वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.27.1
कैलासं लङ्घयित्वाथ दशग्रीवः स रावणः ।
आससाद महातेजा इन्द्रलोकं निशाचरः ॥ ७.२७.१ ॥
कैलास ओलांडून दशग्रीव तो रावण, महातेजस्वी निशाचर, इंद्रलोकी पोहोचला.
7.27.2
तस्य राक्षससैन्यस्य समन्तादुपयास्यतः ।
देवलोकं ययौ शब्दो मथ्यमानार्णवोपमः ॥ ७.२७.२ ॥
त्या राक्षससेनेने चहूबाजूंनी पुढे सरकताना, मंथन होणाऱ्या समुद्रासारखा आवाज देवलोकात पोहोचला.
7.27.3
श्रुत्वा तु रावणं प्राप्तमिन्द्रश्चलित आसनात् ।
अब्रवीत्तत्र तान् देवान् सर्वानेव समागतान् ॥ ७.२७.३ ॥
रावण आला असल्याचे ऐकून इंद्र आपल्या आसनावरून चळला; तेथे जमलेल्या सर्व देवांना तो म्हणाला.
7.27.4
आदित्यान्सवसून्रुद्रान्विश्वान्साध्यान्मरुद्गणान् ।
सज्जीभवत युद्धार्थं रावणस्य दुरात्मनः ॥ ७.२७.४ ॥
हे आदित्यांनो, वसूंनो, रुद्रांनो, विश्वांनो, साध्यांनो, मरुद्गणांनो, दुरात्मा रावणाशी युद्धासाठी सज्ज व्हा.
7.27.5
एवमुक्तास्तु शक्रेण देवाः शक्रसमा युधि ।
सन्नह्य सुमहासत्त्वा युद्धश्रद्धासमन्विताः ॥ ७.२७.५ ॥
इंद्राने असे सांगितल्यावर, युद्धात इंद्रासमान ते महापराक्रमी देव कवच धारण करून युद्धोत्साहाने भरून गेले.
7.27.6
स तु दीनः परित्रस्तो महेन्द्रो रावणं प्रति ।
विष्णोः समीपमागत्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.२७.६ ॥
परंतु रावणाच्या भीतीने दुःखी व घाबरलेला महेंद्र विष्णूजवळ येऊन हे शब्द बोलला.
7.27.7
विष्णो कथं करिष्यामि महावीर्यपराक्रमः ।
असौ हि बलवद्रक्षो युद्धार्थमभिवर्तते ॥ ७.२७.७ ॥
हे विष्णू, महापराक्रमी असलेला मी कसे करू? तो बलवान राक्षस युद्धासाठी पुढे येत आहे.
7.27.8
वरप्रदानाद्बलवान्न खल्वन्येन हेतुना ।
तत्तु सत्यवचः कार्यं यदुक्तं पद्मयोनिना ॥ ७.२७.८ ॥
वरदानामुळेच तो बलवान झाला आहे, दुसऱ्या कारणाने नव्हे. पण पद्मयोनी (ब्रह्मदेव) यांनी जे सत्यवचन सांगितले, ते पूर्ण करायलाच हवे.
7.27.9
तद्यथा नमुचिर्वृत्रो बलिर्नरकशम्बरौ ।
त्वद्बलं समवष्टभ्य मया दग्धास्तथा कुरु ॥ ७.२७.९ ॥
तुझ्या बलाचा आधार घेऊन मी नमुची, वृत्र, बली, नरक आणि शंबर यांना जसे नष्ट केले, तसेच आता कर.
7.27.10
नह्यन्यो देवदेवेश त्वामृते मधुसूदन ।
गतिः परायणं नास्ति त्रैलोक्ये सचराचरे ॥ ७.२७.१० ॥
हे देवदेवेशा, हे मधुसूदना, तुझ्याशिवाय दुसरा कोणी नाही. चराचरासह तिन्ही लोकांत तुझ्याशिवाय दुसरा आश्रय किंवा परम आधार नाही.
7.27.11
त्वं हि नारायणः श्रीमान्पद्मनाभः सनातनः ।
त्वयेमे स्थापिता लोकाः शक्रश्चाहं सुरेश्वरः ॥ ७.२७.११ ॥
तूच श्रीमान नारायण, पद्मनाभ, सनातन आहेस. तुझ्याद्वारे हे लोक स्थापिले गेले आहेत; इंद्र असलेला मी आणि सुरेश्वरही तुझ्यानेच स्थापिले गेलो आहोत.
7.27.12
त्वया सृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
त्वामेव भगवन्सर्वे प्रविशन्ति युगक्षये ॥ ७.२७.१२ ॥
तुझ्याद्वारे हे संपूर्ण त्रैलोक्य चराचरासह निर्माण झाले आहे. हे भगवन्, युगाच्या अंती सर्वजण तुझ्यातच प्रवेश करतात.
7.27.13
तदाचक्ष्व यथा तत्त्वं देवदेव मम स्वयम् ।
अपि चक्रसहायस्त्वं योत्स्यसे रावणं प्रभो ॥ ७.२७.१३ ॥
म्हणून हे देवदेवा, आपणच मला यथार्थ सांगावे. हे प्रभो, चक्राच्या साहाय्याने आपण रावणाशी युद्ध कराल का?
7.27.14
एवमुक्तः स शक्रेण देवो नारायणः प्रभुः ।
अब्रवीन्न परित्रासः कर्तव्यः श्रूयतां च मे ॥ ७.२७.१४ ॥
इंद्राने असे म्हटल्यावर देव नारायण प्रभू म्हणाले, "भय बाळगू नये; आता माझे ऐका."
7.27.15
न तावदेष दुष्टात्मा शक्यो जेतुं सुरासुरैः ।
हन्तुं चापि समासाद्य वरदानेन दुर्जयः ॥ ७.२७.१५ ॥
या दुष्टात्म्याला सुर आणि असुर आत्ता जिंकू किंवा मारू शकणार नाहीत; वरदानामुळे तो दुर्जय झाला आहे.
7.27.16
सर्वथा तु महत्कर्म करिष्यति बलोत्कटः ।
राक्षसः पुत्रसहितो दृष्टमेतन्निसर्गतः ॥ ७.२७.१६ ॥
परंतु बलाने उन्मत्त असलेला हा राक्षस पुत्रांसह सर्व प्रकारे मोठे कर्म करील; हे स्वभावतःच दिसून आले आहे.
7.27.17
यत्तु मां त्वमभाषिष्ठ युद्ध्यस्वेति सुरेश्वर ।
नाहं तं प्रतियोत्स्यामि रावणं राक्षसं युधि ॥ ७.२७.१७ ॥
हे सुरेश्वरा, आपण मला 'युद्ध कर' असे म्हणालात; पण युद्धात त्या राक्षस रावणाशी मी लढणार नाही.
7.27.18
नाहत्वा समरे शत्रुं विष्णुः प्रतिनिवर्तते ।
दुर्लभश्चैव कामो ऽद्य वरगुप्ताद्धि रावणात् ॥ ७.२७.१८ ॥
विष्णू युद्धात शत्रूला मारल्याशिवाय परत फिरत नाहीत; पण वरदानाने रक्षिलेल्या रावणाकडून ती इच्छा आता दुर्लभ आहे.
7.27.19
प्रतिजाने च देवेन्द्र त्वत्समीपे शतक्रतो ।
भविता ऽस्मि यथा ऽस्याहं रक्षसो मृत्युकारणम् ॥ ७.२७.१९ ॥
हे देवेंद्रा, हे शतक्रतो, तुमच्या समक्ष मी प्रतिज्ञा करतो की या राक्षसाच्या मृत्यूचे कारण मीच होईन.
7.27.20
अहमेव निहन्ता ऽस्मि रावणं सपुरःसरम् ।
देवता नन्दयिष्यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् ।
एतत्ते कथितं तत्त्वं देवराज शचीपते ॥ ७.२७.२० ॥
मीच रावणाला त्याच्या प्रमुख सहकाऱ्यांसह ठार करीन. काळ आला आहे हे जाणून देवांना आनंद देईन. हे देवराजा, हे शचीपती, हे सत्य मी तुला सांगितले आहे.
7.27.21
युद्ध्यस्व विगतत्रासः सर्वैः सार्धं महाबल ॥ ७.२७.२१ ॥
हे महाबला, निर्भय होऊन सर्वांसह युद्ध कर.
7.27.22
यामि ज्ञात्वा कालमुपागतम् ।
ततो रुद्राः सहादित्या वसवो मरुतो ऽश्वनौ ।
सन्नद्धा निर्ययुस्तूर्णं राक्षसानभितः पुरात् ॥ ७.२७.२२ ॥
काळ आला आहे हे जाणून मी जातो. तेव्हा रुद्र, आदित्य, वसू, मरुत आणि दोन अश्विनीकुमार सज्ज होऊन त्वरेने नगराबाहेर राक्षसांकडे निघाले.
7.27.23
एतस्मिन्नन्तरे नादः शुश्रुवे रजनीक्षये ।
तस्य रावणसैन्यस्य प्रयुद्धस्य समन्ततः ॥ ७.२७.२३ ॥
याच वेळी रात्रीच्या अखेरीस चहूकडे युद्धात गुंतलेल्या रावणाच्या सैन्यातून एक भयंकर नाद ऐकू आला.
7.27.24
ते प्रयुद्धा महावीर्या ह्यन्योन्यमभिवीक्ष्य वै ।
सङ्ग्राममेवाभिमुखा ह्यभवर्तन्त हृष्टवत् ॥ ७.२७.२४ ॥
ते महापराक्रमी योद्धे एकमेकांकडे पाहून युद्धाला तोंड देऊन आनंदाने पुढे सरसावले.
7.27.25
ततो दैवतसैन्यनां सङ्क्षोभः समजायत ।
तदक्षयं महासैन्यं दृष्ट्वा समरमूर्धनि ॥ ७.२७.२५ ॥
तेव्हा देवसेनांमध्ये खळबळ उडाली; रणभूमीच्या अग्रभागी त्या अक्षय महासेनेला पाहून.
7.27.26
ततो युद्धं समभवेद्देवदानवरक्षसाम् ।
घोरं तुमुलनिर्ह्रादं नानाप्रहरणोद्यतम् ॥ ७.२७.२६ ॥
मग देव, दानव आणि राक्षस यांच्यात भीषण युद्ध पेटले; कोलाहलमय गर्जनेसह, नाना प्रकारची शस्त्रे उगारून.
7.27.27
एतस्मिन्नन्तरे शूरा राक्षसा घोरदर्शनाः ।
युद्धार्थं समवर्तन्त सचिवा रावणस्य ते ॥ ७.२७.२७ ॥
याच दरम्यान रावणाचे ते शूर, भयंकर दिसणारे सचिव राक्षस युद्धासाठी पुढे सरसावले.
7.27.28
मारीचश्च प्रहस्तश्च महापार्श्वमहोदरौ ।
अकम्पनो निकुम्भश्च शुकः सारण एव च ॥ ७.२७.२८ ॥
मारीच आणि प्रहस्त, महापार्श्व आणि महोदर, अकंपन आणि निकुंभ, तसेच शुक आणि सारण.
7.27.29
संह्लादो धूमकेतुश्च महादंष्ट्रो घटोदरः ।
जम्बुमाली महाह्रादो विरूपाक्षश्च राक्षसः ॥ ७.२७.२९ ॥
संह्लाद आणि धूमकेतू, महादंष्ट्र आणि घटोदर, जंबुमाली, महाह्लाद, आणि राक्षस विरूपाक्ष.
7.27.30
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च दुर्मुखो दूषणः खरः ।
त्रिशिराः करवीराक्षः सूर्यशत्रुश्च राक्षसः ॥ ७.२७.३० ॥
सुप्तघ्न आणि यज्ञकोप, दुर्मुख, दूषण आणि खर, त्रिशिरा आणि करवीराक्ष, तसेच राक्षस सूर्यशत्रू.
7.27.31
महाकायो ऽतिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ ।
एतैः सर्वैः परिवृतो महावीर्यो महाबलः ॥ ७.२७.३१ ॥
महाकाय आणि अतिकाय, देवान्तक आणि नरान्तक; या सर्वांनी वेढलेला, महापराक्रमी आणि महाबली (तो).
7.27.32
रावणस्यार्यकः सैन्यं सुमाली प्रविवेश ह ।
स दैवतगणान्सर्वान्नानाप्रहरणैः शितैः ।
व्यध्वंसयत्सुसङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरानिव ॥ ७.२७.३२ ॥
रावणाचा आजोबा सुमाली सैन्यात शिरला. अत्यंत संतप्त होऊन त्याने नाना प्रकारच्या तीक्ष्ण शस्त्रांनी सर्व देवगणांना वाऱ्याने मेघ विखरावेत तसे विखरून टाकले.
7.27.33
तद्दैवतबलं राम हन्यमानं निशाचरैः ।
प्रणुन्नं सर्वतो दिग्भ्यः सिंहनुन्ना मृगा इव ॥ ७.२७.३३ ॥
हे राम! निशाचरांनी मारली जाणारी ती देवसेना सिंहाने पळवलेल्या हरणांप्रमाणे सर्व दिशांनी पळवली गेली.
7.27.34
एतस्मिन्नन्तरे शूरो वसूनामष्टमो वसुः ।
सावित्र इति विख्यातः प्रविवेश रणाजिरम् ॥ ७.२७.३४ ॥
याच दरम्यान, वसूंमध्ये आठवा, सावित्र नावाने प्रसिद्ध असलेला शूर वसू रणांगणात शिरला.
7.27.35
तथा ऽ ऽदित्यौ महावीर्यौ त्वष्टा पूषा च दंशितौ ।
निंर्भयौ सह सैन्येन तदा प्राविशतां रणे ॥ ७.२७.३५ ॥
तसेच महापराक्रमी दोन आदित्य, त्वष्टा आणि पूषा, कवच घालून, निर्भयपणे आपल्या सेनेसह तेव्हा रणात शिरले.
7.27.36
ततो युद्धं समभवत्सुराणां सह राक्षसैः ।
क्रुद्धानां रक्षसां कीर्तिं समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ ७.२७.३६ ॥
तेव्हा देव आणि राक्षस यांच्यात युद्ध पेटले. युद्धांत मागे न हटणाऱ्या, संतप्त राक्षसांची कीर्ती (त्या युद्धात प्रकट झाली).
7.27.37
ततस्ते राक्षसाः सर्वे विबुधान्समरे स्थितान् ।
नानाप्रहरणैर्घोरैर्जघ्नुः शतसहस्रशः ॥ ७.२७.३७ ॥
तेव्हा ते सर्व राक्षस युद्धभूमीवर उभ्या असलेल्या देवांना नाना भयंकर शस्त्रांनी शेकडो हजारो वेळा प्रहार करू लागले.
7.27.38
देवाश्च राक्षसान्घोरान्महाबलपराक्रमान् ।
समरे विमलैः शस्त्रैरुपनिन्युर्यमक्षयम् ॥ ७.२७.३८ ॥
देवांनीही युद्धात त्या भयंकर, महाबलवान व पराक्रमी राक्षसांना निर्मल शस्त्रांनी यमलोकी पाठवले.
7.27.39
एतस्मिन्नन्तरे राम सुमाली नाम राक्षसः ।
नानाप्रहरणैः क्रुद्धस्तत्सैन्यं सो ऽभ्यवर्तत ॥ ७.२७.३९ ॥
याच वेळी, हे राम, सुमाली नावाचा राक्षस क्रोधाने नाना शस्त्रे घेऊन त्या सैन्यावर चालून आला.
7.27.40
स दैवतबलं सर्वं नानाप्रहणैः शितैः ।
व्यध्वंसयत सङ्क्रुद्धो वायुर्जलधरं यथा ॥ ७.२७.४० ॥
त्या अति क्रुद्ध राक्षसाने नाना तीक्ष्ण शस्त्रांनी देवांचे संपूर्ण सैन्य वाऱ्याने मेघ विखरावा तसे विखरून टाकले.
7.27.41
ते महाबाणवर्षैश्च शूलप्रासैः सुदारुणैः ।
हन्यमानाः सुराः सर्वे न व्यतिष्ठन्त संहताः ॥ ७.२७.४१ ॥
महान बाणांच्या वर्षावाने आणि अति भयंकर शूल-प्रासांनी आहत झालेले सर्व देव एकत्र उभे राहू शकले नाहीत.
7.27.42
ततो विद्राव्यमाणेषु दैवतेषु सुमालिना ।
वसूनामष्टमः क्रुद्धः सावित्रो वै व्यवस्थितः ॥ ७.२७.४२ ॥
तेव्हा सुमालीने देवांना पळवून लावले असताना, वसूंमधील आठवा सावित्र क्रुद्ध होऊन खंबीरपणे उभा राहिला.
7.27.43
संवृतः स्वैरथानीकैः प्रहरन्तं निशाचरम् ।
विक्रमेण महातेजा वारयामास संयुगे ॥ ७.२७.४३ ॥
स्वतःच्या सैन्याने वेढलेल्या महातेजस्वी वसूने युद्धात आक्रमण करणाऱ्या त्या निशाचराला पराक्रमाने रोखले.
7.27.44
ततस्तयोर्महायुद्धमभवद्रोमहर्षणम् ॥ ७.२७.४४ ॥
मग त्या दोघांमध्ये अंगावर काटा आणणारे महायुद्ध घडले.
7.27.45
सुमालिनो वसोश्चैव समरेष्वनिवर्तिनोः ।
ततस्तस्य महाबाणैर्वसुना सुमहात्मना ।
निहतः पन्नगरथः क्षणेन विनिपातितः ॥ ७.२७.४५ ॥
युद्धात मागे न हटणारे सुमाली आणि वसू; मग त्या महात्म्या वसूने आपल्या महाबाणांनी त्याचा सर्परथ क्षणार्धात पाडला.
7.27.46
हत्वा तु संयुगे तस्य रथं बाणशतैश्चितम् ।
गदां तस्य वधार्थाय वसुर्जग्राह पाणिना ॥ ७.२७.४६ ॥
युद्धात शेकडो बाणांनी भरलेला त्याचा रथ नष्ट करून, त्याच्या वधासाठी वसूने हातात गदा घेतली.
7.27.47
ततः प्रगृह्य दीप्ताग्रां कालदण्डोपमां गदाम् ।
तां मूर्ध्नि पातयामास सावित्रो वै सुमालिनः ॥ ७.२७.४७ ॥
मग पेटलेल्या टोकाची, कालदंडासारखी ती गदा उचलून सावित्र वसूने सुमालीच्या मस्तकावर प्रहार केला.
7.27.48
सा तस्योपरि चोल्काभा पतन्तीव बभौ गदा ।
इन्द्रप्रमुक्ता गर्जन्ती गिराविव महाशनिः ॥ ७.२७.४८ ॥
ती गदा उल्केसारखी प्रकाशत त्याच्यावर कोसळत असल्यासारखी चमकली; इंद्राने फेकलेले, गर्जणारे, पर्वतावर पडणारे महावज्र जणू.
7.27.49
तस्य नैवास्थि न शिरो न मांसं ददृशे तदा ।
गदया भस्मतां नीतं निहतस्य रणाजिरे ॥ ७.२७.४९ ॥
रणभूमीत मारल गेलेल्या त्याचे तेव्हा हाड, डोके किंवा मांस काहीच दिसले नाही; गदेने ते सर्व भस्म केले होते.
7.27.50
तं दृष्ट्वा निहतं सङ्ख्ये राक्षसास्ते समन्ततः ।
व्यद्रवन्सहिताः सर्वे क्रोशमानाः परस्परम् ।
विद्राव्यमाणा वसुना राक्षसा नावतस्थिरे ॥ ७.२७.५० ॥
युद्धात तो मारला गेलेला पाहून ते सर्व राक्षस चहूकडून एकत्र ओरडत पळून गेले; वसूने हाकललेले राक्षस स्थिर राहू शकले नाहीत.