसा, तू आपल्या नातेवाइकांसह याच्या मदतीसाठी जा. प्रेमळ आणि शरण आलेल्याचे कार्य साधणे योग्य आहे.'
7.25.49
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा तथेत्याह मधुर्वचः ॥ ७.२५.४९ ॥
तिचे ते बोलणे ऐकून 'तसेच होवो' असे म्हणत मधु मधुर वचन बोलला.
7.25.50
ददर्श राक्षसश्रेष्ठं यथान्यायमुपेत्य सः ।
पूजयमास धर्मेण रावणं राक्षसाधिपम् ॥ ७.२५.५० ॥
यथाविधी जवळ जाऊन राक्षसश्रेष्ठाला पाहून त्याने धर्मानुसार राक्षसाधिपती रावणाचा सत्कार केला.
7.25.51
प्राप्य पूजां दशग्रीवो मधुवेश्मानि वीर्यवान् ।
तत्र चैकां निशामुष्य गमनायोपचक्रमे ॥ ७.२५.५१ ॥
मधुच्या घरी सत्कार मिळवून पराक्रमी दशग्रीव तेथे एक रात्र राहिला आणि मग प्रस्थानाची तयारी करू लागला.
7.25.52
ततः कैलासमासाद्य शैलं वैश्रवणालयम् ।
राक्षसेन्द्रो महेन्द्राभः सेनामुपनिवेशयत् ॥ ७.२५.५२ ॥
मग वैश्रवणाचे निवासस्थान असलेल्या कैलास पर्वतावर पोहोचून महेंद्रासारखा तेजस्वी राक्षसेंद्र आपले सैन्य तेथे तळ ठोकण्यास लावला.