वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.29
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.29.1
ततस्तमसि सञ्जाते सर्वे ते देवराक्षसाः ।
अयुद्ध्यन्त बलोन्मत्ताः सूदयन्तः परस्परम् ॥ ७.२९.१ ॥
नंतर अंधार पसरल्यावर बलमदाने उन्मत्त झालेले ते देव आणि राक्षस एकमेकांना मारत युद्ध करू लागले.
7.29.2
ततस्तु देवसैन्येन राक्षसानां बृहद्बलम् ।
दशांशं स्थापितं युद्धे शेषं नीतं यमक्षयम् ॥ ७.२९.२ ॥
नंतर देवसेनेने राक्षसांच्या प्रचंड सैन्याचा दहावा भाग युद्धात रोखून धरला आणि उरलेल्यांना यमलोकी पाठवले.
7.29.3
तस्मिंस्तु तामसे युद्धे सर्वे ते देवराक्षसाः ।
अन्योन्यं नाभ्यजानन्त युध्यमानाः परस्परम् ॥ ७.२९.३ ॥
त्या अंधारलेल्या युद्धात लढताना ते देव आणि राक्षस एकमेकांना ओळखू शकले नाहीत.
7.29.4
इन्द्रश्च रावणश्चैव रावणिश्च महाबलः ।
तस्मिंस्तमोजालवृते मोहमीयुर्न ते त्रयः ॥ ७.२९.४ ॥
इंद्र, रावण आणि महाबली रावणी (इंद्रजित) — अंधाराच्या जाळ्यात वेढलेल्या त्या युद्धात हे तिघेही मोहात पडले नाहीत.
7.29.5
स तु दृष्ट्वा बलं सर्वं रावणो निहतं क्षणात् ।
क्रोधमभ्यगमत्तीव्रं महानादं च मुक्तवान् ॥ ७.२९.५ ॥
पण रावणाने आपले सर्व सैन्य क्षणार्धात मारले गेलेले पाहिले आणि तीव्र क्रोधाने त्याने प्रचंड गर्जना केली.
7.29.6
क्रोधात्सूतं च दुर्धर्षः स्यन्दनस्थमुवाच ह ।
परसैन्यस्य मध्येन यावदन्तो नयस्व माम् ॥ ७.२९.६ ॥
क्रोधाने दुर्धर्ष झालेला तो रथावर उभ्या असलेल्या सारथ्याला म्हणाला — "शत्रुसैन्याच्या मधून, त्याच्या शेवटापर्यंत मला घेऊन चल."
7.29.7
अद्यैतान् त्रिदशान्सर्वान्विक्रमैः समरे स्वयम् ।
नानाशस्त्रैर्महाघोरैर्नयामि यमसादनम् ॥ ७.२९.७ ॥
आज मी स्वतः युद्धात माझ्या पराक्रमाने या सर्व त्रिदशांना भयंकर नाना शस्त्रांनी यमसदनाला पाठवीन.
7.29.8
अहमिन्द्रं वधिष्यामि धनदं वरुणं यमम् ।
त्रिदशान्विनिहत्याथ स्वयं स्थास्याम्यथोपरि ।
विषादो न च कर्तव्यः शीघ्रं वाहय मे रथम् ॥ ७.२९.८ ॥
मी इंद्र, धनद (कुबेर), वरुण आणि यम यांचा वध करीन; त्रिदशांना मारून मी स्वतः वर उभा राहीन. विषाद करू नये; लवकर माझा रथ हाका.
7.29.9
द्विः खलु त्वां ब्रवीम्यद्य यावदन्तो नयस्व माम् ॥ ७.२९.९ ॥
आज मी तुला दोनदा सांगतो — युद्धाच्या शेवटापर्यंत मला घेऊन चल.
7.29.10
अयं स नन्दनोद्देशो यत्र वर्तामहे वयम् ।
नय मामद्य तत्र त्वमुदयो यत्र पर्वतः ॥ ७.२९.१० ॥
आपण जिथे आहोत तोच तो नंदन-प्रदेश. आता मला तिथे घेऊन चल, जिथे उदय पर्वत आहे.
7.29.11
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तुरगान्स मनोजवान् ।
आदिदेशाथ शत्रणां मध्येनैव च सारथिः ॥ ७.२९.११ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून सारथ्याने मनासारख्या वेगवान घोड्यांना शत्रूंच्या मधूनच हाकले.
7.29.12
तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा शक्रो देवेश्वरस्तदा ।
रथस्थः समरस्थस्तान्देवान्वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ७.२९.१२ ॥
त्याचा तो निश्चय जाणून देवेश्वर शक्र तेव्हा रथावर उभा राहून, युद्धात राहून त्या देवांना हे वचन बोलला.
7.29.13
सुराः शृणुत मद्वाक्यं यत्तावन्मम रोचते ।
जीवन्नेव दशग्रीवः साधु रक्षो निगृह्यताम् ॥ ७.२९.१३ ॥
हे देवांनो, माझे बोलणे ऐका. सध्या मला हेच योग्य वाटते: दशग्रीव राक्षसाला जिवंतच चांगले पकडावे.
7.29.14
एष ह्यतिबलः सैन्यै रथेन पवनौजसा ।
गमिष्यति प्रवृद्धोर्मिः समुद्र इव पर्वणि ॥ ७.२९.१४ ॥
हा अतिबलवान सैन्यासह वाऱ्याच्या वेगाच्या रथावर बसून पौर्णिमेला उसळणाऱ्या लाटांच्या समुद्रासारखा पुढे जाईल.
7.29.15
नह्येष हन्तुं शक्यो ऽद्य वरदानात्सुनिर्भयः ।
तद्ग्रहीष्यामहे रक्षो यत्ता भवत संयुगे ॥ ७.२९.१५ ॥
वरांमुळे तो अत्यंत निर्भय आहे, म्हणून आज त्याला मारणे शक्य नाही. म्हणून आपण त्या राक्षसाला पकडू; तुम्ही युद्धासाठी सज्ज राहा.
7.29.16
यथा बलौ निरुद्धे च त्रैलोक्यं भुज्यते मया ।
एवमेतस्य पापस्य निरोधो मम रोचते ॥ ७.२९.१६ ॥
बलीला रोखल्यावर जसे मी त्रैलोक्याचा उपभोग घेतला, तसेच या पापी राक्षसाला रोखणे मला योग्य वाटते.
7.29.17
ततो ऽन्यं देशमास्थाय शक्रः सन्त्यज्य रावणम् ।
अयुध्यत महाराज राक्षसांस्त्रासयन्रणे ॥ ७.२९.१७ ॥
मग, हे महाराजा, इंद्र रावणाला सोडून दुसऱ्या ठिकाणी गेला आणि युद्धात राक्षसांना भयभीत करत लढला.
7.29.18
उत्तरेण दशग्रीवः प्रविवेशानिवर्तकः ।
दक्षिणेन तु पार्श्वेन प्रविवेश शतक्रतुः ॥ ७.२९.१८ ॥
दशग्रीव रावण माघार न घेता उत्तरेकडून आत शिरला; आणि शतक्रतू इंद्र दक्षिण बाजूने आत शिरला.
7.29.19
ततः स योजनशतं प्रविष्टो राक्षसाधिपः ।
देवतानां बलं सर्वं शरवर्षैरवाकिरत् ॥ ७.२९.१९ ॥
नंतर तो राक्षसाधिपती शंभर योजने आत शिरला आणि देवतांच्या संपूर्ण सैन्याला बाणांच्या वर्षावाने झाकून टाकले.
7.29.20
ततः शक्रो निरीक्ष्याथ प्रनष्टं तु स्वकं बलम् ।
न्यवर्तयदसम्भ्रान्तः समावृत्य दशाननम् ॥ ७.२९.२० ॥
नंतर इंद्राने आपले सैन्य नष्ट होत असल्याचे पाहिले, आणि विचलित न होता दशाननाला वेढून त्याला परत फिरवले.
7.29.21
एतस्मिन्नन्तरे नादो मुक्तो दानवराक्षसैः ।
हा हताः स्म इति ग्रस्तं दृष्ट्वा शक्रेण रावणम् ॥ ७.२९.२१ ॥
याच वेळी दानव आणि राक्षसांनी 'अरेरे, आम्ही मेलो!' असा आक्रोश केला — इंद्राने रावणाला पकडल्याचे पाहून.
7.29.22
ततो रथं समास्थाय रावणिः क्रोधमूर्च्छितः ।
तत्सैन्यमतिसङ्क्रुद्धः प्रविवेश सुदारुणम् ॥ ७.२९.२२ ॥
नंतर क्रोधाने व्याकूळ झालेला रावणी (इंद्रजित) रथावर आरूढ होऊन, अत्यंत संतप्त होऊन त्या भयंकर सैन्यात शिरला.
7.29.23
तां प्रविश्य महामायां प्राप्तां गोपतिना पुरा ।
प्रविवेश सुसंरब्धस्तत्सैन्यं समभिद्रवत् ॥ ७.२९.२३ ॥
पूर्वी गोपती (इंद्राने) प्राप्त केलेल्या त्या महामायेत शिरून, अत्यंत संतप्त होऊन त्याने त्या सैन्यावर हल्ला केला.
7.29.24
स सर्वा देवतास्त्यक्त्वा शक्रमेवाभ्यधावत ।
महेन्द्रश्च महातेजा नापश्यच्च सुतं रिपोः ॥ ७.२९.२४ ॥
त्याने सर्व देवतांना सोडून फक्त इंद्राकडे धाव घेतली; पण महातेजस्वी महेंद्राला शत्रूचा पुत्र दिसला नाही.
7.29.25
विमुक्तकवचस्तत्र वध्यमानो ऽपि रावणिः ।
त्रिदशैः सुमहावीर्यैर्न चकार च किञ्चन ॥ ७.२९.२५ ॥
तेथे कवच काढून टाकलेला असतानाही, अत्यंत पराक्रमी देवांकडून प्रहार होत असतानाही, रावणीने काहीही केले नाही.
7.29.26
स मातलिं समायान्तं ताडयित्वा शरोत्तमैः ।
महेन्द्रं बाणवर्षेण भूय एवाभ्यवाकिरत् ॥ ७.२९.२६ ॥
जवळ येत असलेल्या मातलीला उत्तम बाणांनी घायाळ करून, बाणांच्या वर्षावाने त्याने महेंद्राला पुन्हा झाकून टाकले.
7.29.27
ततस्त्यक्त्वा रथं शक्रो विससर्ज च सारथिम् ।
ऐरावतं समारुह्य मृगयामास रावणिम् ॥ ७.२९.२७ ॥
मग शक्राने रथ सोडला, सारथ्याला पाठवले, आणि ऐरावतावर आरूढ होऊन रावणीचा शोध घेतला.
7.29.28
स तत्र मायाबलवानदृश्यो ऽथान्तरिक्षगः ।
इन्द्रं मायापरिक्षिप्तं कृत्वा स प्राद्रवच्छरैः ॥ ७.२९.२८ ॥
तेथे मायाबलाने समर्थ असलेला तो, अदृश्य होऊन आकाशात संचार करत, इंद्राला मायेने वेढून, बाणांनी प्रहार करून पळून गेला.
7.29.29
स तं यदा परिश्रान्तमिन्द्रं जज्ञे ऽथ रावणिः ।
तदैनं मायया बद्ध्वा स्वसैन्यमभितो ऽनयत् ॥ ७.२९.२९ ॥
इंद्र अत्यंत थकला आहे हे रावणीने जाणले, तेव्हा मायेने त्याला बांधून तो आपल्या सैन्याकडे घेऊन गेला.
7.29.30
तं तु दृष्ट्वा बलात्तेन नीयमानं महारणात् ।
महेन्द्रममराः सर्वे किं नु स्यादित्यचिन्तयन् ॥ ७.२९.३० ॥
त्याने बलाने त्या महायुद्धातून महेंद्राला नेले जात असल्याचे पाहून, सर्व देव विचार करू लागले, "आता काय होईल?"
7.29.31
दृश्यते न स मायावी शक्रजित्समितिञ्जयः ।
विद्यावानपि येनेन्द्रो मायया नीयते बलात् ॥ ७.२९.३१ ॥
मायावी आणि युद्धविजयी शक्रजित दिसत नाही; विद्यावान असूनही त्याने मायेने इंद्राला बलपूर्वक नेले आहे.
7.29.32
एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धाः सर्वे सुरगणास्तदा ।
रावणं विमुखीकृत्य शरवर्षैरवाकिरन् ॥ ७.२९.३२ ॥
याच वेळी संतप्त झालेल्या सर्व देवगणांनी रावणाला माघारी वळवून बाणवर्षावाने त्याला झाकून टाकले.
7.29.33
रावणस्तु समासाद्य आदित्यांश्च वसूंस्तदा ।
न शशाक स सङ्ग्रामे योद्धुं शत्रुभिरर्दितः ॥ ७.२९.३३ ॥
पण रावण आदित्य आणि वसूंसमोर जाऊन शत्रूंनी पीडित होऊन त्या युद्धात लढू शकला नाही.
7.29.34
स तं दृष्ट्वा परिम्लानं प्रहारैर्जर्जरीकृतम् ।
रावणिः पितरं युद्धे दर्शनस्थो ऽब्रवीदिदम् ॥ ७.२९.३४ ॥
प्रहारांनी जर्जर आणि म्लान झालेल्या त्याला पाहून, युद्धात दिसत उभा असलेला रावणपुत्र पित्याला असे म्हणाला.
7.29.35
आगच्छ तात गच्छामो रणकर्म निवर्तताम् ।
जितं नो विदितं ते ऽस्तु स्वस्थो भव गतज्वरः ॥ ७.२९.३५ ॥
या तात, आपण जाऊ; युद्धकर्म थांबू दे. आपला विजय आपल्याला माहीत आहे. स्वस्थ राहा, संतापरहित व्हा.
7.29.36
अयं हि सुरसैन्यस्य त्रैलोक्यस्य च यः प्रभुः ।
स गृहीतो दैवबलाद्भग्नदर्पाः सुराः कृताः ॥ ७.२९.३६ ॥
देवसेनेचा आणि त्रैलोक्याचा जो प्रभू आहे, तो दैववलाने पकडला गेला आहे; देवांचा गर्व मोडला गेला आहे.
7.29.37
यथेष्टं भुङ्क्ष्व लोकांस्त्रीन्निगृह्यारातिमोजसा ।
वृथा किं ते श्रमेणेह युद्धमद्य तु निष्फलम् ॥ ७.२९.३७ ॥
तुझ्या बळाने शत्रूला वश करून त्रिलोकांचा इच्छेनुसार उपभोग घे. आज येथे युद्ध करून श्रम करण्यात तुला काय लाभ? हे युद्ध निष्फळ आहे.
7.29.38
ततस्ते दैवतगणा निवृत्ता रणकर्मणः ।
तच्छ्रुत्वा रावणेर्वाक्यं स्वस्थचेताः बभूव ह ॥ ७.२९.३८ ॥
तेव्हा ते देवगण युद्धकर्मापासून परतले. रावणीचे ते शब्द ऐकून तो स्वस्थचित्त झाला.
7.29.39
अथ स रणविगतज्वरः प्रभुर्विजयमवाप्य निशाचराधिपः ।
स्वभवनमभितो जगाम हृष्टः स्वसुतमवाप्य च वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.२९.३९ ॥
मग रणज्वर सरलेला तो प्रभू, विजय मिळवून, निशाचरांचा अधिपती आनंदाने आपल्या भवनाकडे गेला; आपल्या पुत्राजवळ पोहोचून त्याने हे शब्द म्हटले.
7.29.40
अतिबलसदृशैः पराक्रमैस्तैर्मम कुलमानविवर्धनं कृतम् ।
यदयमतुल्यबलस्त्वयाद्य वै त्रिदशपतिस्त्रिदशाश्च निर्जिताः ॥ ७.२९.४० ॥
अत्यंत बलाला साजेशा अशा तुझ्या पराक्रमांनी तू माझ्या कुलाची मान उंचावलीस; अतुल्य बलाच्या या देवेंद्राला आणि देवांना आज तू जिंकलेस.
7.29.41
नय रथमधिरोप्य वासवं नगरमितो व्रज सेनया वृतस्त्वम् ।
अहमपि तव गच्छतो द्रुतं सह सचिवैरनुयामि पृष्ठतः ॥ ७.२९.४१ ॥
वासवाला रथावर बसवून येथून नगराकडे घेऊन जा; सेनेने वेढलेला तू जा. मीही मंत्र्यांसह लवकरच तुझ्या मागोमाग येईन.
7.29.42
अथ स बलवृतः सवाहनस्त्रिदशपतिं परिगृह्य रावणिः ।
स्वभवनमभिगम्य वीर्यवान्कृतसमरान्विससर्ज राक्षसान् ॥ ७.२९.४२ ॥
मग सेनेने वेढलेला, वाहनांसह, देवेंद्राला धरून वीर्यवान रावणी आपल्या भवनात गेला आणि युद्ध केलेल्या राक्षसांना निरोप दिला.