वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.3.1
अथ पुत्रः पुलस्त्यस्य विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।
अचिरेणैव कालेन पितेव तपसि स्थितः ॥ ७.३.१ ॥
नंतर पुलस्त्याचा पुत्र मुनिश्रेष्ठ विश्रवा अल्पकाळातच पित्याप्रमाणे तपश्चर्येत स्थिर झाला.
7.3.2
सत्यवाञ्छीलवाञ्छान्तः स्वाध्यायनिरतः शुचिः ।
सर्वभोगेष्वसंसक्तो नित्यं धर्मपरायणः ॥ ७.३.२ ॥
तो सत्यवादी, शीलवान, शांत, स्वाध्यायात तत्पर आणि शुचि होता; सर्व भोगांविषयी अनासक्त राहून सदैव धर्मपरायण होता.
7.3.3
ज्ञात्वा तस्य तु तद्वृत्तं भरद्वाजो महामुनिः ।
ददौ विश्रवसे भार्यां स्वसुतां देववर्णिनीम् ॥ ७.३.३ ॥
त्याचे वर्तन जाणून महामुनी भरद्वाजाने देवांगनेसारखी सुंदर आपली कन्या विश्रवाला भार्या म्हणून दिली.
7.3.4
प्रतिगृह्य तु धर्मेण भरद्वाजसुतां तदा ।
प्रजान्वेक्षिकया बुद्ध्या श्रेयो ह्यस्य विचिन्तयन् ॥ ७.३.४ ॥
भरद्वाजाच्या कन्येचा धर्माने स्वीकार करून, विवेकी बुद्धीने तिच्या कल्याणाचा विचार करीत (विश्रवाने तिला स्वीकारले).
7.3.5
मुदा परमया युक्तो विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।
स तस्यां वीर्यसम्पन्नमपत्यं परमाद्भुतम् ॥ ७.३.५ ॥
परम आनंदाने युक्त झालेल्या मुनिश्रेष्ठ विश्रवाने तिच्यापासून पराक्रमी, अत्यंत अद्भुत अपत्य निर्माण केले.
7.3.6
जनयामास धर्मज्ञः सर्वैर्ब्रह्मगुणैर्युतम् ।
तस्मिञ्जाते तु संहृष्टः सम्बभूव पितामहः ॥ ७.३.६ ॥
धर्मज्ञ त्याने ब्राह्मणाच्या सर्व गुणांनी युक्त (पुत्र) निर्माण केला. तो जन्मल्यावर पितामह अत्यंत आनंदित झाले.
7.3.7
दृष्ट्वा श्रेयस्करीं बुद्धिं धनाध्यक्षो भविष्यति ।
नाम तस्याकरोत्प्रीतः सार्धं देवर्षिभिस्तदा ॥ ७.३.७ ॥
त्याची कल्याणकारी बुद्धी पाहून "हा धनाध्यक्ष होईल" असे म्हणून प्रसन्न होऊन, तेव्हा देवर्षींसह त्याचे नाव ठेवले.
7.3.8
यस्माद्विश्रवसो ऽपत्यं सादृश्याद्विश्रवा इव ।
तस्माद्वैश्रवणो नाम भविष्यत्वेष विश्रुतः ॥ ७.३.८ ॥
कारण हा विश्रवसाचा पुत्र असून विश्रवसासारखाच आहे, म्हणून हा "वैश्रवण" नावाने प्रसिद्ध होईल.
7.3.9
स तु वैश्रवणस्तत्र तपोवनगतस्तदा ।
अवर्धताहुतिहुतो महातेजा यथानलः ॥ ७.३.९ ॥
तो वैश्रवण तेव्हा तपोवनात राहून वाढला; आहुतींनी पोषलेल्या अग्नीसारखा महातेजस्वी होऊन.
7.3.10
तस्याश्रमपदस्थस्य बुद्धिर्जज्ञे महात्मनः ।
चरिष्ये परमं धर्मं धर्मो हि परमा गतिः ॥ ७.३.१० ॥
आश्रमात राहणाऱ्या त्या महात्म्याच्या मनात असा संकल्प उद्भवला: "मी परम धर्माचे आचरण करीन; धर्मच परम गती आहे."
7.3.11
स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने ।
यन्त्रितो नियमैरुग्रैश्चकार सुमहत्तपः ॥ ७.३.११ ॥
तो महावनात हजारो वर्षे तप करीत राहिला; कठोर नियमांनी संयमित होऊन त्याने अतिमहान तप केले.
7.3.12
पूर्णे वर्षसहस्रान्ते तं तं विधिमकल्पयत् ।
जलाशी मारुताहारो निराहारस्तथैव च ॥ ७.३.१२ ॥
हजार वर्षे पूर्ण झाल्यावर त्याने प्रत्येक विधी स्वीकारली — कधी केवळ पाणी पिऊन, कधी केवळ वारा हेच अन्न मानून, तर कधी निराहार राहून.
7.3.13
एवं वर्षसहस्राणि जग्मुस्तान्येकवर्षवत् ।
अथ प्रीतो महातेजाः सेन्द्रैः सुरगणैः सह ॥ ७.३.१३ ॥
अशा प्रकारे हजारो वर्षे एका वर्षासारखी गेली. तेव्हा महातेजस्वी ब्रह्मदेव इंद्र आणि देवगणांसह प्रसन्न झाले.
7.3.14
गत्वा तस्याश्रमपदं ब्रह्मेदं वाक्यमब्रवीत् ।
परितुष्टो ऽस्मि ते वत्स कर्मणानेन सुव्रत ।
वरं वृणीष्व भद्रं ते वरार्हस्त्वं महामते ॥ ७.३.१४ ॥
त्याच्या आश्रमात जाऊन ब्रह्मदेव म्हणाले: 'वत्सा, सुव्रता, तुझ्या या कर्माने मी संतुष्ट झालो आहे. वर माग, तुझे कल्याण होवो; हे महामते, तू वराला पात्र आहेस.'
7.3.15
अथाब्रवीद्वैश्रवणः पितामहमुपस्थितम् ।
भगवँल्लोकपालत्वमिच्छेयं वित्तरक्षणम् ॥ ७.३.१५ ॥
तेव्हा जवळ आलेल्या पितामहांना वैश्रवण म्हणाला: 'हे भगवन्, संपत्तीच्या रक्षणासाठी मला लोकपालाचे पद हवे आहे.'
7.3.16
अथाब्रवीद्वैश्रवणं परितुष्टेन चेतसा ।
ब्रह्मा सुरगणैः सार्धं बाढमित्येव हृष्टवत् ॥ ७.३.१६ ॥
तेव्हा संतुष्ट मनाने ब्रह्मदेव देवगणांसह वैश्रवणाला म्हणाले: 'ठीक आहे, तसेच होवो.' आणि ते आनंदित झाले.
7.3.17
अहं वै लोकपालानां चतुर्थं स्रष्टुमुद्यतः ॥ ७.३.१७ ॥
मी खरोखर लोकपालांमधील चौथ्याला निर्माण करण्यास सिद्ध आहे.
7.3.18
यमेन्द्रवरुणानां च पदं यत्तव चेप्सितम् ।
तद्गच्छ त्वं हि धर्मज्ञ निधीशत्वमवाप्नुहि ।
शक्राम्बुपयमानां च चतुर्थस्त्वं भविष्यसि ॥ ७.३.१८ ॥
यम, इंद्र आणि वरुण यांचे पद जे तुला इष्ट आहे, ते तुला मिळेल. हे धर्मज्ञा, जा, निधींचे स्वामित्व प्राप्त कर; इंद्र, वरुण आणि यम यांच्यानंतर तू चौथा लोकपाल होशील.
7.3.19
एतच्च पुष्पकं नाम विमानं सूर्यसन्निभम् ।
प्रतिगृह्णीष्व यानार्थं त्रिदशैः समतां व्रज ॥ ७.३.१९ ॥
सूर्यासारखे तेजस्वी असे हे पुष्पक नावाचे विमान वाहन म्हणून स्वीकार; देवांच्या बरोबरीचे स्थान प्राप्त कर.
7.3.20
स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यामः सर्व एव यथागतम् ।
कृतकृत्या वयं तात दत्त्वा तव वरद्वयम् ॥ ७.३.२० ॥
तुझे कल्याण असो; आम्ही सर्वजण जसे आलो तसेच परत जाऊ. हे वत्सा, तुला दोन वर देऊन आम्ही कृतकृत्य झालो आहोत.
7.3.21
इत्युक्त्वा स गतो ब्रह्मा स्वस्थानं त्रिदशैः सह ॥ ७.३.२१ ॥
असे बोलून ब्रह्मदेव देवांसह आपल्या स्थानाकडे निघून गेले.
7.3.22
गतेषु ब्रह्मपूर्वेषु देवेष्वथ नभस्थलम् ।
वने स पितरं प्राह प्राञ्जलिः प्रयतात्मवान् ।
निवासनं न मे देवो विदधे स प्रजापतिः ॥ ७.३.२२ ॥
ब्रह्मादी देव आकाशात गेल्यानंतर, वनात संयमी असलेला तो पुत्र हात जोडून पित्याला म्हणाला: 'त्या प्रजापति देवाने माझ्यासाठी निवासस्थान ठरवले नाही.'
7.3.23
भगवँल्लब्धवानस्मि वरमिष्टं पितामहात् ।
तं पश्य भगवन्कञ्चिन्निवासं साधु मे प्रभो ॥ ७.३.२३ ॥
हे पूज्य, मला पितामहांकडून इष्ट वर मिळाला आहे. हे भगवन्, हे प्रभो, माझ्यासाठी योग्य असे एखादे निवासस्थान पाहा.
7.3.24
न च पीडा भवेद्यत्र प्राणिनो यस्य कस्यचित् ।
एवमुक्तस्तु पुत्रेण विश्रवा मुनिपुङ्गवः ॥ ७.३.२४ ॥
जिथे कोणत्याही प्राण्याला पीडा होणार नाही असे ठिकाण हवे. पुत्राने असे सांगितल्यावर मुनिश्रेष्ठ विश्रवस्...
7.3.25
वचनं प्राह धर्मज्ञः श्रूयतामिति सत्तमः ।
दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः ॥ ७.३.२५ ॥
धर्मज्ञ, सत्पुरुषांत श्रेष्ठ असे ते म्हणाले, "ऐक: दक्षिण समुद्राच्या किनाऱ्यावर त्रिकूट नावाचा पर्वत आहे."
7.3.26
तस्याग्रे तु विशाला सा महेन्द्रस्य पुरी यथा ।
लङ्का नाम पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा ॥ ७.३.२६ ॥
त्याच्या शिखरावर महेंद्राच्या नगरीसारखी विशाल लंका नावाची रम्य नगरी विश्वकर्म्याने निर्माण केली आहे.
7.3.27
राक्षसानां निवासार्थं यथेन्द्रस्यामरावती ।
तत्र त्वं वस भद्रं ते लङ्कायां नात्र संशयः ॥ ७.३.२७ ॥
इंद्राच्या अमरावतीप्रमाणे, राक्षसांच्या निवासासाठी ही आहे. तिथे तू वास कर, तुझे कल्याण असो; यात संशय नाही.
7.3.28
हेमप्राकारपरिघा यन्त्रशस्त्रसमावृता ।
रमणीया पुरी सा हि रुक्मवैडूर्यतोरणा ॥ ७.३.२८ ॥
सोन्याचे तट आणि अर्गळे असलेली, यंत्रे आणि शस्त्रांनी भरलेली, सोन्याच्या व वैडूर्याच्या तोरणांची ती नगरी खरोखर रम्य आहे.
7.3.29
राक्षसैः सा परित्यक्ता पुरा विष्णुभयार्दितैः ।
शून्या रक्षोगणैः सर्वै रसातलतलं गतैः ॥ ७.३.२९ ॥
विष्णूच्या भयाने पीडित राक्षसांनी पूर्वी ती नगरी सोडली. सर्व राक्षसगण रसातळाला गेले, आणि नगरी ओसाड झाली.
7.3.30
शून्या सम्प्रति लङ्का सा प्रभुस्तस्या न विद्यते ।
स त्वं तत्र निवासाय गच्छ पुत्र यथासुखम् ॥ ७.३.३० ॥
आता ती लंका ओसाड आहे; तिला कोणी स्वामी नाही. म्हणून पुत्रा, तू तिथे निवासासाठी सुखाने जा.
7.3.31
निर्दोषस्तत्र ते वासो न बाधास्तत्र कस्यचित् ।
एतच्छुत्वा स धर्मात्मा धर्मिष्ठं वचनं पितुः ॥ ७.३.३१ ॥
तिथे तुझे निवास निर्दोष आहे; तिथे कोणालाही अडथळा नसेल. हे ऐकून त्या धर्मात्म्याने पित्याचे अत्यंत धर्मयुक्त वचन (स्वीकारले).
7.3.32
निवासयामास तदा लङ्कां पर्वतमूर्धनि ।
नैर्ऋतानां सहस्रैस्तु हृष्टैः प्रमुदुतैः सह ॥ ७.३.३२ ॥
तेव्हा त्याने लंकेला पर्वतशिखरावर वसवले; हर्षित आणि आनंदी अशा हजारो नैर्ऋतांसह.
7.3.33
अचिरेणैव कालेन सम्पूर्णा तस्य शासनात् ॥ ७.३.३३ ॥
थोड्याच काळात त्याच्या आज्ञेने (लंका) परिपूर्ण झाली.
7.3.34
स तु तत्रावसत्प्रीतो धर्मात्मा नैर्ऋतर्षभः ।
समुद्रपरिघायां तु लङ्कायां विश्रवात्मजः ॥ ७.३.३४ ॥
तो धर्मात्मा, नैर्ऋतांमधील श्रेष्ठ, विश्रवसाचा पुत्र, समुद्राने वेढलेल्या लंकेत आनंदाने राहू लागला.
7.3.35
काले काले तु धर्मात्मा पुष्पकेण धनेश्वरः ।
अभ्यागच्छद्विनीतात्मा पितरं मातरं च हि ॥ ७.३.३५ ॥
ठरावीक काळाने तो धर्मात्मा, धनेश्वर, विनीत मनाचा, पुष्पक विमानातून येऊन पिता आणि माता यांच्याजवळ येत असे.
7.3.36
स देवगन्धर्वगणैरभिष्टुतस्तथाप्सरोनृत्यविभूषितालयः ।
गभस्तिभिः सूर्य इवावभासयन्पितुः समीपं प्रययौ स वित्तपः ॥ ७.३.३६ ॥
देव-गंधर्वांच्या समूहांनी स्तुती केलेला, अप्सरांच्या नृत्याने शोभिवंत निवास असलेला तो धनपती सूर्याप्रमाणे किरणांनी प्रकाशित करीत पित्याजवळ गेला.