वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.32
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.32.1
नर्मदापुलिने यत्र राक्षसेन्द्रः सुदारुणः ।
पुष्पोपहारं कुरुते तस्माद्देशाददूरतः ॥ ७.३२.१ ॥
नर्मदेच्या तीरावर, अतिभयंकर राक्षसराज जिथे पुष्पोपहार अर्पण करतो, त्या स्थानापासून फार दूर नाही.
7.32.2
अर्जुनो जयतां श्रेष्ठो माहिष्मत्याः पतिः प्रभुः ।
क्रीडते सह नारीभिर्नर्मदातोयमाश्रितः ॥ ७.३२.२ ॥
विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला अर्जुन, माहिष्मतीचा पती व प्रभू, नर्मदेच्या पाण्याचा आश्रय घेऊन स्त्रियांसह क्रीडा करतो.
7.32.3
तासां मध्यगतो राजा रराज च तदार्जुनः ।
करेणूनां सहस्रस्य मध्यस्थ इव कुञ्जरः ॥ ७.३२.३ ॥
त्यांच्या मध्यभागी असलेला राजा अर्जुन तेव्हा हजारो हत्तिणींमध्ये उभ्या असलेल्या गजराजाप्रमाणे शोभला.
7.32.4
जिज्ञासुः स तु बाहूनां सहस्रस्योत्तमं बलम् ।
रुरोध नर्मदावेगं बाहुभिर्बहुभिर्वृतः ॥ ७.३२.४ ॥
आपल्या हजार बाहूंच्या उत्तम बलाची परीक्षा घेण्याच्या इच्छेने, अनेक बाहूंनी वेढलेल्या त्याने नर्मदेचा वेग रोखला.
7.32.5
कार्तवीर्यभुजासक्तं तज्जलं प्राप्य निर्मलम् ।
कूलोपहारं कुर्वाणं प्रतिस्रोतः प्रधावति ॥ ७.३२.५ ॥
कार्तवीर्याच्या बाहूंना अडकलेले ते निर्मल पाणी, काठावर अर्घ्य अर्पण करत, प्रवाहाच्या विरुद्ध धावते.
7.32.6
समीननक्रमकरः सपुष्पकुशसंस्तरः ।
स नर्मदाम्भसो वेगः प्रावृट्काल इवाबभौ ॥ ७.३२.६ ॥
मासे, मगरी व मकर यांनी भरलेला, फुले व कुश गवताने पसरलेला तो नर्मदेच्या पाण्याचा वेग पावसाळ्याप्रमाणे शोभला.
7.32.7
स वेगः कार्तवीर्येण सम्प्रेषित इवाम्भसः ।
पुष्पोपहारं सकलं रावणस्य जहार ह ॥ ७.३२.७ ॥
कार्तवीर्याने पाठवल्याप्रमाणे त्या पाण्याच्या वेगाने रावणाची संपूर्ण पुष्पार्पणे वाहून नेली.
7.32.8
रावणो ऽर्धसमाप्तं तमुत्सृज्य नियमं तदा ।
नर्मदां पश्यते कान्तां प्रतिकूलां यथा प्रियाम् ॥ ७.३२.८ ॥
रावणाने मग अर्धवट राहिलेले नियम सोडून रुसलेल्या प्रियेप्रमाणे नर्मदेकडे पाहिले.
7.32.9
पश्चिमेन तु तं दृष्ट्वा सागरोद्गारसन्निभम् ।
वर्धन्तमम्भसो वेगं पूर्वामाशां प्रविश्य तु ॥ ७.३२.९ ॥
पश्चिमेकडून समुद्राच्या उफाळ्यासारखा वाढणारा तो पाण्याचा वेग पाहून तो पूर्व दिशेत शिरला.
7.32.10
ततो ऽनुभ्रान्तशकुनां स्वभावोपरमे स्थिताम् ।
निर्विकाराङ्गनाभासामपश्यद्रावणो नदीम् ॥ ७.३२.१० ॥
मग रावणाने त्या नदीकडे पाहिले, जिच्यावर पक्षी भटकत होते, जी स्वाभाविक शांततेत स्थिर होती, निर्विकार स्त्रीसारखी.
7.32.11
सव्येतरकराङ्गुल्या सशब्दं च दशाननः ।
वेगप्रभावमन्वेष्टुं सो ऽदिशच्छुकसारणौ ॥ ७.३२.११ ॥
दशाननाने डाव्या हाताच्या बोटाने आवाज करून पाण्याच्या वेगाचा प्रभाव शोधण्यासाठी शुक आणि सारणास पाठवले.
7.32.12
तौ तु रावणसन्दिष्टौ भ्रातरौ शुकसारणौ ।
व्योमान्तरगतौ वीरौ प्रस्थितौ पश्चिमामुखौ ॥ ७.३२.१२ ॥
रावणाने पाठवलेले ते वीर बंधू शुक आणि सारण आकाशमार्गाने पश्चिमेकडे तोंड करून निघाले.
7.32.13
अर्धयोजनमात्रं तु गत्वा तौ रजनीचरौ ।
पश्येतां पुरुषं तोये क्रीडन्तं सहयोषितम् ॥ ७.३२.१३ ॥
अर्धा योजन दूर जाऊन त्या दोन निशाचरांनी पाण्यात स्त्रियांसह खेळणाऱ्या एका पुरुषाला पाहिले.
7.32.14
बृहत्सालप्रतीकाशं तोयव्याकुलमूर्धजम् ।
मदरक्तान्तनयनं मदव्याकुलतेजसम् ॥ ७.३२.१४ ॥
तो एखाद्या विशाल सालवृक्षासारखा होता; पाण्यामुळे त्याचे केस विस्कटले होते, मदामुळे डोळ्यांचे कोपरे लाल झाले होते आणि मदामुळे त्याचे तेज विचलित झाले होते.
7.32.15
नदीं बाहुसहस्रेण रुन्धन्तमरिमर्दनम् ।
गिरिं पादसहस्रेण रुन्धन्तमिव मेदिनीम् ॥ ७.३२.१५ ॥
शत्रूंचे मर्दन करणारा तो सहस्र बाहूंनी नदीला अडवत होता; सहस्र पायांनी पृथ्वीला अडवणाऱ्या पर्वतासारखा.
7.32.16
बालानां वरनारीणां सहस्रेण समावृतम् ।
समदानां करेणूनां सहस्रेणेव कुञ्जरम् ॥ ७.३२.१६ ॥
श्रेष्ठ तरुण स्त्रियांच्या सहस्रांनी तो वेढलेला होता; मदमत्त सहस्र हत्तीणींनी वेढलेल्या गजाप्रमाणे.
7.32.17
तमद्भुततमं दृष्ट्वा राक्षसौ शुकसारणौ ।
सन्निवृत्तावुपागम्य रावणं तमथोचतुः ॥ ७.३२.१७ ॥
त्या अत्यंत अद्भुत दृश्याकडे पाहून शुक आणि सारण हे दोन राक्षस परत फिरले आणि रावणाजवळ येऊन त्याला म्हणाले.
7.32.18
बृहत्सालप्रतीकाशः को ऽप्यसौ राक्षसेश्वर ।
नर्मदां रोधवद्रुद्ध्वा क्रीडापयति योषितः ॥ ७.३२.१८ ॥
हे राक्षसेश्वरा, विशाल सालवृक्षासारखा तो कोण आहे? धरणासारखी नर्मदा अडवून तो स्त्रियांना खेळवत आहे.
7.32.19
तेन बाहुसहस्रेण सन्निरुद्धजला नदी ।
सागरोद्गारसङ्काशानुद्गारान्सृजते मुहुः ॥ ७.३२.१९ ॥
त्या सहस्र बाहूंनी अडवलेली जलधारा असलेली ती नदी समुद्राच्या उसळीसारख्या लाटा वारंवार उसळवते.
7.32.20
इत्येवं भाषमाणौ तौ निशाम्य शुकसारणौ ।
रावणो ऽर्जुन इत्युक्त्वा प्रययौ युद्धलालसः ॥ ७.३२.२० ॥
असे बोलणाऱ्या त्या शुक आणि सारणांचे ऐकून, 'हा अर्जुन आहे' असे म्हणत युद्धाची लालसा असलेला रावण निघाला.
7.32.21
अर्जुनाभिमुखे तस्मिन्रावणे राक्षसाधिपे ।
चण्डः प्रवाति पवनः सनादः सुरजास्तथा ॥ ७.३२.२१ ॥
अर्जुनाकडे निघालेल्या त्या राक्षसाधिपती रावणासमोर प्रचंड वारा गर्जनेसह वाहू लागला; देवांची फुलेही तशीच.
7.32.22
सकृदेव कृतो रावः सरक्तः प्रेषितो घनैः ।
महोदरमहापार्श्वधूम्राक्षशुकसारणैः ॥ ७.३२.२२ ॥
महोदर, महापार्श्व, धूम्राक्ष, शुक आणि सारण यांनी वेढलेल्या रावणाने एकदाच रक्तवर्ण गर्जना केली; जणू मेघांनी पाठविलेली.
7.32.23
संवृतो राक्षसेन्द्रस्तु तत्रागाद्यत्र चार्जुनः ।
अदीर्घेणैव कालेन स तदा राक्षसो बली ।
तं नर्मदाह्रदं भीममाजगामाञ्जनप्रभः ॥ ७.३२.२३ ॥
वेढलेला राक्षसेंद्र जिथे अर्जुन होता तिथे गेला; थोड्याच वेळात तो बलवान राक्षस, अंजनासारख्या कांतीचा, त्या भयंकर नर्मदा-सरोवरावर आला.
7.32.24
स तत्र स्त्रीपरिवृतं वाशिताभिरिव द्विपम् ।
नरेन्द्रं पश्यते राजा राक्षसानां तदार्जुनम् ॥ ७.३२.२४ ॥
तिथे त्याने स्त्रियांनी वेढलेल्या त्या नरेंद्राला, मदलेल्या हत्तिणींमधील हत्तीसारखे पाहिले; राक्षसांच्या राजाने तेव्हा अर्जुनाला पाहिले.
7.32.25
स रोषाद्रक्तनयनो राक्षसेन्द्रो बलोद्धतः ॥ ७.३२.२५ ॥
तो राक्षसेंद्र रागाने लाल डोळ्यांचा, बलाने उन्मत्त झालेला होता.
7.32.26
इत्येवमर्जुनामात्यनाह गम्भीरया गिरा ।
अमात्याः क्षिप्रमाख्यात हैहयस्य नृपस्य वै ॥ ७.३२.२६ ॥
अशा प्रकारे तो गंभीर स्वरात अर्जुनाच्या अमात्यांना म्हणाला — "हैहय राजाच्या अमात्यांनो, लवकर जाऊन सांगा."
7.32.27
युद्धार्थी समनुप्राप्तो रावणो नाम राक्षसः ।
रावणस्य वचः श्रुत्वा मन्त्रिणो ऽथार्जुनस्य ते ।
उत्तस्थुः सायुधास्त्राश्च रावणं वाक्यमब्रुवन् ॥ ७.३२.२७ ॥
"युद्धाच्या इच्छेने रावण नावाचा राक्षस आला आहे." रावणाचे शब्द ऐकून अर्जुनाचे मंत्री शस्त्रास्त्रांसह उठले आणि रावणाला म्हणाले.
7.32.28
युद्धस्य कालो विज्ञेयः साधु भोः साधु रावण ॥ ७.३२.२८ ॥
"युद्धाची वेळ जाणली पाहिजे. बरं, हे रावणा, बरं."
7.32.29
चः श्रुत्वा मन्त्रिणो ऽथार्जुनस्य ते ।
यः क्षीबं स्त्रीवृतं चैव योद्धुमुत्सहते नृपम् ।
स्त्रीसमक्षं कथं यत्तद्योद्धुमुत्सहसे ऽर्जुनम् ।
वाशितामध्यगं मत्तं शार्दूल इव कुञ्जरम् ॥ ७.३२.२९ ॥
"मदांध होऊन स्त्रियांनी वेढलेल्या राजाशी युद्ध करण्याचे धाडस करतोस, स्त्रियांसमोर अर्जुनाशी युद्ध कसे करशील? हत्तिणींमध्ये मदमत्त हत्तीला वाघ जसा गाठतो तसे."
7.32.30
क्षमस्वाद्य दशग्रीव चोष्यतां रजनी त्वया ।
युद्धे श्रद्धा च यद्यस्ति श्वस्तात समरे ऽर्जुनम् ॥ ७.३२.३० ॥
"हे दशग्रीवा, आज क्षमा कर, ही रात्र तू इथेच घालव. युद्धावर तुझी श्रद्धा असेल तर उद्या रणांगणात अर्जुनाशी लढ."
7.32.31
यद्यद्यास्ति मतिर्योद्धुं युद्धतृष्णासमावृता ।
निहत्यास्मांस्ततो युद्धमर्जुनेनोपयास्यसि ॥ ७.३२.३१ ॥
जर तुला युद्ध करण्याची इच्छा असेल आणि युद्धतृष्णेने तू व्यापलेला असशील, तर आधी आम्हांला मारून मग अर्जुनाशी युद्धाला जाशील.
7.32.32
ततस्ते रावणामात्यैरमात्याः पार्थिवस्य तु ।
सूदिताश्चापि ते युद्धे भक्षिताश्च बुभुक्षितैः ॥ ७.३२.३२ ॥
तेव्हा त्या राजाच्या अमात्यांना रावणाच्या अमात्यांनी युद्धात मारले आणि भुकेलेल्यांनी त्यांचे भक्षण केले.
7.32.33
ततो हलहलाशब्दो नर्मदातीर आबभौ ।
अर्जुनस्यानुयातऽणां रावणस्य च मन्त्रिणाम् ॥ ७.३२.३३ ॥
तेव्हा नर्मदेच्या तीरावर अर्जुनाच्या अनुयायांचा आणि रावणाच्या मंत्र्यांचा गोंधळाचा आवाज उठला.
7.32.34
इषुभिस्तोमरैः शूलैस्त्रिशूलैर्वज्रकर्षणैः ।
सरावणानर्दयन्तः समन्तात्समभिद्रुताः ॥ ७.३२.३४ ॥
बाण, तोमर, शूल, त्रिशूल आणि वज्रासारख्या शस्त्रांनी रावणासह त्यांना पीडा देत ते चहूकडून धावून आले.
7.32.35
हैहयाधिपयोधानां वेग आसीत्सुदारुणः ।
सनक्रमीनमकरसमुद्रस्येव निःस्वनः ॥ ७.३२.३५ ॥
हैहयाधिपतीच्या योद्ध्यांचा वेग अत्यंत भयानक होता; मगरी, मासे, मकरांनी भरलेल्या समुद्राच्या गर्जनेसारखा.
7.32.36
रावणस्य तु ते ऽमात्याः प्रहस्तशुकसारणाः ।
कार्तवीर्यबलं क्रुद्धा निर्दहन्ति स्म तेजसा ॥ ७.३२.३६ ॥
रावणाचे ते मंत्री — प्रहस्त, शुक आणि सारण — क्रुद्ध होऊन आपल्या तेजाने कार्तवीर्याच्या सैन्याला भस्म करू लागले.
7.32.37
अर्जुनाय तु तत्कर्म रावणस्य समन्त्रिणः ।
क्रीडमानाय कथितं पुरुषैर्द्वाररक्षिभिः ॥ ७.३२.३७ ॥
रावणाच्या मंत्र्यांनी ते कृत्य खेळत असलेल्या अर्जुनाला द्वाररक्षक पुरुषांमार्फत सांगितले.
7.32.38
श्रुत्वा न भेतव्यमिति स्त्रीजनं तं ततो ऽर्जुनः ।
उत्ततार जलात्तस्माद्गङ्गातोयादिवाञ्जनः ॥ ७.३२.३८ ॥
"भिऊ नका" असे त्या स्त्रियांना सांगून अर्जुन गंगेच्या पाण्यातून अंजनाप्रमाणे (हत्तीप्रमाणे) बाहेर आला.
7.32.39
क्रोधदूषितनेत्रस्तु स ततो ऽर्जुनपावकः ।
प्रजज्वाल महाघोरो युगान्त इव पावकः ॥ ७.३२.३९ ॥
क्रोधाने दूषित नेत्रांचा तो अर्जुन अग्नीप्रमाणे, युगांताच्या अग्नीप्रमाणे, अत्यंत भयंकर रूपाने पेटून उठला.
7.32.40
स तूर्णतरमादाय वरहेमाङ्गदो गदाम् ।
अभिदुद्राव रक्षांसि तमांसीव दिवाकरः ॥ ७.३२.४० ॥
उत्कृष्ट सोन्याचे बाजूबंद धारण केलेला तो त्वरेने गदा घेऊन, अंधारावर सूर्य तुटून पडावा तसा राक्षसांवर धावून गेला.
7.32.41
बाहुविक्षेपकरणां समुद्यम्य महागदाम् ।
गारुडं वेगमास्थाय चापपातैव सो ऽर्जुनः ॥ ७.३२.४१ ॥
बाहूंनी फिरवता येणारी ती महागदा उचलून, गरुडाचा वेग धारण करून, धनुष्यातून बाण सुटावा तसा अर्जुन झेपावला.
7.32.42
तस्य मार्गं समारुद्ध्य विन्ध्यो ऽर्कस्येव पर्वतः ।
स्थितो विन्ध्य इवाकम्प्यः प्रहस्तो मुसलायुधः ॥ ७.३२.४२ ॥
त्याचा मार्ग अडवून, सूर्यासमोर विंध्य पर्वतासारखा, अचल विंध्यासारखा, मुसळ आयुध धारण करणारा प्रहस्त उभा राहिला.
7.32.43
ततो ऽस्य मुसलं घोरं लोहबद्धं महोद्धतः ।
प्रहस्तः प्रेषयन्क्रुद्धो ररास च यथाम्बुदः ॥ ७.३२.४३ ॥
तेव्हा अत्यंत संतप्त प्रहस्ताने लोखंडाने बांधलेली आपली भयंकर मुसळ फेकत मेघासारखी गर्जना केली.
7.32.44
तस्याग्रे मुसलस्याग्निरशोकापीडसन्निभः ।
प्रहस्तकरमुक्तस्य बभूव प्रदहन्निव ॥ ७.३२.४४ ॥
प्रहस्ताच्या हातातून सुटलेल्या त्या मुसळाच्या अग्रभागी अशोकपुष्पगुच्छासारखा अग्नी प्रकटला आणि जणू दहन करू लागला.
7.32.45
अथायान्तं तु मुसलं कार्तवीर्यस्तदार्जुनः ।
निपुणं वञ्चयामास सगदो ऽगदविक्रमः ॥ ७.३२.४५ ॥
तेव्हा येणाऱ्या मुसळाला कार्तवीर्यार्जुनाने आपल्या गदेसह कुशलतेने चुकवले; तो अमोघ पराक्रमी होता.
7.32.46
ततस्तमभिदुद्राव प्रहस्तं हैहयाधिपः ।
भ्रामयानो गदां गुर्वीं पञ्चबाहुशतोच्छ्रयाम् ॥ ७.३२.४६ ॥
तेव्हा हैहयाधिपती प्रहस्तावर धावून गेला, पाचशे बाहूंइतक्या उंच जड गदेला फिरवत.
7.32.47
तथा हतो ऽतिवेगेन प्रहस्तो गदया तदा ।
निपपात स्थितः शैलो वज्रिवज्रहतो यथा ॥ ७.३२.४७ ॥
अतिवेगाने गदेच्या प्रहाराने प्रहस्त इंद्राच्या वज्राने आदळलेल्या पर्वताप्रमाणे कोसळला.
7.32.48
प्रहस्तं पतितं दृष्ट्वा मारीचशुकसारणाः ।
समहोदरधूम्राक्षा ह्यपसृष्टा रणाजिरात् ॥ ७.३२.४८ ॥
प्रहस्त पडलेला पाहून मारीच, शुक, सारण, महोदर आणि धूम्राक्ष यांनी रणभूमीतून माघार घेतली.
7.32.49
अपक्रान्तेष्वमात्येषु प्रहस्ते वै निपातिते ।
रावणो ऽभ्यद्रवत्तूर्णमर्जुनं नृपसत्तमम् ॥ ७.३२.४९ ॥
अमात्य मागे सरले आणि प्रहस्त पडल्यावर रावण त्वरेने नृपश्रेष्ठ अर्जुनावर चालून गेला.
7.32.50
सहस्रबाहोस्तद्युद्धं विंशद्बाहोश्च दारुणम् ।
नृपराक्षसयोस्तत्र चारब्धं रोमहर्षणम् ॥ ७.३२.५० ॥
सहस्रबाहू आणि विंशतिबाहू यांच्यातील ते भयंकर युद्ध तेथे सुरू झाले; नृप आणि राक्षस यांच्यातील ते युद्ध अंगावर शहारे आणणारे होते.
7.32.51
सागराविव संरब्धौ चलन्मूलाविवाचलौ ।
तेजोयुक्ताविवादित्यौ प्रदहन्ताविवानलौ ॥ ७.३२.५१ ॥
ते दोघे क्रोधाने खवळलेल्या दोन सागरांसारखे, मुळे हलणाऱ्या दोन पर्वतांसारखे, तेजाने युक्त दोन सूर्यांसारखे, दहन करणाऱ्या दोन अग्नींसारखे होते.
7.32.52
बलोद्धतौ यथा नागौ वाशितार्थे यथा वृषौ ।
मेघाविव विनर्दन्तौ सिंहाविव बलोत्कटौ ॥ ७.३२.५२ ॥
बलाने उन्मत्त झालेल्या दोन हत्तींसारखे, इष्ट मिळविण्यासाठी झुंजणाऱ्या दोन बैलांसारखे, गर्जणाऱ्या दोन मेघांसारखे, बलवान दोन सिंहांसारखे ते होते.
7.32.53
रुद्रकालाविव क्रुद्धौ तदा तौ राक्षसार्जुनौ ।
परस्परं गदाभ्यां तौ ताडयामासतुर्भृशम् ॥ ७.३२.५३ ॥
तेव्हा रुद्र आणि काळासारखे क्रोधित झालेले ते दोघे — राक्षस आणि अर्जुन — एकमेकांवर गदांनी भीषण प्रहार करू लागले.
7.32.54
वज्रप्रहारानचला यथा घोरान्विषेहिरे ।
गदाप्रहारांस्तौ तत्र सेहाते नरराक्षसौ ॥ ७.३२.५४ ॥
वज्राचे भयंकर प्रहार पर्वत सहन करतात तसे, तेथे ते नर आणि राक्षस गदाप्रहार सहन करत होते.
7.32.55
यथा ऽ शनिरवेभ्यस्तु जायते ऽथ प्रतिश्रुतिः ।
तथा तयोर्गदापोथैर्दिशः सर्वाः प्रतिश्रुताः ॥ ७.३२.५५ ॥
पर्वतांतून वज्राचा गडगडाट उठून जसा प्रतिध्वनी उमटतो, तसेच त्या दोघांच्या गदाप्रहारांनी सर्व दिशा प्रतिध्वनित झाल्या.
7.32.56
अर्जुनस्य गदा सा तु पात्यमाना ऽहितोरसि ।
काञ्चनाभं नभश्चक्रे विद्युत्सौदामिनी यथा ॥ ७.३२.५६ ॥
अर्जुनाची ती गदा शत्रूच्या छातीवर आदळताच, विजेसारखी सुवर्णप्रभा आकाशात पसरली.
7.32.57
तथैव रावणेनापि पात्यमाना मुहुर्मुहुः ।
अर्जुनोरसि निर्भाति गदोल्केव महागिरौ ॥ ७.३२.५७ ॥
तसेच रावणाने वारंवार अर्जुनाच्या छातीवर मारलेली गदा, मोठ्या पर्वतावर पडलेल्या उल्केप्रमाणे चमकली.
7.32.58
नार्जुनः खेदमायाति न राक्षसगणेश्वरः ।
इदमासीत्तयोर्युद्धं यथा पूर्वं बलीन्द्रयोः ॥ ७.३२.५८ ॥
अर्जुनही थकला नाही, राक्षसगणांचा स्वामीही थकला नाही; त्या दोघांचे हे युद्ध पूर्वीच्या दोन बलवान इंद्रांच्या युद्धासारखे होते.
7.32.59
शृङ्गैरिव वृषायुध्यन्दन्ताग्रैरिव कुञ्जरौ ।
परस्परं तौ निघ्नन्तौ नरराक्षससत्तमौ ॥ ७.३२.५९ ॥
दोन वृषभ शिंगांनी, दोन हत्ती सुळ्यांच्या टोकांनी लढावेत तसे, एकमेकांवर प्रहार करणारे नर आणि राक्षसांतील श्रेष्ठ ते दोघे.
7.32.60
ततो ऽर्जुनेन क्रुद्धेन सर्वप्राणेन सा गदा ।
स्तनयोरन्तरे मुक्ता रावणस्य महोरसि ॥ ७.३२.६० ॥
तेव्हा संतापलेल्या अर्जुनाने आपल्या सर्व प्राणशक्तीने ती गदा रावणाच्या विशाल छातीवर, दोन स्तनांच्या मध्ये, सोडली.
7.32.61
वरदानकृतत्राणे सा गदा रावणोरसि ।
दुर्बलेव यथावेगं द्विधाभूत्वा ऽपतत्क्षितौ ॥ ७.३२.६१ ॥
वरदानाने संरक्षित रावणाच्या छातीवर ती गदा दुर्बलेप्रमाणे, तिच्या वेगानुसार दोन तुकडे होऊन जमिनीवर कोसळली.
7.32.62
स त्वर्जुनप्रमुक्तेन गदापातेन रावणः ।
अपासर्पद्धनुर्मात्रं निषसाद च निष्टनन् ॥ ७.३२.६२ ॥
अर्जुनाने फेकलेल्या गदेच्या प्रहाराने रावण एका धनुष्यभर मागे सरला आणि कण्हत बसला.
7.32.63
स विह्वलं तदालक्ष्य दशग्रीवं ततो ऽर्जुनः ।
सहसोत्पत्य जग्राह गरुत्मानिव पन्नगम् ॥ ७.३२.६३ ॥
रावणाला विव्हळ पाहून अर्जुनाने सहसा उडी मारली आणि गरुड सर्पाला धरतो तसा त्याला धरून घेतला.
7.32.64
स तु बाहुसहस्रेण बलाद्गृह्य दशाननम् ।
बबन्ध बलवान्राजा बलिं नारायणो यथा ॥ ७.३२.६४ ॥
त्या बलवान राजाने आपल्या सहस्र बाहूंनी बलपूर्वक दशाननाला धरून, नारायणाने बलीला बांधावे तसे बांधले.
7.32.65
बध्यमाने दशग्रीवे सिद्धचारणदेवताः ।
साध्वीतिवादिनः पुष्पैः किरन्त्यर्जुनमूर्धनि ॥ ७.३२.६५ ॥
दशग्रीव बांधला जात असताना, सिद्ध, चारण आणि देवता "साधू, साधू" म्हणत अर्जुनाच्या मस्तकावर फुले उधळू लागले.
7.32.66
व्याघ्रो मृगमिवादाय मृगराडिव दन्तिनम् ।
ननाद हैहयो राजा हर्षादम्बुदवन्मुहुः ॥ ७.३२.६६ ॥
वाघ हरिणाला, सिंह हत्तीला धरून गर्जावा तसा, हैहय राजा हर्षाने मेघाप्रमाणे वारंवार गर्जला.
7.32.67
प्रहस्तस्तु समाश्वस्तो दृष्ट्वा बद्धं दशाननम् ।
सह तै राक्षसैः क्रुद्धश्चाभिदुद्राव पार्थिवम् ॥ ७.३२.६७ ॥
प्रहस्त सावरला आणि बांधलेल्या दशाननाला पाहून क्रोधाने त्या राक्षसांसह त्या राजावर धावून गेला.
7.32.68
नक्तञ्चराणां वेगस्तु तेषामापततां बभौ ।
उद्भूत आतपापाये पयोदानामिवाम्बुधौ ॥ ७.३२.६८ ॥
रात्री संचार करणाऱ्या त्या राक्षसांचा आवेग, ऊन ओसरल्यावर समुद्रावर उठलेल्या ढगांसारखा दिसला.
7.32.69
मुञ्च मुञ्चेति भाषन्तस्तिष्ठतिष्ठेति चासकृत् ।
मुसलानि सशूलानि सोत्ससर्ज तदार्जुने ॥ ७.३२.६९ ॥
'सोड, सोड' आणि 'थांब, थांब' असे वारंवार ओरडत त्यांनी तेव्हा अर्जुनावर मुसळे आणि शूळे फेकली.
7.32.70
अप्राप्तान्येव तान्याशु असम्भ्रान्तस्तदार्जुनः ।
आयुधान्यमरारीणां जग्राहारिनिषूदनः ॥ ७.३२.७० ॥
ती शस्त्रे अजून पोहोचलीही नव्हती, तोच निर्भय अर्जुनाने, शत्रुसंहारक होऊन, देवशत्रूंची ती आयुधे तत्काळ पकडली.
7.32.71
ततस्तैरेव रक्षांसि दुर्धरैः प्रवरायुधैः ।
भित्त्वा विद्रावयामास वायुरम्बुधरानिव ॥ ७.३२.७१ ॥
मग त्याच दुर्धर श्रेष्ठ शस्त्रांनी त्याने राक्षसांना भेदून पळवून लावले, वारा ढगांना पळवतो तसे.
7.32.72
राक्षसांस्त्रासयित्वा तु कार्तवीर्यो ऽर्जुनस्तदा ।
रावणं गृह्य नगरं प्रविवेश सुहृद्वृतः ॥ ७.३२.७२ ॥
राक्षसांना भयभीत करून तेव्हा कार्तवीर्य अर्जुनाने रावणाला धरले आणि मित्रांनी वेढलेला तो नगरात प्रवेशला.
7.32.73
स कीर्यमाणः कुसुमाक्षतोत्करैर्द्विजैः सपौरैः पुरुहूतसन्निभः ।
तदा ऽर्जुनः सम्प्रविवेश तां पुरीं बलिं निगृह्येव सहस्रलोचनः ॥ ७.३२.७३ ॥
तेव्हा फुलांनी व अक्षतांच्या राशींनी द्विज व नगरवासी वर्षाव करीत असता इंद्रासारखा अर्जुन त्या नगरीत प्रविष्ट झाला, जणू सहस्रनेत्र इंद्राने बलीला वश करून प्रवेश केला.