વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.28.1
सुमालिनं हतं दृष्ट्वा वसुना भस्मसात्कृतम् ।
स्वसैन्यं विद्रुतं चापि लक्षयित्वा ऽर्दितं सुरैः ॥ ७.२८.१ ॥
સુમાલી વસુ દ્વારા મરાયો અને ભસ્મ થયો એ જોઈને, અને પોતાની સેના ભાગી રહી છે તથા દેવો દ્વારા પીડાઈ રહી છે એ જાણીને.
7.28.2
ततः स बलवान्क्रुद्धो रावणस्य सुतस्तदा ।
निवर्त्य राक्षसान्सर्वान्मेघनादो व्यवस्थितः ॥ ७.२८.२ ॥
ત્યારે બળવાન અને ક્રોધિત રાવણનો પુત્ર મેઘનાદ, બધા રાક્ષસોને પાછા વાળીને, અડગ ઊભો રહ્યો.
7.28.3
सुरथेनाग्निवर्णेन कामगेन महारथः ।
अभिदुद्राव सेनां तां वनान्यग्निरिव ज्वलन् ॥ ७.२८.३ ॥
અગ્નિ જેવા વર્ણના, ઇચ્છા મુજબ ચાલતા રથ પર સવાર મહારથીએ તે સેના પર હુમલો કર્યો, જેમ બળતી આગ વન પર ધસી જાય.
7.28.4
ततः प्रविशतस्तस्य विविधायुधधारिणः ।
विदुद्रुवुर्दिशः सर्वा दर्शनादेव देवताः ॥ ७.२८.४ ॥
પછી વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કરેલો તે પ્રવેશ્યો, ત્યારે તેને જોતાં જ દેવો બધી દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
7.28.5
न बभूव तदा कश्चिद्युयुत्सोरस्य सम्मुखे ।
सर्वानाविद्ध्य वित्रस्तांस्ततः शक्रो ऽब्रवीत्सुरान् ॥ ७.२८.५ ॥
ત્યારે તેની સામે યુદ્ધ કરવા ઇચ્છતો કોઈ રહ્યો નહીં. બધાને ભયભીત જોઈને ઇન્દ્રે દેવોને કહ્યું.
7.28.6
न भेतव्यं न गन्तव्यं निवर्तध्वं रणे सुराः ।
एष गच्छति पुत्रो मे युद्धार्थमपराजितः ॥ ७.२८.६ ॥
હે દેવો, ડરશો નહીં, ભાગશો નહીં, યુદ્ધમાં પાછા ફરો. આ મારો અપરાજિત પુત્ર યુદ્ધ માટે જાય છે.
7.28.7
ततः शक्रसुतो देवो जयन्त इति विश्रुतः ।
रथेनाद्भुतकल्पेन सङ्ग्रामे सो ऽभ्यवर्तत ॥ ७.२८.७ ॥
ત્યારે ઇન્દ્રનો પુત્ર, જયંત નામે વિખ્યાત દેવ, અદ્ભુત રચનાના રથ વડે યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો.
7.28.8
ततस्ते त्रिदशाः सर्वे परिवार्य शचीसुतम् ।
रावणस्य सुतं युद्धे समासाद्य प्रजघ्निरे ॥ ७.२८.८ ॥
ત્યારે બધા દેવોએ શચીપુત્રને ઘેરી લીધો અને યુદ્ધમાં રાવણના પુત્ર પર ધસી જઈ તેને પ્રહાર કર્યો.
7.28.9
तेषां युद्धं समभवत्सदृशं देवरक्षसाम् ।
महेन्द्रस्य च पुत्रस्य राक्षसेन्द्रसुतस्य च ॥ ७.२८.९ ॥
દેવો અને રાક્ષસો વચ્ચે એ યુદ્ધ સમાન બળે થયું; મહેન્દ્રના પુત્ર અને રાક્ષસરાજના પુત્ર વચ્ચે પણ સમાન યુદ્ધ થયું.
7.28.10
ततो मातलिपुत्रे तु गोमुखे राक्षसात्मजः ।
सारथौ पातयामास शरान्कनकभूषणान् ॥ ७.२८.१० ॥
ત્યારે રાક્ષસપુત્રે માતલિના પુત્ર ગોમુખ નામના સારથિ પર સુવર્ણાલંકૃત બાણો છોડ્યા.
7.28.11
शचीसुतश्चापि तथा जयन्तस्तस्य सारथिम् ।
तं चापि रावणिः क्रुद्धः समन्तात्प्रत्यविध्यत ॥ ७.२८.११ ॥
શચીપુત્ર જયંતે પણ એ જ રીતે પોતાના સારથિનું રક્ષણ કર્યું; પરંતુ ક્રોધિત રાવણિએ તેને પણ ચારેબાજુથી બાણોથી વીંધ્યો.
7.28.12
स हि क्रोधसमाविष्टो बली विस्फारितेक्षणः ।
रावणिः शक्रतनयं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.२८.१२ ॥
ક્રોધથી ભરાયેલા, બળવાન અને વિસ્ફારિત નેત્રવાળા રાવણિએ ઇન્દ્રપુત્રને બાણોની વર્ષાથી ઢાંકી દીધો.
7.28.13
ततो नानाप्रहरणाञ्छितधारान्सहस्रशः ।
पातयामास सङ्क्रुद्धः सुरसैन्येषु रावणिः ॥ ७.२८.१३ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા રાવણિએ દેવસેનાઓ પર તીક્ષ્ણ ધારવાળાં અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો હજારોની સંખ્યામાં વરસાવ્યાં.
7.28.14
शतघ्नीमुसलप्रासगदाखड्गपरश्वधान् ।
महान्ति गिरिशृङ्गाणि पातयामास रावणिः ॥ ७.२८.१४ ॥
શતઘ્ની, મુસળ, પ્રાસ, ગદા, ખડ્ગ, પરશુ તથા વિશાળ પર્વતશિખરો રાવણિએ વરસાવ્યાં.
7.28.15
ततः प्रव्यथिता लोकाः सञ्जज्ञे च तमो ऽभवत् ।
तस्य रावणपुत्रस्य शत्रुसैन्यानि निघ्नतः ॥ ७.२८.१५ ॥
ત્યારે લોકો ભયથી ધ્રૂજી ઊઠ્યા અને અંધકાર છવાયો, કારણ કે રાવણનો તે પુત્ર શત્રુસેનાઓનો સંહાર કરી રહ્યો હતો.
7.28.16
ततस्तद्दैवतबलं समन्तात्तं शचीसुतम् ।
बहुप्रकारमस्वस्थमभवच्छरपीडितम् ॥ ७.२८.१६ ॥
ત્યારે શચીપુત્ર (ઇન્દ્ર)ની તે દેવસેના ચારે બાજુથી બાણોથી પીડિત થઈને અનેક રીતે અસ્વસ્થ થઈ ગઈ.
7.28.17
नाभ्यजानन्त चान्योन्यं रक्षो वा देवता ऽथवा ।
तत्र तत्र विपर्यस्तं समन्तात्परिधावति ॥ ७.२८.१७ ॥
કોણ રાક્ષસ અને કોણ દેવ એ તેઓ એકબીજાને ઓળખી શક્યા નહીં; ચારેબાજુ મૂંઝાઈને આમતેમ દોડવા લાગ્યા.
7.28.18
देवा देवान्निजघ्नुस्ते राक्षसान्राक्षसास्तथा ।
सम्मूढास्तमसाच्छन्ना व्यद्रवन्नपरे तथा ॥ ७.२८.१८ ॥
દેવોએ દેવોને અને રાક્ષસોએ રાક્ષસોને હણ્યા; અંધકારથી ઘેરાઈ મોહગ્રસ્ત બનેલા બીજા પણ એ જ રીતે ભાગ્યા.
7.28.19
एतस्मिन्नन्तरे वीरः पुलोमा नाम वीर्यवान् ।
दैत्येन्द्रस्तेन सङ्गृह्य शचीपुत्रो ऽपवाहितः ॥ ७.२८.१९ ॥
આ દરમિયાન વીર્યવાન વીર પુલોમા નામના દૈત્યેન્દ્રે શચીપુત્રને પકડીને દૂર લઈ ગયો.
7.28.20
सङ्गृह्य तं तु दौहित्रं प्रविष्टः सागरं तदा ।
आर्यकः स हि तस्यासीत्पुलोमा येन सा शची ॥ ७.२८.२० ॥
તે દૌહિત્રને પકડીને ત્યારે તે સાગરમાં પ્રવેશ્યો; કારણ કે તે પુલોમા તેનો નાનો હતો, જેની પુત્રી શચી હતી.
7.28.21
ज्ञात्वा प्रणाशं तु तदा जयन्तस्याथ देवताः ।
अप्रहृष्टास्ततः सर्वा व्यथिताः सम्प्रदुद्रुवुः ॥ ७.२८.२१ ॥
જયંતનો વિનાશ જાણીને ત્યારે બધા દેવો અપ્રસન્ન અને વ્યથિત થઈને ભાગી ગયા.
7.28.22
रावणिस्त्वथ सङ्क्रुद्धो बलैः परिवृतः स्वकैः ।
अभ्यधावत देवांस्तान्मुमोच च महास्वनम् ॥ ७.२८.२२ ॥
પછી ક્રોધે ભરાયેલો રાવણિ પોતાના સૈન્યથી ઘેરાયેલો તે દેવો તરફ દોડ્યો અને મહાન ગર્જના કરી.
7.28.23
दृष्ट्वा प्रणाशं पुत्रस्य दैवतेषु च विद्रुतम् ।
मातलिं चाह देवेशो रथः समुपनीयताम् ॥ ७.२८.२३ ॥
પુત્રનો વિનાશ અને દેવોને ભાગતા જોઈને દેવેશે માતલિને કહ્યું, "રથ અહીં લાવો."
7.28.24
स तु दिव्यो महाभीमः सज्ज एव महारथः ।
उपस्थितो मातलिना वाह्यमानो महाजवः ॥ ७.२८.२४ ॥
તે દિવ્ય, અત્યંત ભયંકર મહારથ તૈયાર જ હતો; માતલિ દ્વારા હંકાતો તે અતિ વેગથી આવીને ઉપસ્થિત થયો.
7.28.25
ततो मेघा रथे तस्मिंस्तडित्त्वन्तो महाबलाः ।
अग्रतो वायुचपला नेदुः परमनिःस्वनाः ॥ ७.२८.२५ ॥
ત્યારે તે રથની આગળ વીજળીવાળા મહાબળવાન મેઘો પવન જેવા ચપળ થઈ ભારે ગર્જના કરવા લાગ્યા.
7.28.26
नानावाद्यानि वाद्यन्त गन्धर्वाश्च समाहिताः ।
ननृतुश्चाप्सरःसङ्घा निर्याते त्रिदशेश्वरे ॥ ७.२८.२६ ॥
દેવરાજ પ્રયાણ કરતા હતા ત્યારે ગંધર્વોએ એકાગ્રચિત્તે અનેક પ્રકારનાં વાજાં વગાડ્યાં અને અપ્સરાઓના સમૂહો નાચ્યા.
7.28.27
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैस्साध्यैश्च समरुद्गणैः ।
वृतो नानाप्रहरणैर्निर्ययौ त्रिदशाधिपः ॥ ७.२८.२७ ॥
રુદ્રો, વસુઓ, આદિત્યો, સાધ્યો અને મરુદ્ગણોથી ઘેરાયેલા, અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રો ધારણ કરેલા દેવાધિપતિ નીકળ્યા.
7.28.28
निर्गच्छतस्तु शक्रस्य परुषं पवनो ववौ ।
भास्करो निष्प्रभश्चासीन्महोल्काश्च प्रपेदिरे ॥ ७.२८.२८ ॥
ઇન્દ્ર નીકળતાં જ કઠોર પવન વાયો, સૂર્ય પ્રભાહીન થયો અને મોટી ઉલ્કાઓ પડવા લાગી.
7.28.29
एतस्मिन्नन्तरे शूरो दशग्रीवः प्रतापवान् ।
आरुरोह रथं दिव्यं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ ७.२८.२९ ॥
આ દરમિયાન શૂરવીર અને પ્રતાપી દશગ્રીવ (રાવણ) વિશ્વકર્માએ બનાવેલા દિવ્ય રથ પર ચડ્યો.
7.28.30
पन्नगैः सुमहाकार्यैर्वेष्टितं रोमहर्षणैः ।
तेषां निःश्वासवातेन प्रदीप्तमिव संयुगे ॥ ७.२८.३० ॥
તે રથ અતિવિશાળ, રોમાંચ ઉપજાવતા સર્પોથી વીંટળાયેલો હતો; તેમના શ્વાસના પવનથી યુદ્ધમાં તે જાણે સળગતો દેખાતો હતો.
7.28.31
दैत्यैर्निशाचरैश्चैव स रथः परिवारितः ।
समराभिमुखो दैत्यो महेन्द्रं सो ऽभ्यवर्तत ॥ ७.२८.३१ ॥
દૈત્યો અને નિશાચરોથી ઘેરાયેલો તે રથ, યુદ્ધ સામે થઈને, મહેન્દ્ર તરફ આગળ વધ્યો.
7.28.32
पुत्रं तं वारयित्वा तु स्वयमेव व्यवस्थितः ।
सो ऽपि युद्धाद्विनिष्क्रम्य रावणिः समुपाविशत् ॥ ७.२८.३२ ॥
પુત્રને રોકીને તે પોતે જ સ્થિર રહ્યો; અને રાવણિ પણ યુદ્ધમાંથી ખસી જઈને બેસી ગયો.
7.28.33
ततो युद्धं प्रवृत्तं तु सुराणां राक्षसैः सह ।
शस्त्राणि वर्षतां घोरं मेघानामिव संयुगे ॥ ७.२८.३३ ॥
પછી દેવો અને રાક્ષસો વચ્ચે ઘોર યુદ્ધ શરૂ થયું; મેઘોની જેમ શસ્ત્રો વરસવા લાગ્યા.
7.28.34
कुम्भकर्णस्तु दुष्टात्मा नानाप्रहरणोद्यतः ।
नाज्ञायत तदा युद्धे सह केनाप्ययुध्यत ॥ ७.२८.३४ ॥
પરંતુ દુષ્ટાત્મા કુંભકર્ણ અનેક શસ્ત્રો ઉગામીને યુદ્ધમાં લાગેલો હતો; ત્યારે તે કોની સાથે લડી રહ્યો છે તે જાણી શકાતું ન હતું.
7.28.35
दन्तैः भुजाभ्यां पद्मां च शक्तितोमरसायकैः ।
येन केनैव संरब्धस्ताडयामास वै सुरान् ॥ ७.२८.३५ ॥
દાંતથી, ભુજાઓથી, પગથી, તેમજ શક્તિ, તોમર અને બાણોથી — હાથમાં જે આવ્યું તેનાથી ક્રોધે ભરાઈને તેણે દેવોને પ્રહાર કર્યા.
7.28.36
ततो रुद्रैर्महाघोरैः सङ्गम्याथ निशाचरः ।
प्रयुद्धस्तैश्च सङ्ग्रामे क्षतः शस्त्रैर्निरन्तरम् ॥ ७.२८.३६ ॥
પછી અતિ ભયાનક રુદ્રો સાથે ભિડાઈને તે નિશાચર યુદ્ધમાં આકરી રીતે લડ્યો; તેમનાં શસ્ત્રોથી તે સતત ઘાયલ થતો રહ્યો.
7.28.37
बभौ शस्त्राचिततनुः कुम्भकर्णः क्षरन्नसृक् ।
विद्युत्स्तनितनिर्घोषो धारवानिव तोयदः ॥ ७.२८.३७ ॥
શસ્ત્રોથી વીંધાયેલા શરીરે, લોહી વહેતું કુંભકર્ણ વીજળી અને ગર્જનાવાળા, ધારાબંધ વરસતા મેઘ જેવો શોભતો હતો.
7.28.38
ततस्तद्राक्षसं सैन्यं प्रयुद्धं समरुद्गणैः ।
रणे विद्रावितं सर्वं नानाप्रहरणैः शितैः ॥ ७.२८.३८ ॥
પછી મરુતગણો સાથે ભીષણ યુદ્ધ કરતી તે રાક્ષસસેના, રણભૂમિમાં અનેક તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી સંપૂર્ણપણે ભગાડાઈ ગઈ.
7.28.39
केचिद्विनिहताः कृत्ताश्चेष्टन्ति स्म महीतले ।
वाहनेष्ववसक्ताश्च स्थिता एवापरे रणे ॥ ७.२८.३९ ॥
કેટલાક માર્યા જઈને કપાઈને ધરતી પર તરફડતા હતા; કેટલાક પોતાના વાહનોને વળગેલા હતા, અને બીજા યુદ્ધમાં ઊભા જ રહ્યા હતા.
7.28.40
रथान्नागान्खरानुष्ट्रान्पन्नगांस्तुरगान् रणे ।
शिंशुमारान्वराहांश्च पिशाचवदनान्तथा ॥ ७.२८.४० ॥
યુદ્ધમાં રથો, હાથીઓ, ગધેડાઓ, ઊંટો, સર્પો, ઘોડાઓ, શિંશુમાર (મગરો), ભૂંડો અને પિશાચના મુખવાળાં પ્રાણીઓને (તેઓએ સવારી માટે રાખ્યાં હતાં).
7.28.41
तान्समालिङ्ग्य बाहुभ्यां विष्टब्धाः केचिदुच्छ्रुताः ।
देवैस्तु शस्त्रसम्भिन्ना मम्रिरे च निशाचराः ॥ ७.२८.४१ ॥
કેટલાક રાક્ષસો તેમને બાહુઓથી મજબૂત આલિંગીને ઊંચા ઊભા રહ્યા; પણ દેવોના શસ્ત્રોથી વીંધાઈને તે નિશાચરો મૃત્યુ પામ્યા.
7.28.42
चित्रकर्म इवाभाति स तेषां रणसम्प्लवः ।
निहतानां प्रमत्तानां राक्षसानां महीतले ॥ ७.२८.४२ ॥
ધરતી પર માર્યા ગયેલા, બેભાન રાક્ષસોનો તે યુદ્ધ-પ્રવાહ ચિત્રકામના દૃશ્ય જેવો લાગતો હતો.
7.28.43
शोणितोदकनिष्पन्दकङ्कगृध्रसमाकुला ।
प्रवृत्ता संयुगमुखे शस्त्रग्राहवती नदी ॥ ७.२८.४३ ॥
લોહીના પાણીના પ્રવાહથી ભરેલી, બગલા અને ગીધોથી ઘેરાયેલી, યુદ્ધના મોખરે વહેતી, શસ્ત્ર-મગરોવાળી એક નદી વહી.
7.28.44
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो दशग्रीवः प्रतापवान् ।
निरीक्ष्य तद्बलं कृत्स्नं दैवतैर्विनिपातितम् ॥ ७.२८.४४ ॥
એ દરમિયાન ક્રોધે ભરાયેલા, પ્રતાપી દશગ્રીવ રાવણે પોતાની આખી સેના દેવતાઓએ પાડી નાખેલી જોઈ.
7.28.45
स तं प्रति विगाह्याशु प्रवृद्धं सैन्यसागरम् ।
त्रिदशान्समरे निघ्नञ्छक्रमेवाभ्यवर्तत ॥ ७.२८.४५ ॥
તે તે વિશાળ સૈન્ય-સાગરમાં ઝડપથી ઝંપલાવી, યુદ્ધમાં દેવોને હણતો, સીધો ઇન્દ્ર તરફ આગળ વધ્યો.
7.28.46
आगाच्छक्रो महच्चापं विस्फार्य सुमहास्वनम् ।
यस्य विस्फारघोषेण स्तनन्ति स्म दिशो दश ॥ ७.२८.४६ ॥
ઇન્દ્ર આવ્યો; પોતાનું મહાન ધનુષ્ય અત્યંત ગર્જનાથી ટંકારીને. તેના ટંકારના ઘોષથી દશે દિશાઓ ગાજી ઊઠી.
7.28.47
तद्विकृष्य महच्चापमिन्द्रो रावणमूर्धनि ।
निपातयामास शरान्पावकादित्यवर्चसः ॥ ७.२८.४७ ॥
તે મહાન ધનુષ્ય ખેંચીને ઇન્દ્રે રાવણના માથા પર અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન તેજસ્વી બાણો વરસાવ્યા.
7.28.48
तथैव च महाबाहुर्दशग्रीवो व्यवस्थितः ।
शक्रं कार्मुकविभ्रष्टैः शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.२८.४८ ॥
તેવી જ રીતે મહાબાહુ દશગ્રીવ રાવણ અડગ ઊભો રહ્યો અને પોતાના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણોની વર્ષાથી ઇન્દ્રને ઢાંકી દીધો.
7.28.49
प्रयुध्यतोरथ तयोर्बाणवर्षैः समन्ततः ।
न ज्ञायते तदा किञ्चित्सर्वं हि तमसा वृतम् ॥ ७.२८.४९ ॥
ત્યારે તે બંને યુદ્ધ કરતા હતા ત્યારે બાણોની વર્ષાથી ચારે બાજુ કંઈ દેખાતું ન હતું, કારણ કે બધું અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું હતું.