वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.28.1
सुमालिनं हतं दृष्ट्वा वसुना भस्मसात्कृतम् ।
स्वसैन्यं विद्रुतं चापि लक्षयित्वा ऽर्दितं सुरैः ॥ ७.२८.१ ॥
सुमाली वसूकडून मारला जाऊन भस्म झाला हे पाहून, आणि आपले सैन्य विखुरून देवांकडून पीडिले जात आहे हे जाणून.
7.28.2
ततः स बलवान्क्रुद्धो रावणस्य सुतस्तदा ।
निवर्त्य राक्षसान्सर्वान्मेघनादो व्यवस्थितः ॥ ७.२८.२ ॥
तेव्हा बलवान आणि क्रोधित झालेला रावणाचा पुत्र मेघनाद, सर्व राक्षसांना परत फिरवून, दृढपणे उभा राहिला.
7.28.3
सुरथेनाग्निवर्णेन कामगेन महारथः ।
अभिदुद्राव सेनां तां वनान्यग्निरिव ज्वलन् ॥ ७.२८.३ ॥
अग्निवर्ण, इच्छेनुसार चालणाऱ्या रथात बसलेला महारथी त्या सैन्यावर धावून गेला, जसा जळता अग्नी वनावर झेपावतो.
7.28.4
ततः प्रविशतस्तस्य विविधायुधधारिणः ।
विदुद्रुवुर्दिशः सर्वा दर्शनादेव देवताः ॥ ७.२८.४ ॥
मग विविध आयुधे धारण केलेला तो प्रवेश करताच, त्याला पाहण्यानेच देव सर्व दिशांना पळून गेले.
7.28.5
न बभूव तदा कश्चिद्युयुत्सोरस्य सम्मुखे ।
सर्वानाविद्ध्य वित्रस्तांस्ततः शक्रो ऽब्रवीत्सुरान् ॥ ७.२८.५ ॥
तेव्हा त्याच्या समोर युद्ध करू इच्छिणारा कोणीही उरला नाही. सर्वांना भयभीत झालेले पाहून मग इंद्र देवांना म्हणाला.
7.28.6
न भेतव्यं न गन्तव्यं निवर्तध्वं रणे सुराः ।
एष गच्छति पुत्रो मे युद्धार्थमपराजितः ॥ ७.२८.६ ॥
हे देवांनो, भिऊ नका, पळू नका, रणात परत फिरा. हा माझा अपराजित पुत्र युद्धासाठी जात आहे.
7.28.7
ततः शक्रसुतो देवो जयन्त इति विश्रुतः ।
रथेनाद्भुतकल्पेन सङ्ग्रामे सो ऽभ्यवर्तत ॥ ७.२८.७ ॥
तेव्हा इंद्राचा पुत्र, जयंत नावाने प्रसिद्ध असलेला देव, अद्भुत रचनेच्या रथातून युद्धात पुढे सरसावला.
7.28.8
ततस्ते त्रिदशाः सर्वे परिवार्य शचीसुतम् ।
रावणस्य सुतं युद्धे समासाद्य प्रजघ्निरे ॥ ७.२८.८ ॥
तेव्हा सर्व देवांनी शचीपुत्राला वेढले आणि युद्धात रावणाच्या पुत्रावर चाल करून त्याच्यावर प्रहार केला.
7.28.9
तेषां युद्धं समभवत्सदृशं देवरक्षसाम् ।
महेन्द्रस्य च पुत्रस्य राक्षसेन्द्रसुतस्य च ॥ ७.२८.९ ॥
देव आणि राक्षस यांच्यात ते युद्ध समान बलाने झाले; महेंद्राचा पुत्र आणि राक्षसराजाचा पुत्र यांच्यातही तसेच समान युद्ध झाले.
7.28.10
ततो मातलिपुत्रे तु गोमुखे राक्षसात्मजः ।
सारथौ पातयामास शरान्कनकभूषणान् ॥ ७.२८.१० ॥
तेव्हा राक्षसपुत्राने मातलीचा पुत्र गोमुख नावाच्या सारथ्यावर सोन्याने अलंकृत बाण सोडले.
7.28.11
शचीसुतश्चापि तथा जयन्तस्तस्य सारथिम् ।
तं चापि रावणिः क्रुद्धः समन्तात्प्रत्यविध्यत ॥ ७.२८.११ ॥
शचीपुत्र जयंतानेही त्याच प्रकारे आपल्या सारथ्याचे रक्षण केले; परंतु क्रुद्ध झालेल्या रावणिने त्यालाही चहूबाजूंनी बाणांनी विंधले.
7.28.12
स हि क्रोधसमाविष्टो बली विस्फारितेक्षणः ।
रावणिः शक्रतनयं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.२८.१२ ॥
क्रोधाने भरलेल्या, बलवान आणि विस्फारित डोळ्यांच्या रावणिने शक्राच्या पुत्राला बाणांच्या वर्षावाने झाकून टाकले.
7.28.13
ततो नानाप्रहरणाञ्छितधारान्सहस्रशः ।
पातयामास सङ्क्रुद्धः सुरसैन्येषु रावणिः ॥ ७.२८.१३ ॥
तेव्हा संतापलेल्या रावणीने देवसेनांवर तीक्ष्ण धारांची नाना प्रकारची शस्त्रे हजारोंनी फेकली.
7.28.14
शतघ्नीमुसलप्रासगदाखड्गपरश्वधान् ।
महान्ति गिरिशृङ्गाणि पातयामास रावणिः ॥ ७.२८.१४ ॥
शतघ्नी, मुसळ, प्रास, गदा, खड्ग, परशू आणि मोठी पर्वतशिखरे रावणीने फेकली.
7.28.15
ततः प्रव्यथिता लोकाः सञ्जज्ञे च तमो ऽभवत् ।
तस्य रावणपुत्रस्य शत्रुसैन्यानि निघ्नतः ॥ ७.२८.१५ ॥
तेव्हा लोक भयभीत झाले आणि अंधार पसरला, कारण रावणाचा तो पुत्र शत्रुसैन्यांचा संहार करत होता.
7.28.16
ततस्तद्दैवतबलं समन्तात्तं शचीसुतम् ।
बहुप्रकारमस्वस्थमभवच्छरपीडितम् ॥ ७.२८.१६ ॥
तेव्हा शचीपुत्राची (इंद्राची) ती देवसेना चहूकडून बाणांनी पीडित होऊन नाना प्रकारे अस्वस्थ झाली.
7.28.17
नाभ्यजानन्त चान्योन्यं रक्षो वा देवता ऽथवा ।
तत्र तत्र विपर्यस्तं समन्तात्परिधावति ॥ ७.२८.१७ ॥
कोण राक्षस आणि कोण देव हे ते एकमेकांना ओळखू शकले नाहीत; सर्वत्र गोंधळून इकडे-तिकडे धावू लागले.
7.28.18
देवा देवान्निजघ्नुस्ते राक्षसान्राक्षसास्तथा ।
सम्मूढास्तमसाच्छन्ना व्यद्रवन्नपरे तथा ॥ ७.२८.१८ ॥
देवांनी देवांना आणि राक्षसांनी राक्षसांना मारले; अंधाराने वेढलेले व मोहग्रस्त झालेले इतरही असेच पळू लागले.
7.28.19
एतस्मिन्नन्तरे वीरः पुलोमा नाम वीर्यवान् ।
दैत्येन्द्रस्तेन सङ्गृह्य शचीपुत्रो ऽपवाहितः ॥ ७.२८.१९ ॥
याच वेळी वीर्यवान वीर पुलोमा नावाच्या दैत्यराजाने शचीपुत्राला धरून दूर नेले.
7.28.20
सङ्गृह्य तं तु दौहित्रं प्रविष्टः सागरं तदा ।
आर्यकः स हि तस्यासीत्पुलोमा येन सा शची ॥ ७.२८.२० ॥
त्या दौहित्राला धरून तो तेव्हा सागरात शिरला; कारण तो पुलोमा त्याचा आजोबा होता, ज्याची कन्या शची होती.
7.28.21
ज्ञात्वा प्रणाशं तु तदा जयन्तस्याथ देवताः ।
अप्रहृष्टास्ततः सर्वा व्यथिताः सम्प्रदुद्रुवुः ॥ ७.२८.२१ ॥
जयंताचा नाश जाणून तेव्हा सर्व देव अप्रसन्न आणि व्यथित होऊन पळून गेले.
7.28.22
रावणिस्त्वथ सङ्क्रुद्धो बलैः परिवृतः स्वकैः ।
अभ्यधावत देवांस्तान्मुमोच च महास्वनम् ॥ ७.२८.२२ ॥
मग संतापलेला रावणपुत्र आपल्या सैन्याने वेढलेला त्या देवांवर धावून गेला आणि मोठी गर्जना केली.
7.28.23
दृष्ट्वा प्रणाशं पुत्रस्य दैवतेषु च विद्रुतम् ।
मातलिं चाह देवेशो रथः समुपनीयताम् ॥ ७.२८.२३ ॥
पुत्राचा नाश आणि देवांचे पळणे पाहून देवेश मातलीला म्हणाला, "रथ इकडे आणा."
7.28.24
स तु दिव्यो महाभीमः सज्ज एव महारथः ।
उपस्थितो मातलिना वाह्यमानो महाजवः ॥ ७.२८.२४ ॥
ते दिव्य, अत्यंत भयानक महारथ तयारच होते; मातलीने हाकलेले ते अत्यंत वेगाने येऊन उपस्थित झाले.
7.28.25
ततो मेघा रथे तस्मिंस्तडित्त्वन्तो महाबलाः ।
अग्रतो वायुचपला नेदुः परमनिःस्वनाः ॥ ७.२८.२५ ॥
तेव्हा त्या रथापुढे विजांनी युक्त असे महाबलवान मेघ वाऱ्यासारखे चपळपणे धावत आले आणि अत्यंत भीषण गर्जना करू लागले.
7.28.26
नानावाद्यानि वाद्यन्त गन्धर्वाश्च समाहिताः ।
ननृतुश्चाप्सरःसङ्घा निर्याते त्रिदशेश्वरे ॥ ७.२८.२६ ॥
देवेंद्र निघाला तेव्हा गंधर्वांनी एकाग्रतेने नाना प्रकारची वाद्ये वाजवली आणि अप्सरांचे समूह नाचू लागले.
7.28.27
रुद्रैर्वसुभिरादित्यैस्साध्यैश्च समरुद्गणैः ।
वृतो नानाप्रहरणैर्निर्ययौ त्रिदशाधिपः ॥ ७.२८.२७ ॥
रुद्र, वसू, आदित्य, साध्य आणि मरुद्गणांनी वेढलेला, नाना प्रकारची शस्त्रे धारण केलेला देवाधिपती निघाला.
7.28.28
निर्गच्छतस्तु शक्रस्य परुषं पवनो ववौ ।
भास्करो निष्प्रभश्चासीन्महोल्काश्च प्रपेदिरे ॥ ७.२८.२८ ॥
इंद्र निघताच भयंकर वारा वाहू लागला, सूर्य निस्तेज झाला आणि मोठमोठ्या उल्का कोसळू लागल्या.
7.28.29
एतस्मिन्नन्तरे शूरो दशग्रीवः प्रतापवान् ।
आरुरोह रथं दिव्यं निर्मितं विश्वकर्मणा ॥ ७.२८.२९ ॥
याच वेळी शूर आणि प्रतापी दशग्रीव (रावण) विश्वकर्म्याने निर्मिलेल्या दिव्य रथावर चढला.
7.28.30
पन्नगैः सुमहाकार्यैर्वेष्टितं रोमहर्षणैः ।
तेषां निःश्वासवातेन प्रदीप्तमिव संयुगे ॥ ७.२८.३० ॥
तो रथ अतिविशाल, अंगावर काटा आणणाऱ्या सर्पांनी वेढलेला होता; त्यांच्या श्वासवाऱ्याने रणांगणात तो जणू पेटल्यासारखा दिसत होता.
7.28.31
दैत्यैर्निशाचरैश्चैव स रथः परिवारितः ।
समराभिमुखो दैत्यो महेन्द्रं सो ऽभ्यवर्तत ॥ ७.२८.३१ ॥
दैत्य आणि निशाचरांनी वेढलेल्या त्या रथावरील दैत्य युद्धासमोर येऊन महेंद्राकडे चालून गेला.
7.28.32
पुत्रं तं वारयित्वा तु स्वयमेव व्यवस्थितः ।
सो ऽपि युद्धाद्विनिष्क्रम्य रावणिः समुपाविशत् ॥ ७.२८.३२ ॥
पुत्राला रोखून तो स्वतः उभा राहिला; आणि रावणीही युद्धातून बाहेर पडून बसला.
7.28.33
ततो युद्धं प्रवृत्तं तु सुराणां राक्षसैः सह ।
शस्त्राणि वर्षतां घोरं मेघानामिव संयुगे ॥ ७.२८.३३ ॥
मग देव आणि राक्षस यांच्यात घोर युद्ध सुरू झाले; मेघांप्रमाणे शस्त्रे वर्षू लागली.
7.28.34
कुम्भकर्णस्तु दुष्टात्मा नानाप्रहरणोद्यतः ।
नाज्ञायत तदा युद्धे सह केनाप्ययुध्यत ॥ ७.२८.३४ ॥
पण दुष्टात्मा कुंभकर्ण विविध शस्त्रे उगारून युद्धात गुंतला होता; तेव्हा तो कोणाशी लढत होता हे कळत नव्हते.
7.28.35
दन्तैः भुजाभ्यां पद्मां च शक्तितोमरसायकैः ।
येन केनैव संरब्धस्ताडयामास वै सुरान् ॥ ७.२८.३५ ॥
दातांनी, बाहूंनी, पायांनी, शक्ती, तोमर आणि बाणांनी — हाताशी आलेल्या कशानेही संतप्त होऊन त्याने देवांना प्रहार केले.
7.28.36
ततो रुद्रैर्महाघोरैः सङ्गम्याथ निशाचरः ।
प्रयुद्धस्तैश्च सङ्ग्रामे क्षतः शस्त्रैर्निरन्तरम् ॥ ७.२८.३६ ॥
मग अत्यंत भयानक रुद्रांशी भिडून तो निशाचर युद्धात तीव्रपणे लढला; त्यांच्या शस्त्रांनी तो सतत जखमी झाला.
7.28.37
बभौ शस्त्राचिततनुः कुम्भकर्णः क्षरन्नसृक् ।
विद्युत्स्तनितनिर्घोषो धारवानिव तोयदः ॥ ७.२८.३७ ॥
शस्त्रांनी छिन्न झालेल्या शरीराने, रक्त वाहत असताना कुंभकर्ण विजांच्या कडकडाटासह धारा वर्षणाऱ्या मेघासारखा शोभला.
7.28.38
ततस्तद्राक्षसं सैन्यं प्रयुद्धं समरुद्गणैः ।
रणे विद्रावितं सर्वं नानाप्रहरणैः शितैः ॥ ७.२८.३८ ॥
मग्न मरुद्गणांशी घोर युद्ध करणारे ते राक्षससैन्य रणांगणात अनेक तीक्ष्ण शस्त्रांनी पूर्णपणे पळवून लावले गेले.
7.28.39
केचिद्विनिहताः कृत्ताश्चेष्टन्ति स्म महीतले ।
वाहनेष्ववसक्ताश्च स्थिता एवापरे रणे ॥ ७.२८.३९ ॥
काही मारले जाऊन तुटून जमिनीवर तडफडत होते; काही आपल्या वाहनांना चिकटलेले होते, तर इतर रणांगणात तसेच उभे होते.
7.28.40
रथान्नागान्खरानुष्ट्रान्पन्नगांस्तुरगान् रणे ।
शिंशुमारान्वराहांश्च पिशाचवदनान्तथा ॥ ७.२८.४० ॥
युद्धात रथ, हत्ती, गाढवे, उंट, साप, घोडे, शिंशुमार (मगरी), डुक्कर आणि पिशाचांची तोंडे असलेले प्राणी (त्यांनी स्वार होऊन) धरले होते.
7.28.41
तान्समालिङ्ग्य बाहुभ्यां विष्टब्धाः केचिदुच्छ्रुताः ।
देवैस्तु शस्त्रसम्भिन्ना मम्रिरे च निशाचराः ॥ ७.२८.४१ ॥
काही राक्षसांनी त्यांना बाहूंनी घट्ट धरून वर उभे राहिले होते; पण देवांच्या शस्त्रांनी विद्ध होऊन ते निशाचर मेले.
7.28.42
चित्रकर्म इवाभाति स तेषां रणसम्प्लवः ।
निहतानां प्रमत्तानां राक्षसानां महीतले ॥ ७.२८.४२ ॥
जमिनीवर मारले गेलेल्या, गाफील राक्षसांचा तो रणसंहार चित्रकलेतील एखाद्या चित्रासारखा दिसत होता.
7.28.43
शोणितोदकनिष्पन्दकङ्कगृध्रसमाकुला ।
प्रवृत्ता संयुगमुखे शस्त्रग्राहवती नदी ॥ ७.२८.४३ ॥
रक्ताच्या पाण्याच्या प्रवाहाने भरलेली, बगळे आणि गिधाडांनी व्यापलेली, युद्धाच्या आरंभी वाहणारी, शस्त्ररूपी मगरींनी भरलेली एक नदी वाहू लागली.
7.28.44
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो दशग्रीवः प्रतापवान् ।
निरीक्ष्य तद्बलं कृत्स्नं दैवतैर्विनिपातितम् ॥ ७.२८.४४ ॥
याच दरम्यान संतापलेल्या, पराक्रमी दशग्रीव रावणाने आपले संपूर्ण सैन्य देवांनी पाडलेले पाहिले.
7.28.45
स तं प्रति विगाह्याशु प्रवृद्धं सैन्यसागरम् ।
त्रिदशान्समरे निघ्नञ्छक्रमेवाभ्यवर्तत ॥ ७.२८.४५ ॥
तो त्या विशाल सैन्यसागरात वेगाने शिरला, युद्धात देवांना मारत, थेट इंद्राकडे चालून गेला.
7.28.46
आगाच्छक्रो महच्चापं विस्फार्य सुमहास्वनम् ।
यस्य विस्फारघोषेण स्तनन्ति स्म दिशो दश ॥ ७.२८.४६ ॥
इंद्र आला; आपले महान धनुष्य अत्यंत गर्जनेसह ताणून-टणत्कारून त्याने प्रचंड नाद केला. त्या टणत्काराच्या घोषाने दहा दिशा गर्जल्या.
7.28.47
तद्विकृष्य महच्चापमिन्द्रो रावणमूर्धनि ।
निपातयामास शरान्पावकादित्यवर्चसः ॥ ७.२८.४७ ॥
ते महान धनुष्य ओढून इंद्राने रावणाच्या मस्तकावर अग्नी आणि सूर्यासारखे तेजस्वी बाण पाडले.
7.28.48
तथैव च महाबाहुर्दशग्रीवो व्यवस्थितः ।
शक्रं कार्मुकविभ्रष्टैः शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.२८.४८ ॥
तसाच महाबाहू दशग्रीव रावण स्थिर उभा राहिला आणि आपल्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांच्या वर्षावाने त्याने इंद्राला झाकून टाकले.
7.28.49
प्रयुध्यतोरथ तयोर्बाणवर्षैः समन्ततः ।
न ज्ञायते तदा किञ्चित्सर्वं हि तमसा वृतम् ॥ ७.२८.४९ ॥
तेव्हा ते दोघे युद्ध करत असताना बाणांच्या वर्षावाने चहूकडे काहीच दिसत नव्हते, कारण सर्व काही अंधाराने व्यापले होते.