વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.34.1
अर्जुनेन विमुक्तस्तु रावणो राक्षसाधिपः ।
चचार पृथिवीं सर्वामनिर्विण्णस्तथा कृतः ॥ ७.३४.१ ॥
અર્જુન દ્વારા મુક્ત થયેલો રાક્ષસાધિપતિ રાવણ, નિરાશ ન થતાં આ રીતે આખી પૃથ્વી પર ફરવા લાગ્યો.
7.34.2
राक्षसं वा मनुष्यं वा शृणुते ऽयं बलाधिकम् ।
रावणस्तं समासाद्य युद्धे ह्वयति दर्पितः ॥ ७.३४.२ ॥
પોતાનાથી વધુ બળવાન કોઈ રાક્ષસ કે મનુષ્ય છે એવું સાંભળે તો, ગર્વિત રાવણ તેની પાસે જઈને યુદ્ધ માટે પડકાર ફેંકતો.
7.34.3
ततः कदाचित्किष्किन्धां नगरीं वालिपालिताम् ।
गत्वा ह्वयति युद्धाय वालिनं हेममालिनम् ॥ ७.३४.३ ॥
પછી એકવાર વાલી દ્વારા રક્ષાયેલી કિષ્કિંધા નગરીમાં જઈને, સોનાની માળા પહેરેલા વાલીને યુદ્ધ માટે પડકાર્યો.
7.34.4
ततस्तु वानरामात्यस्तारस्तारापिता प्रभुः ।
उवाच वानरो वाक्यं युद्धप्रेप्सुमुपागतम् ॥ ७.३४.४ ॥
ત્યારે વાનરમંત્રી, તારાના પિતા, પ્રભુ તારે યુદ્ધની ઇચ્છાથી આવેલા તેને આ વચન કહ્યું.
7.34.5
राक्षसेन्द गतो वाली यस्ते प्रतिबलो भवेत् ।
को ऽन्यः प्रमुखतः स्थातुं तव शक्तः प्लवङ्गमः ॥ ७.३४.५ ॥
હે રાક્ષસેન્દ્ર, વાલી બહાર ગયો છે. તારા સમાન બળવાન વાલી સિવાય તારી સામે ઊભા રહેવા સમર્થ બીજો કયો વાનર છે?
7.34.6
चतुर्भ्यो ऽपि समुद्रेभ्यः सन्ध्यामन्वास्य रावण ।
इमं मुहूर्तमायाति वाली तिष्ठ मुहूर्तकम् ॥ ७.३४.६ ॥
હે રાવણ, ચાર સમુદ્રોમાં સંધ્યાવંદન કરીને વાલી હમણાં જ આવે છે; એક ક્ષણ રોકાઈ જા.
7.34.7
एतानस्थिचयान्पश्य य एते शङ्खपाण्डुराः ।
युद्धार्थिनामिमे राजन्वानराधिपतेजसा ॥ ७.३४.७ ॥
હે રાજા, શંખ જેવા સફેદ આ હાડકાંના ઢગલા જુઓ. યુદ્ધની ઇચ્છા રાખનારાઓના આ છે, વાનરાધિપતિના તેજથી.
7.34.8
यद्वा ऽमृतरसः पीतस्त्वया रावण राक्षस ।
तदा वालिनमासाद्य तदन्तं तव जीवितम् ॥ ७.३४.८ ॥
અથવા હે રાક્ષસ રાવણ, તેં અમૃતરસ પીધો હોય તો પણ વાલી પાસે પહોંચતાં તારા જીવનનો અંત આવશે.
7.34.9
पश्येदानीं जगच्चित्रमिमं विश्रवसः सुत ।
इदं मुहूर्तं तिष्ठस्व दुर्लभं ते भविष्यति ॥ ७.३४.९ ॥
હે વિશ્રવાના પુત્ર, હવે આ જગતનું અદ્ભુત દૃશ્ય જુઓ. એક ક્ષણ રોકાઈ જા; આ તને દુર્લભ બનશે.
7.34.10
अथवा त्वरसे मर्तुं गच्छ दक्षिणसागरम् ।
वालिनं द्रक्ष्यसे तत्र भूमिस्थमिव पावकम् ॥ ७.३४.१० ॥
અથવા જો તું મરવાની ઉતાવળમાં હોય, તો દક્ષિણ સમુદ્ર તરફ જા; ત્યાં ભૂમિ પર ઊભેલા અગ્નિ સમાન વાલીને જોઈશ.
7.34.11
स तु तारं विनिर्भर्त्स्य रावणो लोकरावणः ।
पुष्पकं तत्समारुह्य प्रययौ दक्षिणार्णवम् ॥ ७.३४.११ ॥
ત્યારે લોકોને ત્રાસ આપનાર રાવણે તારની નિંદા કરી, તે પુષ્પક વિમાનમાં ચઢીને દક્ષિણ સમુદ્ર તરફ ગયો.
7.34.12
तत्र हेमगिरिप्रख्यं तरुणार्कनिभाननम् ।
रावणो वालिनं दृष्ट्वा सन्ध्योपासनतत्परम् ॥ ७.३४.१२ ॥
ત્યાં રાવણે વાલીને જોયો. તે સોનાના પર્વત જેવો અને ઉગતા સૂર્ય જેવા મુખવાળો હતો, સંધ્યા-ઉપાસનામાં લીન હતો.
7.34.13
पुष्पकादवरुह्याथ रावणो ऽञ्जनसन्निभः ।
ग्रहीतुं वालिनं तूर्णं निःशब्दपदमाव्रजत् ॥ ७.३४.१३ ॥
પુષ્પક વિમાનથી ઊતરીને અંજન જેવો કાળો રાવણ વાલીને પકડવા ઝડપથી, અવાજ વિના પગલાં ભરતો આગળ વધ્યો.
7.34.14
यदृच्छया तदा दृष्टो वालिनापि स रावणः ।
पापाभिप्रायवान् दृष्ट्वा चकार न तु सम्भ्रमम् ॥ ७.३४.१४ ॥
ત્યારે અકસ્માતે વાલીએ પણ એ રાવણને જોયો; પાપી હેતુવાળાને જોઈને પણ તે ગભરાયો નહિ.
7.34.15
शशमालक्ष्य सिंहो वा पन्नगं गरुडो यथा ।
न चिन्तयति तं वाली रावणं पापनिश्चयम् ॥ ७.३४.१५ ॥
સિંહ સસલાને જોઈને અથવા ગરુડ સાપને જોઈને ચિંતા કરતો નથી, તેમ વાલી પાપનિશ્ચયી રાવણની ચિંતા કરતો ન હતો.
7.34.16
जिघृक्षमाणमायान्तं रावणं पापचेतसम् ।
कक्षावलम्बिनं कृत्वा गमिष्ये त्रीन्महार्णवान् ॥ ७.३४.१६ ॥
પકડવાની ઇચ્છાથી આવતા પાપબુદ્ધિ રાવણને હું મારી બગલમાં દબાવી ત્રણ મહાસાગર સુધી જઈશ.
7.34.17
द्रक्ष्यन्त्यरिं ममाङ्कस्थं स्रंसदूरुकराम्बरम् ।
लम्बमानं दशग्रीवं गरुडस्येव पन्नगम् ॥ ७.३४.१७ ॥
મારા ખોળામાં પડેલા, જાંઘ-હાથ અને વસ્ત્ર સરકીને લટકતા એ શત્રુ દશગ્રીવને તેઓ જોશે; ગરુડના પંજામાં લટકતા સાપની જેમ.
7.34.18
इत्येवं मतिमास्थाय वाली कर्णमुपाश्रितः ।
जपन्वै नैगमान्मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराडिव ॥ ७.३४.१८ ॥
આ પ્રમાણે નિશ્ચય કરીને વાલીએ કાન પાસે હાથ રાખ્યો અને વૈદિક મંત્રોનો જપ કરતાં પર્વતરાજની જેમ અચળ ઊભો રહ્યો.
7.34.19
तावन्योन्यं जिघृक्षन्तौ हरिराक्षसपार्थिवौ ।
प्रयत्नवन्तौ तत्कर्म ईहतुर्बलदर्पितौ ॥ ७.३४.१९ ॥
બળના અભિમાનથી ભરેલા તે બંને — વાનરરાજ અને રાક્ષસરાજ — એકબીજાને પકડવાની ઇચ્છાથી તે કાર્ય માટે પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા.
7.34.20
हस्तग्राहं तु तं मत्वा पादशब्देन रावणम् ।
पराङ्मुखो ऽपि जग्राह वाली सर्पमिवाण्डजः ॥ ७.३४.२० ॥
હાથ પકડવાનો તે પ્રયત્ન જાણીને, પગના અવાજથી રાવણને ઓળખીને, મોં ફેરવેલું હોવા છતાં વાલીએ તેને સાપને ગરુડ પકડે તેમ પકડી લીધો.
7.34.21
ग्रहीतुकामं तं गृह्य रक्षसामीश्वरं हरिः ।
खमुत्पपात वेगेन कृत्वा कक्षावलम्बिनम् ॥ ७.३४.२१ ॥
તેને પકડવા ઇચ્છતા રાક્ષસેશ્વરને પકડીને, બગલમાં દબાવીને, તે વાનર વેગથી આકાશમાં કૂદ્યો.
7.34.22
तं चापीडयमानं तु वितुदन्तं नखैर्मुहुः ।
जहार रावणं वाली पवनस्तोयदं यथा ॥ ७.३४.२२ ॥
તેને પીડા આપતા અને નખથી વારંવાર ચીરતા રાવણને વાલી, પવન જેમ વાદળને લઈ જાય તેમ, લઈ ગયો.
7.34.23
अथ ते राक्षसामात्या ह्रियमाणं दशाननम् ।
मुमोक्षयिषवो वालिं रवमाणा अभिद्रुताः ॥ ७.३४.२३ ॥
ત્યારે તે રાક્ષસ-મંત્રીઓ, દશાનનને લઈ જવાતો જોઈને, તેને છોડાવવાની ઇચ્છાથી બૂમો પાડતા વાલી તરફ દોડી ગયા.
7.34.24
अन्वीयमानस्तैर्वाली भ्राजते ऽम्बरमध्यगः ।
अन्वीयमानो मेघौघैरम्बरस्थ इवांशुमान् ॥ ७.३४.२४ ॥
તેમના દ્વારા પીછો કરાતો, આકાશના મધ્યમાં જતો વાલી, વાદળ-સમૂહોથી અનુસરાયેલા આકાશસ્થ સૂર્યની જેમ ચમક્યો.
7.34.25
ते ऽशक्नुवन्तः सम्प्राप्तुं वालिनं राक्षसोत्तमाः ।
तस्य बाहूरुवेगेन परिश्रान्ता व्यवस्थिताः ॥ ७.३४.२५ ॥
તે ઉત્તમ રાક્ષસો વાલી સુધી પહોંચી શક્યા નહીં; તેના હાથ અને જાંઘના વેગથી થાકીને તેઓ ઊભા રહી ગયા.
7.34.26
वालिमार्गादपाक्रामन्पर्वतेन्द्रो हि गच्छतः ।
किं पुनर्जीवितप्रेप्सुर्बिभ्रद्वै मांसशोणितम् ॥ ७.३४.२६ ॥
વાલી ચાલતો હતો ત્યારે પર્વતરાજ પણ તેના માર્ગથી હટી ગયો; તો પછી જીવ બચાવવા ઇચ્છતો માંસરક્તધારી શું કરે?
7.34.27
अपक्षिगणसम्पातान्वानरेन्द्रो महाजवः ।
क्रमशः सागरान्सर्वान्सन्ध्याकालमवन्दत ॥ ७.३४.२७ ॥
મહાવેગી વાનરરાજ પંખીઓના ટોળાં વટાવીને ક્રમશઃ બધા સાગરો પાર કરીને સંધ્યાકાળે પહોંચ્યો.
7.34.28
सभाज्यमानो भूतैस्तु खैचरैः खैचरोत्तमः ।
पश्चिमं सागरं वाली ह्याजगाम सरावणः ॥ ७.३४.२८ ॥
ખેચરોમાં શ્રેષ્ઠ વાલી, ખેચરો અને પ્રાણીઓ દ્વારા સન્માનિત થઈને, રાવણ સહિત પશ્ચિમ સાગરે પહોંચ્યો.
7.34.29
तस्मिन्सन्ध्यामुपासित्वा स्नात्वा जप्त्वा च वानरः ।
उत्तरं सागरं प्रायाद्वहमानो दशाननम् ॥ ७.३४.२९ ॥
ત્યાં સંધ્યોપાસના, સ્નાન અને જપ કરીને તે વાનર દશાનનને વહન કરતો ઉત્તર સાગર તરફ ગયો.
7.34.30
बहुयोजनसाहस्रं वहमानो महाहरिः ।
वायुवच्च मनोवच्च जगाम सह शत्रुणा ॥ ७.३४.३० ॥
તે મહાન વાનર શત્રુને વહન કરીને, વાયુ અને મન સમાન વેગથી ઘણા હજાર યોજન પસાર કરી ગયો.
7.34.31
उत्तरे सागरे सन्ध्यामुपासित्वा दशाननम् ।
वहमानो ऽगमद्वाली पूर्वं वै स महोदधिम् ॥ ७.३४.३१ ॥
ઉત્તર સમુદ્રમાં સંધ્યા ઉપાસના કરીને, દશાનન (રાવણ)ને ઉપાડીને વાલી પહેલાં એ મહાસાગર તરફ ગયો.
7.34.32
तत्रापि सन्ध्यामन्वास्य वासविः सहरीश्वरः ।
किष्किन्धामभितो गृह्य रावणं पुनरागमत् ॥ ७.३४.३२ ॥
ત્યાં પણ સંધ્યા ઉપાસના કરીને, વાસવપુત્ર (વાલી) વાનરેશ્વર સાથે રાવણને પકડીને ફરી કિષ્કિંધાની આસપાસ પાછો આવ્યો.
7.34.33
चतुर्ष्वपि समुद्रेषु सन्ध्यामन्वास्य वानरः ।
रावणोद्वहनश्रान्तः किष्किन्धोपवने ऽपतत् ॥ ७.३४.३३ ॥
ચારેય સમુદ્રોમાં સંધ્યા ઉપાસના કરીને, રાવણને ઉપાડવાથી થાકેલો વાનર કિષ્કિંધાના ઉપવનમાં પડી ગયો.
7.34.34
रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात्कपिसत्तमः ।
कुतस्त्वमिति चोवाच प्रहसन्रावणं मुहुः ॥ ७.३४.३४ ॥
ત્યારે કપિશ્રેષ્ઠે રાવણને પોતાની બગલમાંથી છોડી મૂક્યો; રાવણ પર વારંવાર હસતાં તેણે કહ્યું, "તું ક્યાંથી આવ્યો?"
7.34.35
विस्मयं तु महद्गत्वा श्रमलोलनिरीक्षणः ।
राक्षसेन्द्रो हरीन्द्रं तमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.३४.३५ ॥
પરંતુ ખૂબ વિસ્મયમાં પડીને, થાકથી ચંચળ દૃષ્ટિવાળો રાક્ષસેન્દ્ર એ વાનરેન્દ્રને આ વચન બોલ્યો.
7.34.36
वानरेन्द्र महेन्द्राभ राक्षसेन्द्रो ऽस्मि रावणः ।
युद्धेप्सुरिह सम्प्राप्तः स चाद्यासादितस्त्वया ॥ ७.३४.३६ ॥
હે વાનરેન્દ્ર, મહેન્દ્ર સમાન તેજસ્વી! હું રાક્ષસેન્દ્ર રાવણ છું. યુદ્ધની ઇચ્છાથી અહીં આવ્યો હતો; આજે તેં મને સામે મેળવ્યો છે.
7.34.37
अहो बलमहो वीर्यमहो गाम्भीर्यमेव च ।
येनाहं पशुवद्गृह्य भ्रामितश्चतुरो ऽर्णवान् ॥ ७.३४.३७ ॥
અહો બળ, અહો વીર્ય, અહો ગાંભીર્ય પણ! જેણે મને પશુની જેમ પકડીને ચારેય સાગરોમાં ફેરવ્યો.
7.34.38
एवमश्रान्तवद्वीर शीघ्रमेव महार्णवान् ।
मां चैवोद्वहमानस्तु को ऽन्यो वीरः क्रमिष्यति ॥ ७.३४.३८ ॥
હે વીર, આ રીતે થાક્યા વિના મને ઉપાડીને તેં ઝડપથી મહાસાગરો પાર કર્યા. મને વહીને આમને પાર કરી શકે એવો બીજો કયો વીર છે?
7.34.39
त्रयाणामेव भूतानां गतिरेषा प्लवङ्गम ।
मनोनिलसुपर्णानां तव चात्र न संशयः ॥ ७.३४.३९ ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, મન, વાયુ અને ગરુડની ગતિ આવી જ છે; તેમાં તારી ગતિ પણ છે, એમાં સંદેહ નથી.
7.34.40
सो ऽहं दृष्टबलस्तुभ्यमिच्छामि हरिपुङ्गव ।
त्वया सह चिरं सख्यं सुस्निग्धं पावकाग्रतः ॥ ७.३४.४० ॥
હે વાનરશ્રેષ્ઠ, તારું બળ જોઈને હું તારી સાથે અગ્નિની સમક્ષ લાંબા સમય સુધી અતિ સ્નેહભરી મૈત્રી ઇચ્છું છું.
7.34.41
दाराः पुत्राः पुरं राष्ट्रं भोगाच्छादनभोजनम् ।
सर्वमेवाविभक्तं नौ भविष्यति हरीश्वर ॥ ७.३४.४१ ॥
પત્નીઓ, પુત્રો, નગર, રાજ્ય, ભોગ, વસ્ત્ર અને ભોજન—સર્વ કંઈ, હે હરીશ્વર, આપણા બંને માટે અવિભાજિત રહેશે.
7.34.42
ततः प्रज्वालयित्वाग्निं तावुभौ हरीराक्षसौ ।
भ्रातृत्वमुपसम्पन्नौ परिष्वज्य परस्परम् ॥ ७.३४.४२ ॥
પછી તે બંને—વાનર અને રાક્ષસ—અગ્નિ પ્રગટાવીને, ભ્રાતૃભાવ પામીને એકબીજાને આલિંગન આપ્યું.
7.34.43
अन्योन्यं लम्बितकरौ ततस्तौ हरिराक्षसौ ।
किष्किन्धां विशतुर्हृष्टौ सिंहौ गिरिगुहामिव ॥ ७.३४.४३ ॥
ત્યારે એકબીજાને હાથે આલિંગન આપીને આનંદિત થયેલા તે વાનર અને રાક્ષસ કિષ્કિંધામાં પ્રવેશ્યા, પર્વતની ગુફામાં પ્રવેશતા બે સિંહોની જેમ.
7.34.44
स तत्र मासमुषितः सुग्रीव इव रावणः ।
अमात्यैरागतैर्नीतस्त्रैलोक्योत्सादनार्थिभिः ॥ ७.३४.४४ ॥
ત્યાં સુગ્રીવની જેમ રાવણ એક મહિનો રહ્યો; ત્રણે લોકનો વિનાશ ઇચ્છતા આવેલા અમાત્યો દ્વારા તે ત્યાં લઈ જવાયો.
7.34.45
एवमेतत्पुरावृत्तं वालिना रावणः प्रभो ।
धर्षितश्च कृतश्चापि भ्राता पावकसन्निधौ ॥ ७.३४.४५ ॥
હે પ્રભુ, પૂર્વે આવું જ બન્યું હતું: વાલીએ રાવણને હરાવ્યો, અને અગ્નિની સમક્ષ તેને ભાઈ બનાવાયો.
7.34.46
बलमप्रतिमं राम वालिनो ऽभवदुत्तमम् ।
सो ऽपि त्वया विनिर्दग्धः शलभो वह्निना यथा ॥ ७.३४.४६ ॥
હે રામ, વાલીનું બળ અતુલ્ય અને શ્રેષ્ઠ હતું; છતાં અગ્નિમાં પતંગિયું બળે તેમ તમારા વડે તે પણ બળાવી દેવાયો.