વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.29.1
ततस्तमसि सञ्जाते सर्वे ते देवराक्षसाः ।
अयुद्ध्यन्त बलोन्मत्ताः सूदयन्तः परस्परम् ॥ ७.२९.१ ॥
પછી અંધારું છવાતાં, બળના મદથી ઉન્મત્ત બનેલા તે દેવો અને રાક્ષસો એકબીજાને મારતા યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
7.29.2
ततस्तु देवसैन्येन राक्षसानां बृहद्बलम् ।
दशांशं स्थापितं युद्धे शेषं नीतं यमक्षयम् ॥ ७.२९.२ ॥
પછી દેવસેનાએ રાક્ષસોની વિશાળ સેનાનો દસમો ભાગ યુદ્ધમાં રોકી રાખ્યો અને બાકીનાને યમલોક મોકલી દીધા.
7.29.3
तस्मिंस्तु तामसे युद्धे सर्वे ते देवराक्षसाः ।
अन्योन्यं नाभ्यजानन्त युध्यमानाः परस्परम् ॥ ७.२९.३ ॥
તે અંધકારમય યુદ્ધમાં લડતા તે દેવો અને રાક્ષસો એકબીજાને ઓળખી શક્યા નહીં.
7.29.4
इन्द्रश्च रावणश्चैव रावणिश्च महाबलः ।
तस्मिंस्तमोजालवृते मोहमीयुर्न ते त्रयः ॥ ७.२९.४ ॥
ઇન્દ્ર, રાવણ અને મહાબળવાન રાવણિ (ઇન્દ્રજિત) — અંધકારના જાળમાં ઘેરાયેલા તે યુદ્ધમાં એ ત્રણેય મોહમાં ન પડ્યા.
7.29.5
स तु दृष्ट्वा बलं सर्वं रावणो निहतं क्षणात् ।
क्रोधमभ्यगमत्तीव्रं महानादं च मुक्तवान् ॥ ७.२९.५ ॥
પરંતુ રાવણે પોતાની સમગ્ર સેનાને ક્ષણમાં હણાયેલી જોઈ, અને તીવ્ર ક્રોધ ધારણ કરીને મહાગર્જના કરી.
7.29.6
क्रोधात्सूतं च दुर्धर्षः स्यन्दनस्थमुवाच ह ।
परसैन्यस्य मध्येन यावदन्तो नयस्व माम् ॥ ७.२९.६ ॥
ક્રોધથી દુર્ધર્ષ બનેલો તે રથ પર ઊભેલા સારથિને બોલ્યો — "શત્રુસેનાની વચ્ચેથી, તેના અંત સુધી મને લઈ જા."
7.29.7
अद्यैतान् त्रिदशान्सर्वान्विक्रमैः समरे स्वयम् ।
नानाशस्त्रैर्महाघोरैर्नयामि यमसादनम् ॥ ७.२९.७ ॥
આજે હું પોતે યુદ્ધમાં મારા પરાક્રમથી આ સર્વ ત્રિદશોને ભયંકર નાના શસ્ત્રોથી યમસદનમાં મોકલીશ.
7.29.8
अहमिन्द्रं वधिष्यामि धनदं वरुणं यमम् ।
त्रिदशान्विनिहत्याथ स्वयं स्थास्याम्यथोपरि ।
विषादो न च कर्तव्यः शीघ्रं वाहय मे रथम् ॥ ७.२९.८ ॥
હું ઇન્દ્ર, ધનદ (કુબેર), વરુણ અને યમનો વધ કરીશ; ત્રિદશોને હણીને હું પોતે ઉપર ઊભો રહીશ. વિષાદ ન કરવો; ઝડપથી મારો રથ હાંક.
7.29.9
द्विः खलु त्वां ब्रवीम्यद्य यावदन्तो नयस्व माम् ॥ ७.२९.९ ॥
આજે હું તને બે વાર કહું છું — યુદ્ધના અંત સુધી મને લઈ જા.
7.29.10
अयं स नन्दनोद्देशो यत्र वर्तामहे वयम् ।
नय मामद्य तत्र त्वमुदयो यत्र पर्वतः ॥ ७.२९.१० ॥
આપણે જ્યાં છીએ તે જ તે નંદન-પ્રદેશ છે. હવે મને ત્યાં લઈ જા, જ્યાં ઉદય પર્વત છે.
7.29.11
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तुरगान्स मनोजवान् ।
आदिदेशाथ शत्रणां मध्येनैव च सारथिः ॥ ७.२९.११ ॥
તેના એ વચન સાંભળીને સારથિએ મન જેવા વેગવાન ઘોડાઓને શત્રુઓની વચ્ચે જ હાંક્યા.
7.29.12
तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा शक्रो देवेश्वरस्तदा ।
रथस्थः समरस्थस्तान्देवान्वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ७.२९.१२ ॥
તેનો એ નિશ્ચય જાણીને દેવેશ્વર શક્રે ત્યારે રથ પર ઊભા રહી, યુદ્ધમાં રહીને તે દેવોને આ વચન કહ્યું.
7.29.13
सुराः शृणुत मद्वाक्यं यत्तावन्मम रोचते ।
जीवन्नेव दशग्रीवः साधु रक्षो निगृह्यताम् ॥ ७.२९.१३ ॥
હે દેવો, મારી વાત સાંભળો. અત્યારે મને આ જ યોગ્ય લાગે છે: દશગ્રીવ રાક્ષસને જીવતો જ સારી રીતે પકડવો.
7.29.14
एष ह्यतिबलः सैन्यै रथेन पवनौजसा ।
गमिष्यति प्रवृद्धोर्मिः समुद्र इव पर्वणि ॥ ७.२९.१४ ॥
આ અતિબળવાન સૈન્ય સાથે પવનના વેગવાળા રથમાં બેસીને, પૂનમે ઊછળતાં મોજાંવાળા સમુદ્રની જેમ આગળ વધશે.
7.29.15
नह्येष हन्तुं शक्यो ऽद्य वरदानात्सुनिर्भयः ।
तद्ग्रहीष्यामहे रक्षो यत्ता भवत संयुगे ॥ ७.२९.१५ ॥
વરદાનને કારણે તે અત્યંત નિર્ભય છે, તેથી આજે તેને મારવો શક્ય નથી. તેથી આપણે તે રાક્ષસને પકડીશું; તમે યુદ્ધ માટે તૈયાર રહો.
7.29.16
यथा बलौ निरुद्धे च त्रैलोक्यं भुज्यते मया ।
एवमेतस्य पापस्य निरोधो मम रोचते ॥ ७.२९.१६ ॥
બલિને રોક્યા પછી હું જેમ ત્રણે લોકનો ઉપભોગ કરું છું, તેમ આ પાપીને રોકવો મને યોગ્ય લાગે છે.
7.29.17
ततो ऽन्यं देशमास्थाय शक्रः सन्त्यज्य रावणम् ।
अयुध्यत महाराज राक्षसांस्त्रासयन्रणे ॥ ७.२९.१७ ॥
પછી, હે મહારાજ, ઇન્દ્ર રાવણને છોડીને બીજા સ્થાને ગયા અને યુદ્ધમાં રાક્ષસોને ભયભીત કરતાં લડ્યા.
7.29.18
उत्तरेण दशग्रीवः प्रविवेशानिवर्तकः ।
दक्षिणेन तु पार्श्वेन प्रविवेश शतक्रतुः ॥ ७.२९.१८ ॥
દશગ્રીવ રાવણ પાછો ન હટતાં ઉત્તર બાજુથી પ્રવેશ્યો; અને શતક્રતુ ઇન્દ્ર દક્ષિણ બાજુથી પ્રવેશ્યા.
7.29.19
ततः स योजनशतं प्रविष्टो राक्षसाधिपः ।
देवतानां बलं सर्वं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.२९.१९ ॥
પછી તે રાક્ષસાધિપતિ સો યોજન અંદર પ્રવેશ્યો અને દેવતાઓના સમગ્ર સૈન્યને બાણોની વર્ષાથી ઢાંકી દીધું.
7.29.20
ततः शक्रो निरीक्ष्याथ प्रनष्टं तु स्वकं बलम् ।
न्यवर्तयदसम्भ्रान्तः समावृत्य दशाननम् ॥ ७.२९.२० ॥
પછી ઇન્દ્રે પોતાના સૈન્યનો નાશ થતો જોયો, અને વિચલિત થયા વિના દશાનનને ઘેરીને તેને પાછો વાળ્યો.
7.29.21
एतस्मिन्नन्तरे नादो मुक्तो दानवराक्षसैः ।
हा हताः स्म इति ग्रस्तं दृष्ट्वा शक्रेण रावणम् ॥ ७.२९.२१ ॥
આ દરમિયાન દાનવો અને રાક્ષસોએ 'અરે, આપણે મરી ગયા!' એવી ચીસ પાડી — ઇન્દ્રે રાવણને પકડેલો જોઈને.
7.29.22
ततो रथं समास्थाय रावणिः क्रोधमूर्च्छितः ।
तत्सैन्यमतिसङ्क्रुद्धः प्रविवेश सुदारुणम् ॥ ७.२९.२२ ॥
પછી ક્રોધથી મૂર્છિત થયેલો રાવણિ (ઇન્દ્રજિત) રથ પર ચડીને, અત્યંત કુપિત થઈ તે ભયંકર સૈન્યમાં પ્રવેશ્યો.
7.29.23
तां प्रविश्य महामायां प्राप्तां गोपतिना पुरा ।
प्रविवेश सुसंरब्धस्तत्सैन्यं समभिद्रवत् ॥ ७.२९.२३ ॥
પૂર્વે ગોપતિ (ઇન્દ્ર)ને પ્રાપ્ત થયેલી તે મહામાયામાં પ્રવેશીને, અત્યંત ક્રોધે ભરાઈ તેણે તે સૈન્ય પર હુમલો કર્યો.
7.29.24
स सर्वा देवतास्त्यक्त्वा शक्रमेवाभ्यधावत ।
महेन्द्रश्च महातेजा नापश्यच्च सुतं रिपोः ॥ ७.२९.२४ ॥
તેણે બધા દેવોને છોડીને કેવળ ઇન્દ્ર તરફ દોડ્યો; પરંતુ મહાતેજસ્વી મહેન્દ્રે શત્રુના પુત્રને જોયો નહીં.
7.29.25
विमुक्तकवचस्तत्र वध्यमानो ऽपि रावणिः ।
त्रिदशैः सुमहावीर्यैर्न चकार च किञ्चन ॥ ७.२९.२५ ॥
ત્યાં કવચ ઉતારી દેવાયું હોવા છતાં, અતિ પરાક્રમી દેવતાઓ દ્વારા પ્રહાર થતાં પણ રાવણિએ કંઈ કર્યું નહીં.
7.29.26
स मातलिं समायान्तं ताडयित्वा शरोत्तमैः ।
महेन्द्रं बाणवर्षेण भूय एवाभ्यवाकिरत् ॥ ७.२९.२६ ॥
નજીક આવતા માતલિને ઉત્તમ બાણોથી પ્રહાર કરીને, બાણવર્ષાથી મહેન્દ્રને ફરી ઢાંકી દીધા.
7.29.27
ततस्त्यक्त्वा रथं शक्रो विससर्ज च सारथिम् ।
ऐरावतं समारुह्य मृगयामास रावणिम् ॥ ७.२९.२७ ॥
પછી શક્રે રથ છોડીને સારથિને વિદાય આપી, ઐરાવત પર ચઢીને રાવણિને શોધ્યો.
7.29.28
स तत्र मायाबलवानदृश्यो ऽथान्तरिक्षगः ।
इन्द्रं मायापरिक्षिप्तं कृत्वा स प्राद्रवच्छरैः ॥ ७.२९.२८ ॥
ત્યાં માયાબળથી સમર્થ એ અદૃશ્ય થઈ આકાશમાં વિચરતા, ઇન્દ્રને માયાથી ઘેરીને, બાણોથી પ્રહાર કરીને ભાગી ગયો.
7.29.29
स तं यदा परिश्रान्तमिन्द्रं जज्ञे ऽथ रावणिः ।
तदैनं मायया बद्ध्वा स्वसैन्यमभितो ऽनयत् ॥ ७.२९.२९ ॥
ઇન્દ્ર અતિશય થાકી ગયા છે એમ રાવણિ જાણ્યું, ત્યારે માયાથી તેને બાંધીને પોતાની સેના તરફ લઈ ગયો.
7.29.30
तं तु दृष्ट्वा बलात्तेन नीयमानं महारणात् ।
महेन्द्रममराः सर्वे किं नु स्यादित्यचिन्तयन् ॥ ७.२९.३० ॥
તેના દ્વારા બળપૂર્વક એ મહાયુદ્ધમાંથી મહેન્દ્રને લઈ જવાતા જોઈને, બધા દેવો વિચારવા લાગ્યા, "હવે શું થશે?"
7.29.31
दृश्यते न स मायावी शक्रजित्समितिञ्जयः ।
विद्यावानपि येनेन्द्रो मायया नीयते बलात् ॥ ७.२९.३१ ॥
માયાવી અને યુદ્ધવિજેતા શક્રજિત દેખાતો નથી; વિદ્યાવાન હોવા છતાં તેણે માયાથી ઇન્દ્રને બળપૂર્વક લઈ જવાયો છે.
7.29.32
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धाः सर्वे सुरगणास्तदा ।
रावणं विमुखीकृत्य शरवर्षैरवाकिरन् ॥ ७.२९.३२ ॥
તે સમયે ક્રોધે ભરાયેલા સર્વ દેવગણોએ રાવણને પાછો ફેરવી બાણોની વર્ષાથી તેને ઢાંકી દીધો.
7.29.33
रावणस्तु समासाद्य आदित्यांश्च वसूंस्तदा ।
न शशाक स सङ्ग्रामे योद्धुं शत्रुभिरर्दितः ॥ ७.२९.३३ ॥
પરંતુ રાવણ આદિત્યો અને વસુઓનો સામનો કરીને, શત્રુઓથી પીડિત થઈ તે યુદ્ધમાં લડી શક્યો નહીં.
7.29.34
स तं दृष्ट्वा परिम्लानं प्रहारैर्जर्जरीकृतम् ।
रावणिः पितरं युद्धे दर्शनस्थो ऽब्रवीदिदम् ॥ ७.२९.३४ ॥
પ્રહારોથી જર્જરિત અને નિસ્તેજ બનેલા તેને જોઈ, યુદ્ધમાં દેખાતો ઊભેલો રાવણપુત્ર પિતાને આમ બોલ્યો.
7.29.35
आगच्छ तात गच्छामो रणकर्म निवर्तताम् ।
जितं नो विदितं ते ऽस्तु स्वस्थो भव गतज्वरः ॥ ७.२९.३५ ॥
આવો પિતાજી, ચાલો; યુદ્ધકાર્ય પૂરું થાય. આપણો વિજય આપના જાણમાં રહે. સ્વસ્થ થાઓ, તાપ વગરના બનો.
7.29.36
अयं हि सुरसैन्यस्य त्रैलोक्यस्य च यः प्रभुः ।
स गृहीतो दैवबलाद्भग्नदर्पाः सुराः कृताः ॥ ७.२९.३६ ॥
દેવસેનાનો અને ત્રણે લોકનો જે સ્વામી છે, તે દૈવબળથી પકડાયો છે; દેવોનું અભિમાન ભાંગ્યું છે.
7.29.37
यथेष्टं भुङ्क्ष्व लोकांस्त्रीन्निगृह्यारातिमोजसा ।
वृथा किं ते श्रमेणेह युद्धमद्य तु निष्फलम् ॥ ७.२९.३७ ॥
તારા બળથી શત્રુને વશ કરીને ત્રણે લોકનો ઇચ્છા મુજબ ઉપભોગ કર. આજે અહીં યુદ્ધ કરીને શ્રમ કરવાથી તને શું લાભ? આ યુદ્ધ નિષ્ફળ છે.
7.29.38
ततस्ते दैवतगणा निवृत्ता रणकर्मणः ।
तच्छ्रुत्वा रावणेर्वाक्यं स्वस्थचेताः बभूव ह ॥ ७.२९.३८ ॥
ત્યારે તે દેવગણો યુદ્ધકર્મથી પાછા ફર્યા. રાવણિના તે વચનો સાંભળીને તે સ્વસ્થચિત્ત થયો.
7.29.39
अथ स रणविगतज्वरः प्रभुर्विजयमवाप्य निशाचराधिपः ।
स्वभवनमभितो जगाम हृष्टः स्वसुतमवाप्य च वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.२९.३९ ॥
ત્યારે યુદ્ધના જ્વરથી મુક્ત થયેલા તે પ્રભુ, વિજય મેળવીને, નિશાચરાધિપતિ હર્ષપૂર્વક પોતાના ભવન તરફ ગયો; પોતાના પુત્ર પાસે પહોંચીને તેણે આ વચનો કહ્યાં.
7.29.40
अतिबलसदृशैः पराक्रमैस्तैर्मम कुलमानविवर्धनं कृतम् ।
यदयमतुल्यबलस्त्वयाद्य वै त्रिदशपतिस्त्रिदशाश्च निर्जिताः ॥ ७.२९.४० ॥
અતિ બળને યોગ્ય એવા તારા પરાક્રમોથી તેં મારા કુળનું ગૌરવ વધાર્યું છે; અતુલ્ય બળવાળા આ દેવેન્દ્ર અને દેવોને આજ તેં જીતી લીધા છે.
7.29.41
नय रथमधिरोप्य वासवं नगरमितो व्रज सेनया वृतस्त्वम् ।
अहमपि तव गच्छतो द्रुतं सह सचिवैरनुयामि पृष्ठतः ॥ ७.२९.४१ ॥
વાસવને રથમાં બેસાડીને અહીંથી નગર તરફ લઈ જા; સેનાથી ઘેરાઈને તું જા. હું પણ મંત્રીઓ સહિત તારી પાછળ ઝડપથી આવીશ.
7.29.42
अथ स बलवृतः सवाहनस्त्रिदशपतिं परिगृह्य रावणिः ।
स्वभवनमभिगम्य वीर्यवान्कृतसमरान्विससर्ज राक्षसान् ॥ ७.२९.४२ ॥
ત્યારે સેનાથી ઘેરાયેલો, વાહનો સહિત, દેવેન્દ્રને પકડીને વીર્યવાન રાવણિ પોતાના ભવને પહોંચ્યો અને યુદ્ધ કરેલા રાક્ષસોને વિદાય આપી.