વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.31.1
ततो रामो महातेजा विस्मयात्पुनरेव हि ।
उवाच प्रणतो वाक्यमगस्त्यमृषिसत्तमम् ॥ ७.३१.१ ॥
ત્યારે મહાતેજસ્વી રામે વિસ્મયથી ફરી નમીને ઋષિશ્રેષ્ઠ અગસ્ત્યને આ વચન કહ્યું.
7.31.2
भगवन्राक्षसः क्रूरो यदाप्रभृति मेदिनीम् ।
पर्यटत्किं तदा लोकाः शून्या आसन्द्विजोत्तम ॥ ७.३१.२ ॥
હે ભગવાન, જ્યારથી તે ક્રૂર રાક્ષસ પૃથ્વી પર ફરવા લાગ્યો ત્યારથી લોકો શૂન્ય થઈ ગયા હતા શું, હે દ્વિજોત્તમ?
7.31.3
राजा वा राजमात्रो वा किं तदा नात्र कश्चन ।
धर्षणं यत्र न प्राप्तो रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ७.३१.३ ॥
ત્યારે શું અહીં રાજા કે રાજપુરુષ કોઈ ન હતો, જેનું રાક્ષસેશ્વર રાવણે અપમાન ન કર્યું હોય?
7.31.4
उताहो हतवीर्यास्ते बभूवुः पृथिवीक्षितः ।
बहिष्कृता वरास्त्रैश्च बहवो निर्जिता नृपाः ॥ ७.३१.४ ॥
અથવા પૃથ્વીના રાજાઓ વીર્યહીન બની ગયા હતા? શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રોથી હાંકી કઢાયેલા અને જીતાયેલા ઘણા રાજા હતા શું?
7.31.5
राघवस्य वचः श्रुत्वा ह्यगस्त्यो भगवानृषिः ।
उवाच रामं प्रहसन्पितामह इवेश्वरम् ॥ ७.३१.५ ॥
રાઘવના વચન સાંભળીને ભગવાન ઋષિ અગસ્ત્ય હસતાં હસતાં રામને બોલ્યા, જેમ પિતામહ ઈશ્વરને બોલે તેમ.
7.31.6
इत्येवं बाधमानस्तु पार्थिवान्पार्थिवर्षभ ।
चचार रावणो राम पृथिवीं पृथिवीपते ॥ ७.३१.६ ॥
આ રીતે રાજાઓને પીડતો રાવણ પૃથ્વી પર ફરતો રહ્યો, હે રામ, હે પૃથ્વીપતિ, હે રાજશ્રેષ્ઠ.
7.31.7
ततो माहिष्मतीं नाम पुरीं स्वर्गपुरीप्रभाम् ।
सम्प्राप्तो यत्र सान्निध्यं सदासीद्वसुरेतसः ॥ ७.३१.७ ॥
ત્યારબાદ તે સ્વર્ગપુરી જેવી પ્રકાશિત માહિષ્મતી નામની નગરીમાં પહોંચ્યો; જ્યાં વસુરેતસ (અગ્નિ) સદા હાજર રહેતા હતા.
7.31.8
तुल्य आसीन्नृपस्तस्य प्रभावाद्वसुरेतसः ।
अर्जुनो नाम यत्राग्निः शरकुण्डेशयः सदा ॥ ७.३१.८ ॥
વસુરેતસ (અગ્નિ)ના પ્રભાવથી ત્યાંનો રાજા તેમના સમાન હતો — અર્જુન નામનો; શરકુંડમાં શયન કરતા અગ્નિ ત્યાં સદા રહેતા હતા.
7.31.9
तमेव दिवसं सो ऽथ हैहयाधिपतिर्बली ।
अर्जुनो नर्मदां रन्तुं गतः स्त्रीभिः सहेश्वरः ॥ ७.३१.९ ॥
તે જ દિવસે હૈહયોનો બળવાન અધિપતિ અર્જુન સ્ત્રીઓ સાથે નર્મદામાં વિહાર કરવા ગયો હતો.
7.31.10
तमेव दिवसं सो ऽथ रावणस्तत्र आगतः ।
रावणो राक्षसेन्द्रस्तु तस्यामात्यानपृच्छत ॥ ७.३१.१० ॥
તે જ દિવસે રાક્ષસેન્દ્ર રાવણ ત્યાં આવ્યો અને તેણે પોતાના અમાત્યોને પૂછ્યું.
7.31.11
क्वार्जुनो नृपतिः शीघ्रं सम्यगाख्यातुमर्हथ ।
रावणो ऽहमनुप्राप्तो युद्धेप्सुर्नृवरेण ह ।
ममागमनमप्यग्रे युष्माभिः सन्निवेद्यताम् ॥ ७.३१.११ ॥
અર્જુન રાજા ક્યાં છે? ઝડપથી સંપૂર્ણ કહો. હું રાવણ છું, યુદ્ધની ઇચ્છાથી નરશ્રેષ્ઠ સાથે લડવા આવ્યો છું. મારું આગમન પણ તેને પહેલાં જણાવો.
7.31.12
इत्येवं रावणेनोक्तास्ते ऽमात्याः सुविपश्चितः ।
अब्रुवन्राक्षसपतिमसान्निध्यं महीपतेः ॥ ७.३१.१२ ॥
રાવણે આમ કહેતાં તે અત્યંત બુદ્ધિમાન અમાત્યો રાક્ષસપતિને બોલ્યા કે રાજા ત્યાં હાજર નથી.
7.31.13
श्रुत्वा विश्रवसः पुत्रः पौराणामर्जुनं गतम् ।
अपसृत्यागतो विन्ध्यं हिमवत्सन्निभं गिरिम् ॥ ७.३१.१३ ॥
વિશ્રવાના પુત્રે સાંભળ્યું કે અર્જુન પૌરાણોના દેશમાં ગયો છે, તેથી તે પાછો ફરીને હિમાલય જેવા વિંધ્ય પર્વત પર આવ્યો.
7.31.14
स तमभ्रमिवाविष्टमुद्भ्रन्तमिव मेदिनीम् ।
अपश्यद्रावणो विन्ध्यमालिखन्तमिवाम्बरम् ॥ ७.३१.१४ ॥
રાવણે તે વિંધ્ય પર્વત જોયો; તે વાદળોથી ઘેરાયેલો, પૃથ્વી પર ભટકતો અને આકાશને ખંજવાળતો હોય તેવો લાગતો હતો.
7.31.15
सहस्रशिखरोपेतं सिंहाध्युषितकन्दरम् ।
प्रपातपतितैस्तोयैः साट्टहासमिवाम्बुधिम् ॥ ७.३१.१५ ॥
તે હજાર શિખરોવાળો હતો; તેની ગુફાઓમાં સિંહો રહેતા હતા; ધોધના પાણીથી જાણે સમુદ્ર જોરથી હસતો હોય તેમ લાગતો હતો.
7.31.16
देवदानवगन्धर्वैः साप्सरोगणकिन्नरैः ।
स्वस्त्रीभिः क्रीडमानैश्च स्वर्गभूतं महोच्छ्रयम् ॥ ७.३१.१६ ॥
દેવો, દાનવો, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ અને કિન્નરો પોતાની પત્નીઓ સાથે રમતા હતા; તે સ્વર્ગ જેવું અને અતિ ઊંચું હતું.
7.31.17
नदीभिः स्यन्दमानाभिः स्फटिकप्रतिमं जलम् ।
फणाभिश्चलजिह्वाभिरनन्तमिव विष्ठितम् ॥ ७.३१.१७ ॥
વહેતી નદીઓથી તેનું પાણી સ્ફટિક જેવું હતું; ચંચળ જીભવાળા ફણાઓ સાથે અનંત નાગની જેમ તે સ્થિત હતો.
7.31.18
उत्क्रामन्तं दरीवन्तं हिमवत्सन्निभं गिरिम् ।
पश्यमानस्ततो विन्ध्यं रावणो नर्मदां ययौ ॥ ७.३१.१८ ॥
ગુફાઓવાળા, હિમાલય જેવા તે ઊંચા પર્વતને જોતાં રાવણ પછી વિંધ્યથી નર્મદા તરફ ગયો.
7.31.19
चलोपलजलां पुण्यां पश्चिमोदधिगामिनीम् ॥ ७.३१.१९ ॥
ચંચળ પથ્થરોવાળા જળથી ભરેલી, પવિત્ર, પશ્ચિમ સમુદ્ર તરફ વહેતી (નર્મદા).
7.31.20
महिषैः सृमरैः सिंहैः शार्दूलर्क्षगजोत्तमैः ।
उष्णाभितप्तैस्तृषितैः सङ्क्षोभितजलाशयाम् ॥ ७.३१.२० ॥
ભેંસો, સૃમર મૃગો, સિંહો, વાઘ, રીંછ અને શ્રેષ્ઠ હાથીઓ—ગરમીથી તપેલા અને તરસ્યા તેમના દ્વારા જળાશયો ખળભળાવાયેલા.
7.31.21
चक्रवाकैः सकारण्डैः सहंसजलकुक्कुटैः ।
सारसैश्च सदा मत्तैः सुकूजद्भिः समावृताम् ॥ ७.३१.२१ ॥
ચક્રવાક, કારંડવ, હંસ, જળકુકડા અને સારસ પક્ષીઓથી—હંમેશાં આનંદમાં મત્ત થઈ મધુર સ્વરે કૂજતાં—ઘેરાયેલી.
7.31.22
फुल्लद्रुमकृतोत्तंसां चक्रवाकयुगस्तनीम् ।
विस्तीर्णपुलिनश्रोणीं हंसावलिसुमेखलाम् ॥ ७.३१.२२ ॥
ખીલેલાં વૃક્ષોનો મુગટ ધારણ કરેલી, ચક્રવાક યુગલોને સ્તન ધરાવતી, વિશાળ રેતીના કિનારાને કમર ધરાવતી, હંસપંક્તિઓની સુંદર મેખલા ધરાવતી.
7.31.23
पुष्परेण्वनुलिप्ताङ्गीं जलफेनामलांशुकाम् ।
जलावगाहसंस्पर्शां फुल्लोत्पलशुभेक्षणाम् ।
पुष्पकादवरुह्याशु नर्मदां सरितां वराम् ॥ ७.३१.२३ ॥
ફૂલના પરાગથી લેપાયેલા અંગો, ફીણનું નિર્મળ વસ્ત્ર, જળસ્નાનનો સ્પર્શ, ખીલેલાં કમળ જેવાં શુભ નેત્રો ધરાવતી—નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ નર્મદા પાસે રાવણ પુષ્પકથી તરત જ ઊતર્યો.
7.31.24
इष्टामिव वरां नारीमवगाह्य दशाननः ।
स तस्याः पुलिने रम्ये नानामुनिनिषेविते ॥ ७.३१.२४ ॥
ઇચ્છિત શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીમાં પ્રવેશે તેમ દશાનને (નર્મદાના જળમાં) અવગાહન કર્યું; તે તેના રમણીય તટ પર હતો, જે અનેક મુનિઓથી સેવાયેલો હતો.
7.31.25
उपोपविष्टैः सचिवैः सार्धं राक्षसपुङ्गवः ।
प्रख्याय नर्मदां सो ऽथ गङ्गेयमिति रावणः ॥ ७.३१.२५ ॥
નજીક બેઠેલા મંત્રીઓ સાથે રાક્ષસશ્રેષ્ઠ રાવણે નર્મદાને ગંગા તરીકે ઓળખી.
7.31.26
नर्मदादर्शजं हर्षमाप्तवान् राक्षसाधिपः ।
उवाच सचिवांस्तत्र सलीलं शुकसारणौ ॥ ७.३१.२६ ॥
નર્મદાના દર્શનથી હર્ષ પામેલા રાક્ષસાધિપતિએ ત્યાં જ લીલાપૂર્વક શુક અને સારણને કહ્યું.
7.31.27
एष रश्मिसहस्रेण जगत्कृत्वैव काञ्चनम् ।
तीक्ष्णतापकरः सूर्यो नभसो ऽर्धं समाश्रितः ॥ ७.३१.२७ ॥
હજાર કિરણોથી જગતને સુવર્ણમય બનાવી, તીવ્ર તાપ આપતો આ સૂર્ય આકાશના અડધા ભાગે પહોંચ્યો છે.
7.31.28
मामासीनं विदित्वैव चन्द्रायति दिवाकरः ॥ ७.३१.२८ ॥
હું બેઠો છું એ જાણીને જ જાણે સૂર્ય ચંદ્ર જેવો વર્તે છે.
7.31.29
नर्मदाजलशीतश्च सुगन्धिः श्रमनाशनः ।
मद्भयादनिलो ऽप्यत्र वात्येष सुसमाहितः ॥ ७.३१.२९ ॥
નર્મદાના જળથી શીતળ, સુગંધિત અને શ્રમ હરનારો આ પવન પણ મારા ભયથી અહીં અત્યંત શાંતિથી વાય છે.
7.31.30
इयं वापि सरिच्छ्रेष्ठा नर्मदा नर्मवर्धिनी ।
नक्रमीनविहङ्गोर्मिः सभयेवाङ्गना स्थिता ॥ ७.३१.३० ॥
મગર, માછલી અને પક્ષીઓનાં મોજાં સાથે આ શ્રેષ્ઠ નદી નર્મદા, આનંદ વધારનારી, ભયભીત સ્ત્રી જેવી ઊભી છે.
7.31.31
तद्भवन्तः क्षताः शस्त्रैर्नृपैरिन्द्रसमैर्युधि ।
चन्दनस्य रसेनेव रुधिरेण समुक्षिताः ॥ ७.३१.३१ ॥
તેથી તમે યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સમાન રાજાઓનાં શસ્ત્રોથી ઘાયલ થયા છો; ચંદનના રસથી લેપાયેલા હોય તેમ લોહીથી ભીંજાયા છો.
7.31.32
ते यूयमवगाहध्वं नर्मदां शर्मदां शुभाम् ।
महापद्ममुखा मत्ता गङ्गामिव गहागजाः ।
अस्यां स्नात्वा महानद्यां पाप्मानं विप्रमोक्ष्यथ ॥ ७.३१.३२ ॥
તમે સૌ શુભ, સુખદાયી નર્મદામાં સ્નાન કરો, ગંગામાં ઊતરતા મદમસ્ત વન-હાથીઓની જેમ. આ મહાનદીમાં સ્નાન કરીને તમે પાપથી સંપૂર્ણ મુક્ત થશો.
7.31.33
अहमप्यद्य पुलिने शरदिन्दुसमप्रभे ।
पुष्पोपहारं शनकैः करिष्यामि कपर्दिनः ॥ ७.३१.३३ ॥
આજે હું પણ શરદ ચંદ્ર જેવા ઉજ્જવલ કાંઠે ધીમે ધીમે જટાધારી શિવને પુષ્પોપહાર અર્પીશ.
7.31.34
रावणेनैवमुक्तास्तु प्रहस्तशुकसारणाः ।
समहोदरधूम्राक्षा नर्मदां विजगाहिरे ॥ ७.३१.३४ ॥
રાવણે એમ કહેતાં પ્રહસ્ત, શુક, સારણ, મહોદર અને ધૂમ્રાક્ષ નર્મદામાં ઊતર્યા.
7.31.35
राक्षसेन्द्रगजैस्तैस्तु क्षोभिता नर्मदा नदी ।
वामनाञ्जनपद्माद्यैर्गङ्गा इव महागजैः ॥ ७.३१.३५ ॥
તે રાક્ષસરાજના હાથીઓથી નર્મદા નદી ક્ષુબ્ધ થઈ; વામન, અંજન, પદ્મ વગેરે મહાગજોથી ગંગા ક્ષુબ્ધ થાય તેમ.
7.31.36
ततस्ते राक्षसाः स्नात्वा नर्मदायां महाबलाः ।
उत्तीर्य पुष्पाण्याजह्रुर्बल्यर्थं रावणस्य तु ॥ ७.३१.३६ ॥
ત્યારબાદ એ મહાબળવાન રાક્ષસોએ નર્મદામાં સ્નાન કરીને બહાર આવી રાવણની બલિ માટે ફૂલો લાવ્યા.
7.31.37
नर्मदापुलिने हृद्ये शुभ्राभ्रसदृशप्रभे ।
राक्षसैस्तु मुहूर्तेन कृतः पुष्पमयो गिरिः ॥ ७.३१.३७ ॥
નર્મદાના સુંદર કિનારે, સફેદ વાદળો જેવા તેજસ્વી સ્થળે, રાક્ષસોએ ક્ષણમાત્રમાં ફૂલોનો એક પર્વત બનાવ્યો.
7.31.38
पुष्पेषूपहृतेष्वेवं रावणो राक्षसेश्वरः ।
अवतीर्णो नदीं स्नातुं गङ्गामिव महागजः ॥ ७.३१.३८ ॥
આ રીતે ફૂલો લાવવામાં આવ્યા પછી, રાક્ષસેશ્વર રાવણ સ્નાન કરવા નદીમાં ઊતર્યો, ગંગામાં ઊતરતા મહાગજની જેમ.
7.31.39
तत्र स्नात्वा च विधिवज्जप्त्वा जप्यमनुत्तमम् ।
नर्मदासलिलात्तस्मादुत्ततार स रावणः ॥ ७.३१.३९ ॥
ત્યાં સ્નાન કરીને, વિધિપૂર્વક શ્રેષ્ઠ જપ કરીને, તે નર્મદાના જળમાંથી રાવણ બહાર નીકળ્યો.
7.31.40
ततः क्लिन्नाम्बरं त्यक्त्वा शुक्लवस्त्रसमावृतम् ।
रावणं प्राञ्जलिं यान्तमन्वयुः सर्वराक्षसाः ॥ ७.३१.४० ॥
પછી ભીનાં વસ્ત્રો ત્યજીને, સફેદ વસ્ત્ર ધારણ કરીને, હાથ જોડીને ચાલતા રાવણની પાછળ બધા રાક્ષસો ગયા.
7.31.41
तद्गतीवशमापन्ना मूर्तिमन्त इवाचलाः ।
यत्र यत्र च याति स्म रावणो राक्षसेश्वरः ।
जाम्बूनदमयं लिङ्गं तत्र तत्र स्म नीयते ॥ ७.३१.४१ ॥
તેની ગતિને વશ થઈને, મૂર્તિમંત પર્વતો સમાન રાક્ષસો ચાલ્યા; રાક્ષસેશ્વર રાવણ જ્યાં જ્યાં જતો, ત્યાં ત્યાં સુવર્ણનું લિંગ લઈ જવાતું.
7.31.42
वालुकावेदिमध्ये तु तल्लिङ्गं स्थाप्य रावणः ।
अर्चयामास गन्धैश्च पुष्पैश्चामृतगन्धिभिः ॥ ७.३१.४२ ॥
રેતીની વેદીની મધ્યમાં તે લિંગ સ્થાપીને, રાવણે સુગંધી દ્રવ્યો અને અમૃત જેવી સુગંધવાળાં ફૂલો વડે તેની પૂજા કરી.
7.31.43
ततः सतामार्तिहरं परं वरं वरप्रदं चन्द्रमयूखभूषणम् ।
समर्चयित्वा स निशाचरो जगौ प्रसार्य हस्तान्प्रणनर्त चाग्रतः ॥ ७.३१.४३ ॥
પછી તે નિશાચરે સજ્જનોના દુઃખ હરનારા, શ્રેષ્ઠ, વરદાતા, ચંદ્રકિરણોનાં આભૂષણવાળા તે દેવની સારી રીતે પૂજા કરીને ગાયું; હાથ પહોળા કરીને તેમની આગળ નૃત્ય કર્યું.