वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.30.1
जिते महेन्द्रे ऽतिबले रावणस्य सुतेन वै ।
प्रजापतिं पुरस्कृत्य ययुर्लङ्कां सुरास्तदा ॥ ७.३०.१ ॥
रावणाच्या पुत्राने अतिबलवान इंद्राचा पराभव केल्यावर देव प्रजापतीला पुढे करून लंकेकडे गेले.
7.30.2
तत्र रावणमासाद्य पुत्रभ्रातृभिरावृतम् ।
अब्रवीद्गगने तिष्ठन्सामपूर्वं प्रजापतिः ॥ ७.३०.२ ॥
तेथे पुत्र आणि बंधूंनी वेढलेल्या रावणाजवळ जाऊन, आकाशात उभे राहून प्रजापती सामपूर्वक बोलले.
7.30.3
वत्स रावण तुष्टो ऽस्मि पुत्रस्य तव संयुगे ।
अहो ऽस्य विक्रमौदार्यं तव तुल्यो ऽधिको ऽपि वा ॥ ७.३०.३ ॥
"वत्सा रावणा, तुझ्या पुत्राच्या युद्धपराक्रमाने मी संतुष्ट झालो आहे. अहो, याचे शौर्य आणि औदार्य तुझ्यासारखेच, किंबहुना अधिक आहे."
7.30.4
जितं हि भवता सर्वं त्रैलोक्यं स्वेन तेजसा ।
कृता प्रतिज्ञा सफला प्रीतो ऽस्मि स्वसुतेन वै ॥ ७.३०.४ ॥
तू आपल्या तेजाने त्रैलोक्य जिंकले आहेस. तुझी प्रतिज्ञा सफल झाली; तुझ्या पुत्रामुळे मी खरोखर संतुष्ट झालो आहे.
7.30.5
अयं च पुत्रो ऽतिबलस्तव रावण वीर्यवान् ।
जगतीन्द्रजिदित्येव परिख्यातो भविष्यति ॥ ७.३०.५ ॥
आणि हा तुझा पुत्र, हे रावणा, अतिबलवान आणि वीर्यवान आहे; 'जगतीन्द्रजित' (जगज्जेता इंद्रजित) या नावाने तो प्रसिद्ध होईल.
7.30.6
बलवान्दुर्जयश्चैव भविष्यत्येव राक्षसः ।
यं समाश्रित्य ते राजन्स्थापितास्त्रिदशा वशे ॥ ७.३०.६ ॥
हा राक्षस बलवान आणि अजेय होईल, हे राजा; याच्या आधारे तू देवांना आपल्या वशात ठेवले आहेस.
7.30.7
तन्मुच्यतां महाबाहो महेन्द्रः पाकशासनः ।
किञ्चास्य मोक्षणार्थाय प्रयच्छन्तु दिवौकसः ॥ ७.३०.७ ॥
म्हणून, हे महाबाहो, पाकशासन महेंद्राने याला सोडावे; स्वर्गवासी देवांनी याच्या मुक्तीसाठी काहीतरी द्यावे.
7.30.8
अथाब्रवीन्महातेजा इन्द्रजित्समितिञ्जयः ।
अमरत्वमहं देव वृणे यद्येष मुच्यते ॥ ७.३०.८ ॥
तेव्हा महातेजस्वी, युद्धविजयी इंद्रजित म्हणाला, "हे देवा, जर याला सोडले गेले, तर मी अमरत्वाची याचना करतो."
7.30.9
चतुष्पदां खेचराणामन्येषां वा महौजसाम् ।
वृक्षगुल्मक्षुपलतातृणोपलमहीभृताम् ॥ ७.३०.९ ॥
चतुष्पाद प्राणी, आकाशात उडणारे, किंवा इतर महाबलवान—वृक्ष, झुडपे, गुल्म, वेली, गवत, दगड आणि पर्वत यांनाही (अमरत्व नाही).
7.30.10
सर्वे ऽपि जन्तवो ऽन्योन्यं भेतव्ये सति बिभ्यति ।
अतो ऽत्र लोके सर्वेषां सर्वस्माच्च भवेद्भयम् ॥ ७.३०.१० ॥
सर्व प्राणी एकमेकांना घाबरतात; भय वाटण्याजोगे असले की ते घाबरतात. म्हणून या लोकात सर्वांना, आणि सर्वांपासून, भय असेल.
7.30.11
ततो ऽब्रवीन्महातेजा मेघनादं प्रजापतिः ।
नास्ति सर्वामरत्वं हि कस्यचित्प्राणिनो भुवि ।
चतुष्पदः पक्षिणश्च भूतानां वा महौजसाम् ॥ ७.३०.११ ॥
तेव्हा महातेजस्वी प्रजापती (ब्रह्मदेव) मेघनादाला (इंद्रजिताला) म्हणाले: पृथ्वीवर कोणत्याही प्राण्याला पूर्ण अमरत्व नाही—चतुष्पाद प्राण्यांना, पक्ष्यांना, किंवा कोणत्याही महाबलवान प्राण्याला नाही.
7.30.12
श्रुत्वा पितामहेनोक्तमिन्द्रजित्प्रभुणाव्ययम् ॥ ७.३०.१२ ॥
पितामह (ब्रह्मदेवांनी) सांगितलेले ऐकून, इंद्रजिताने प्रभूने सांगितलेल्या अव्यय (अमरत्वाविषयी) — (प्रतिसाद दिला).
7.30.13
्वं हि कस्यचित्प्राणिनो भुवि ।
अथाब्रवीत्स तत्रस्थं मेघनादो महाबलः ।
श्रूयतां वा भवेत्सिद्धिः शतक्रतुविमोक्षणे ॥ ७.३०.१३ ॥
पृथ्वीवरील कोणत्याही प्राण्यासाठी खरोखर ... तेव्हा तेथे उभ्या असलेल्या महाबली मेघनादाने म्हटले: ऐका, शतक्रतूच्या (इंद्राच्या) सुटकेत सिद्धी लाभो.
7.30.14
ममेष्टं नित्यशो हर्व्यैर्मन्त्रैः सम्पूज्य पावकम् ।
सङ्ग्राममवतर्त्तुं च शत्रुनिर्जयकाङ्क्षिणः ॥ ७.३०.१४ ॥
माझा प्रिय (यज्ञ) नेहमी मंत्रांनी आणि हव्यांनी अग्नीची पूजा करून केला जातो; शत्रूंवर विजय मिळवू इच्छिणारा मी युद्धात उतरण्यासाठीही तसेच करतो.
7.30.15
अश्वयुक्तो रथो मह्यमुत्तिष्ठेत्तु विभावसोः ।
तत्स्थस्यामरता स्यान्मे एष मे निश्चयो वरः ॥ ७.३०.१५ ॥
अग्नीतून माझ्यासाठी घोड्यांनी जोडलेला रथ प्रकट होवो; त्यावर उभ्या असलेल्या मला अमरत्व प्राप्त होवो—हाच माझा दृढ निश्चय आणि वर आहे.
7.30.16
तस्मिन्यद्यसमाप्ते च जप्यहोमे विभावसौ ।
युध्येयं देव सङ्ग्रामे तदा मे स्याद्विनाशनम् ॥ ७.३०.१६ ॥
त्या अग्नीत जप आणि होम पूर्ण होण्यापूर्वी जर मी युद्ध केले, हे देवा, तर तेव्हा माझा नाश होईल.
7.30.17
सर्वो हि तपसा देव वृणोत्यमरतां पुमान् ।
विक्रमेण मया त्वेतदमरत्वं प्रवर्तितम् ॥ ७.३०.१७ ॥
हे देवा, प्रत्येक माणूस तपश्चर्येने अमरत्व मागतो; परंतु मी पराक्रमाने हे अमरत्व मिळवण्याची सुरुवात केली आहे.
7.30.18
एवमस्त्विति तं चाह वाक्यं देवः पितामहः ।
मुक्तश्चेन्द्रजिता शक्रो गताश्च त्रिदिवं सुराः ॥ ७.३०.१८ ॥
'तसेच होवो' असे म्हणून देवपितामह (ब्रह्मा) त्याला हे शब्द बोलले. इंद्रजिताने शक्र (इंद्र) मुक्त केला, आणि देव स्वर्गात परतले.
7.30.19
एतस्मिन्नन्तरे राम दीनो भ्रष्टाम्बरद्युतिः ।
इन्द्रश्चिन्तापरीतात्मा ध्यानतत्परतां गतः ॥ ७.३०.१९ ॥
हे राम, याच वेळी दीन झालेला, वस्त्र आणि तेज गमावलेला इंद्र चिंतेने व्याकुळ मनाने ध्यानात मग्न झाला.
7.30.20
तं तु दृष्ट्वा तथाभूतं प्राह देवः प्रजापतिः ।
शतक्रतो किमु पुरा करोति स्म सुदुष्कृतम् ॥ ७.३०.२० ॥
त्याला त्या स्थितीत पाहून देव प्रजापती म्हणाले: हे शतक्रतू, तू पूर्वी कोणते मोठे दुष्कर्म केलेस?
7.30.21
अमरेन्द्र मया बह्व्यः प्रजाः सृष्टास्तथा प्रभो ।
एकवर्णाः समाभाषा एकरूपाश्च सर्वशः ॥ ७.३०.२१ ॥
हे अमरेंद्रा, हे प्रभो, याच प्रकारे मी पुष्कळ प्राणी निर्माण केले; ते एकाच वर्णाचे, एकसारख्या वाणीचे आणि सर्व प्रकारे एकरूप आहेत.
7.30.22
तासां नास्ति विशेषो हि दर्शने लक्षणे ऽपि वा ।
ततो ऽहमेकाग्रमनास्ताः प्रजाः परिचिन्तयम् ॥ ७.३०.२२ ॥
त्यांच्यामध्ये रूपात किंवा लक्षणांत काहीही फरक नव्हता; म्हणून मी एकाग्र मनाने त्या प्राण्यांचा विचार केला.
7.30.23
सो ऽहं तासां विशेषार्थं स्त्रियमेकां विनिर्ममे ।
यद्यत्प्रजानां प्रत्यङ्गं विशिष्टं तत्तदुद्धृतम् ॥ ७.३०.२३ ॥
त्यांच्यात फरक आणण्यासाठी मी एक स्त्री घडवली; प्राण्यांच्या प्रत्येक अवयवातील जे जे विशिष्ट होते ते ते घेऊन तिच्यात ठेवले.
7.30.24
ततो मया रूपगुणैरहल्या स्त्री विनिर्मिता ।
हलं नामेह वैरूपं हल्यं तत्प्रभवं भवेत् ॥ ७.३०.२४ ॥
मग मी रूप आणि गुणांनी युक्त अहल्या नावाची स्त्री घडवली. येथे 'हल' म्हणजे वैरूप्य, आणि 'हल्य' ते त्यापासून उत्पन्न होते.
7.30.25
यस्मान्न विद्यते हल्यं तेनाहल्येति विश्रुता ।
अहल्येति मया शक्र तस्या नाम प्रवर्तितम् ॥ ७.३०.२५ ॥
तिच्यात दोष (हल्य) नसल्यामुळे ती 'अहल्या' नावाने प्रसिद्ध झाली. हे शक्रा, मीच तिचे हे नाव ठेवले.
7.30.26
निर्मितायां च देवेन्द्र तस्यां नार्यां सुरर्षभ ।
भविष्यतीति कस्यैषा मम चिन्ता ततो ऽभवत् ॥ ७.३०.२६ ॥
हे देवश्रेष्ठा, देवाने ती स्त्री निर्माण केल्यावर, 'ही कोणाची होईल?' अशी चिंता मला वाटू लागली.
7.30.27
त्वं तु शक्र तदा नारीं जानीषे मनसा प्रभो ।
स्थानाधिकतया पत्नी ममैषेति पुरन्दर ॥ ७.३०.२७ ॥
परंतु हे शक्रा, हे प्रभो, त्या वेळीच तू मनात त्या स्त्रीला ओळखले होतेस; तिच्या उच्च स्थानामुळे ती माझी पत्नी आहे, हे पुरंदरा.
7.30.28
सा मया न्यासभूता तु गौतमस्य महात्मनः ।
न्यस्ता बहूनि वर्षाणि तेन निर्यातिता च ह ॥ ७.३०.२८ ॥
तिला माझ्याकडून महात्मा गौतमांकडे ठेव म्हणून ठेवण्यात आले; अनेक वर्षे ती त्यांच्याकडे होती, नंतर त्यांनी तिला परत पाठवले.
7.30.29
ततस्तस्य परिज्ञाय महास्थैर्यं महामुनेः ।
ज्ञात्वा तपसि सिद्धिं च पत्न्यर्थं स्पर्शिता तदा ॥ ७.३०.२९ ॥
तेव्हा त्या महामुनींची महान स्थिरता आणि तपातील सिद्धी जाणून, पत्नीसाठीच तेव्हा तिला स्पर्श करण्यात आला.
7.30.30
सङ्क्रुद्धस्त्वं हि धर्मात्मन् गत्वा तस्याश्रमं मुनेः ।
दृष्टवांश्च तदा तां स्त्रीं दीप्तामग्निशिखामिव ॥ ७.३०.३० ॥
हे धर्मात्म्या, तू क्रोधाने त्या मुनींच्या आश्रमात गेलास; तेव्हा त्या स्त्रीला अग्निज्वालेसारखी तेजस्वी पाहिलंस.
7.30.31
सा त्वया धर्षिता शक्र कामार्तेन समन्युना ।
दृष्टस्त्वं च तदा तेन ह्याश्रमे परमर्षिणा ॥ ७.३०.३१ ॥
हे शक्रा, कामपीडित आणि क्रुद्ध होऊन तू तिच्यावर अत्याचार केलास; तेव्हा त्या परम ऋषींनी आश्रमात तुला पाहिले.
7.30.32
ततः क्रुद्धेन तेना ऽसि शप्तः परमतेजसा ।
गतो ऽसि येन देवेन्द्र दशाभागविपर्ययम् ॥ ७.३०.३२ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेल्या त्या परम तेजस्वी ऋषींनी तुला शाप दिला; हे देवेन्द्रा, त्यामुळे तुझी दशा उलटली.
7.30.33
यस्मान्मे धर्षिता पत्नी त्वया वासव निर्भयम् ।
तस्मात्त्वं समरे राजञ्छत्रुहस्तं गमिष्यसि ॥ ७.३०.३३ ॥
तू निर्भयपणे माझ्या पत्नीवर अत्याचार केलास; म्हणून हे वासवा, हे राजा, युद्धात तू शत्रूच्या हाती पडशील.
7.30.34
अयं तु भावो दुर्बुद्धे यस्त्वयेह प्रवर्तितः ।
मानुषेष्वपि लोकेषु भविष्यति न संशयः ॥ ७.३०.३४ ॥
हे दुर्बुद्धे, येथे तू केलेल्या या कृत्याचे फळ मानवलोकातही होईल; यात संशय नाही.
7.30.35
तत्रार्धं तस्य यः कर्ता त्वय्यर्धं निपतिष्यति ।
न च ते स्थावरं स्थानं भविष्यति न संशयः ॥ ७.३०.३५ ॥
त्या कृत्याचे अर्धे फळ जो करील त्याच्यावर आणि अर्धे तुझ्यावर पडेल; तुझे स्थान स्थिर राहणार नाही; यात संशय नाही.
7.30.36
यश्च यश्च सुरेन्द्रः स्याद्ध्रुवः स न भविष्यति ।
एष शापो मया मुक्त इत्यसौ त्वां तदा ऽब्रवीत् ॥ ७.३०.३६ ॥
जो कोणी इंद्र होईल तो स्थिर राहणार नाही. "हा शाप मी दिला आहे" असे त्याने तेव्हा तुला सांगितले.
7.30.37
तां तु भार्यां स निर्भर्त्स्य सो ऽब्रवीत्सुमहातपाः ।
दुर्विनीते विनिध्वंस ममाश्रमसमीपतः ॥ ७.३०.३७ ॥
त्या भार्येला दटावून तो अत्यंत तपस्वी म्हणाला, "हे दुर्विनीते, हे नष्ट झालेली, माझ्या आश्रमाजवळच!"
7.30.38
रूपयौवनसम्पन्ना यस्मात्त्वमनवस्थिता ।
तस्माद्रूपवती लोके न त्वमेका भविष्यति ॥ ७.३०.३८ ॥
रूप आणि तारुण्याने संपन्न असूनही तू अस्थिर राहिलीस; म्हणून जगात तू एकटीच रूपवती राहणार नाहीस.
7.30.39
रूपं च ते प्रजाः सर्वा गमिष्यन्ति न संशयः ।
यत्तदेकं समाश्रित्य विभ्रमो ऽयमुपस्थितः ॥ ७.३०.३९ ॥
तुझे रूप सर्व प्रजांकडे जाईल, यात संशय नाही; एकाचा आश्रय घेऊन हा भ्रम उत्पन्न झाला आहे.
7.30.40
तदाप्रभृति भूयिष्ठं प्रजा रूपसमन्विताः ।
सा तं प्रसादयामास महर्षिं गौतमं तदा ॥ ७.३०.४० ॥
तेव्हापासून प्रजा बहुतेक रूपवान झाली. तेव्हा तिने त्या महर्षी गौतमांना प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.
7.30.41
अज्ञानाद्धर्षिता विप्र त्वद्रूपेण दिवौकसा ।
न कामकाराद्विप्रर्षे प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ७.३०.४१ ॥
हे विप्रा, अज्ञानामुळे तुमच्या रूपधारी देवाने मी भुलले; कामवासनेने नव्हे. हे विप्रर्षी, तुम्ही कृपा करण्यास योग्य आहात.
7.30.42
अहल्यया त्वेवमुक्तः प्रत्युवाच स गौतमः ।
उत्पत्स्यति महातेजा इक्ष्वाकूणां महारथः ॥ ७.३०.४२ ॥
अहल्येने असे म्हटल्यावर गौतम उत्तरला: "इक्ष्वाकूंच्या वंशात एक महातेजस्वी महारथी जन्म घेईल."
7.30.43
रामो नाम श्रुतो लोके वनं चाप्युपयास्यति ।
ब्राह्मणार्थे महाबाहुर्विष्णुर्मानुषविग्रहः ।
तं द्रक्ष्यसि यदा भद्रे ततः पूता भविष्यसि ॥ ७.३०.४३ ॥
रधुनाम रामाच्या नावाने जगात प्रसिद्ध असलेले महाबाहू विष्णू मानवरूप धारण करून ब्राह्मणांसाठी वनातही येतील. हे कल्याणी, जेव्हा तू त्यांना पाहशील, तेव्हा तू पवित्र होशील.
7.30.44
स हि पावयितुं शक्तस्त्वया यद्दुष्कृतं कृतम् ।
तस्यातिथ्यं च कृत्वा वै मत्समीपं गमिष्यसि ॥ ७.३०.४४ ॥
तू केलेले दुष्कृत्य शुद्ध करण्यास तोच समर्थ आहे. त्यांचे आतिथ्य करून तू माझ्याजवळ येशील.
7.30.45
वत्स्यसि त्वं मया सार्धं तदा हि वरवर्णिनि ।
एवमुक्त्वा स विप्रर्षिराजगाम स्वमाश्रमम् ॥ ७.३०.४५ ॥
तेव्हा हे सुंदरी, तू माझ्यासोबत राहशील. असे बोलून तो विप्रर्षी आपल्या आश्रमात गेला.
7.30.46
तपश्चाचार सुमहत्सा पत्नी ब्रह्मवादिनः ।
शापोत्सर्गाद्धि तस्येदं मुनेः सर्वमुपस्थितम् ॥ ७.३०.४६ ॥
त्या ब्रह्मवादी ऋषींच्या पत्नीने अत्यंत कठोर तपश्चर्या केली. त्या मुनींनी दिलेला शाप उच्चारल्यामुळेच हे सर्व तिच्यासमोर उभे राहिले.
7.30.47
तत्स्मर त्वं महाबाहो दुष्कृतं यत्त्वया कृतम् ।
तेन त्वं ग्रहणं शत्रोर्यातो नान्येन वासव ॥ ७.३०.४७ ॥
म्हणून हे महाबाहू, तू केलेले दुष्कृत्य आठव. हे वासवा, त्याच कारणाने तू शत्रूच्या तावडीत सापडलास, दुसऱ्या कशाने नव्हे.
7.30.48
शीघ्रं वै यज यज्ञं त्वं वैष्णवं सुसमाहितः ।
पावितस्तेन यज्ञेन यास्यसे त्रिदिवं ततः ॥ ७.३०.४८ ॥
लवकरच तू पूर्ण एकाग्रतेने वैष्णव यज्ञ कर. त्या यज्ञाने पवित्र होऊन तू नंतर स्वर्गलोकाला जाशील.
7.30.49
पुत्रश्च तव देवेन्द्र न विनष्टो महारणे ।
नीतः सन्निहितश्चैव आर्यकेण महोदधौ ॥ ७.३०.४९ ॥
हे देवेंद्रा, तुझा पुत्र त्या महायुद्धात नष्ट झालेला नाही; आर्यकाने त्याला महासागरात नेऊन सुरक्षित ठेवले.
7.30.50
एतच्छ्रुत्वा महेन्द्रस्तु यज्ञमिष्ट्वा च वैष्णवम् ।
पुनस्त्रिदिवमाक्रामदन्वशासच्च देवराट् ॥ ७.३०.५० ॥
हे ऐकून महेंद्राने वैष्णव यज्ञ केला आणि पुन्हा स्वर्गात आरूढ होऊन देवराज म्हणून राज्य केले.
7.30.51
एतदिन्द्रजितो नाम बलं यत्कीर्तितं मया ।
निर्जितस्तेन देवेन्द्रः प्राणिनो ऽन्ये तु किं पुनः ॥ ७.३०.५१ ॥
इंद्रजिताचे हे बळ मी वर्णन केले; त्याने देवेंद्रालाही जिंकले, मग इतर प्राण्यांचे काय?
7.30.52
आश्चर्यमिति रामश्च लक्ष्मणश्चाब्रवीत्तदा ।
अगस्त्यवचनं श्रुत्वा वानरा राक्षसास्तदा ॥ ७.३०.५२ ॥
'आश्चर्य!' असे म्हणून तेव्हा राम आणि लक्ष्मणाने उद्गार काढले. अगस्त्यांचे शब्द ऐकून वानर आणि राक्षसही चकित झाले.
7.30.53
विभीषणस्तु रामस्य पार्श्वस्थो वाक्यमब्रवीत् ।
आश्चर्यं स्मारितो ऽस्म्यद्य यत्तद्दृष्टं पुरातनम् ॥ ७.३०.५३ ॥
रामाच्या बाजूला उभा असलेला विभीषण म्हणाला: 'पूर्वी मी पाहिलेले ते आश्चर्य आज मला आठवले.'
7.30.54
अगस्त्यं त्वब्रवीद्रामः सत्यमेतच्छ्रुतं च मे ॥ ७.३०.५४ ॥
राम अगस्त्यांना म्हणाला: 'हे खरे आहे; हे मीही ऐकले आहे.'
7.30.55
एवं राम समुद्भूतो रावणो लोककण्टकः ।
सपुत्रो येन सङ्ग्रामे जितः शक्रः सुरेश्वरः ॥ ७.३०.५५ ॥
राम, अशा प्रकारे लोकांना कंटक ठरलेला रावण उत्पन्न झाला; त्याने पुत्रासह युद्धात देवांचा स्वामी इंद्र याला जिंकले.