वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.34.1
अर्जुनेन विमुक्तस्तु रावणो राक्षसाधिपः ।
चचार पृथिवीं सर्वामनिर्विण्णस्तथा कृतः ॥ ७.३४.१ ॥
अर्जुनाने मुक्त केलेला राक्षसाधिपती रावण, खचून न जाता अशा प्रकारे संपूर्ण पृथ्वीवर फिरू लागला.
7.34.2
राक्षसं वा मनुष्यं वा शृणुते ऽयं बलाधिकम् ।
रावणस्तं समासाद्य युद्धे ह्वयति दर्पितः ॥ ७.३४.२ ॥
आपल्यापेक्षा बलवान असा कोणी राक्षस किंवा मनुष्य आहे असे ऐकले, तर गर्विष्ठ रावण त्याच्याजवळ जाऊन युद्धासाठी आव्हान देत असे.
7.34.3
ततः कदाचित्किष्किन्धां नगरीं वालिपालिताम् ।
गत्वा ह्वयति युद्धाय वालिनं हेममालिनम् ॥ ७.३४.३ ॥
मग एकदा वालीने संरक्षित केलेल्या किष्किंधा नगरीत जाऊन, सोन्याची माळ घातलेल्या वालीला युद्धासाठी आव्हान दिले.
7.34.4
ततस्तु वानरामात्यस्तारस्तारापिता प्रभुः ।
उवाच वानरो वाक्यं युद्धप्रेप्सुमुपागतम् ॥ ७.३४.४ ॥
तेव्हा वानरमंत्री, ताराचे पिता, प्रभू तार युद्धाच्या इच्छेने आलेल्या त्याला हे वचन म्हणाले.
7.34.5
राक्षसेन्द गतो वाली यस्ते प्रतिबलो भवेत् ।
को ऽन्यः प्रमुखतः स्थातुं तव शक्तः प्लवङ्गमः ॥ ७.३४.५ ॥
हे राक्षसेंद्रा, वाली बाहेर गेला आहे. जो तुझ्याइतका बलवान आहे तो वालीच; त्याच्याशिवाय तुझ्यासमोर उभे राहू शकेल असा दुसरा कोणता वानर आहे?
7.34.6
चतुर्भ्यो ऽपि समुद्रेभ्यः सन्ध्यामन्वास्य रावण ।
इमं मुहूर्तमायाति वाली तिष्ठ मुहूर्तकम् ॥ ७.३४.६ ॥
हे रावणा, चारही समुद्रांवर संध्यावंदन करून वाली आता येत आहे; क्षणभर थांब.
7.34.7
एतानस्थिचयान्पश्य य एते शङ्खपाण्डुराः ।
युद्धार्थिनामिमे राजन्वानराधिपतेजसा ॥ ७.३४.७ ॥
हे राजा, शंखासारखे पांढरे हे अस्थींचे ढिगारे पाहा. युद्धाची इच्छा करणाऱ्यांचे हे आहेत, वानराधिपतीच्या तेजाने.
7.34.8
यद्वा ऽमृतरसः पीतस्त्वया रावण राक्षस ।
तदा वालिनमासाद्य तदन्तं तव जीवितम् ॥ ७.३४.८ ॥
किंवा हे राक्षसा रावणा, तू अमृतरस प्यायला असलास तरी वालीजवळ गेल्यावर तुझ्या जीवनाचा अंत होईल.
7.34.9
पश्येदानीं जगच्चित्रमिमं विश्रवसः सुत ।
इदं मुहूर्तं तिष्ठस्व दुर्लभं ते भविष्यति ॥ ७.३४.९ ॥
हे विश्रवसाच्या पुत्रा, आता या जगातील अद्भुत दृश्य पाहा. क्षणभर थांब; हे तुला दुर्मिळ ठरेल.
7.34.10
अथवा त्वरसे मर्तुं गच्छ दक्षिणसागरम् ।
वालिनं द्रक्ष्यसे तत्र भूमिस्थमिव पावकम् ॥ ७.३४.१० ॥
किंवा तुला मरणाची घाई असेल तर दक्षिण समुद्राकडे जा; तिथे जमिनीवर उभ्या असलेल्या अग्नीप्रमाणे वालीला पाहशील.
7.34.11
स तु तारं विनिर्भर्त्स्य रावणो लोकरावणः ।
पुष्पकं तत्समारुह्य प्रययौ दक्षिणार्णवम् ॥ ७.३४.११ ॥
मग लोकांना भय घालणारा रावण ताराची निर्भर्त्सना करून त्या पुष्पक विमानात चढला आणि दक्षिण समुद्राकडे गेला.
7.34.12
तत्र हेमगिरिप्रख्यं तरुणार्कनिभाननम् ।
रावणो वालिनं दृष्ट्वा सन्ध्योपासनतत्परम् ॥ ७.३४.१२ ॥
तिथे रावणाने वालीला पाहिले. तो सोन्याच्या पर्वतासारखा आणि उगवत्या सूर्यासारख्या मुखाचा होता, संध्योपासनेत तल्लीन होता.
7.34.13
पुष्पकादवरुह्याथ रावणो ऽञ्जनसन्निभः ।
ग्रहीतुं वालिनं तूर्णं निःशब्दपदमाव्रजत् ॥ ७.३४.१३ ॥
पुष्पक विमानातून उतरून अंजनासारखा काळा रावण वालीला धरण्यासाठी वेगाने, आवाज न करता पावले टाकत पुढे आला.
7.34.14
यदृच्छया तदा दृष्टो वालिनापि स रावणः ।
पापाभिप्रायवान् दृष्ट्वा चकार न तु सम्भ्रमम् ॥ ७.३४.१४ ॥
त्या वेळी योगायोगाने वालीनेही त्या रावणाला पाहिले; पापी हेतू असलेल्या त्याला पाहूनही तो घाबरला नाही.
7.34.15
शशमालक्ष्य सिंहो वा पन्नगं गरुडो यथा ।
न चिन्तयति तं वाली रावणं पापनिश्चयम् ॥ ७.३४.१५ ॥
सिंह सशाला किंवा गरुड सर्पाला पाहून चिंता करत नाही, तसाच वाली पापनिश्चय असलेल्या रावणाची चिंता करत नव्हता.
7.34.16
जिघृक्षमाणमायान्तं रावणं पापचेतसम् ।
कक्षावलम्बिनं कृत्वा गमिष्ये त्रीन्महार्णवान् ॥ ७.३४.१६ ॥
पकडण्याच्या इच्छेने येणाऱ्या पापबुद्धी रावणाला मी काखेत धरून तीन महासागरांपर्यंत जाईन.
7.34.17
द्रक्ष्यन्त्यरिं ममाङ्कस्थं स्रंसदूरुकराम्बरम् ।
लम्बमानं दशग्रीवं गरुडस्येव पन्नगम् ॥ ७.३४.१७ ॥
माझ्या मांडीवर पडलेल्या, मांड्या हात आणि वस्त्र सुटून लोंबकळणाऱ्या त्या शत्रू दशग्रीवाला ते पाहतील; गरुडाच्या पकडीत लोंबणाऱ्या सापाप्रमाणे.
7.34.18
इत्येवं मतिमास्थाय वाली कर्णमुपाश्रितः ।
जपन्वै नैगमान्मन्त्रांस्तस्थौ पर्वतराडिव ॥ ७.३४.१८ ॥
असा निश्चय करून वालीने कानाजवळ हात नेला आणि वैदिक मंत्रांचा जप करत पर्वतराजासारखा अचल उभा राहिला.
7.34.19
तावन्योन्यं जिघृक्षन्तौ हरिराक्षसपार्थिवौ ।
प्रयत्नवन्तौ तत्कर्म ईहतुर्बलदर्पितौ ॥ ७.३४.१९ ॥
बलाच्या गर्वाने भरलेले ते दोघे — वानरराज आणि राक्षसराज — एकमेकांना धरण्याच्या इच्छेने त्या कार्यासाठी प्रयत्न करू लागले.
7.34.20
हस्तग्राहं तु तं मत्वा पादशब्देन रावणम् ।
पराङ्मुखो ऽपि जग्राह वाली सर्पमिवाण्डजः ॥ ७.३४.२० ॥
हात धरण्याचा तो प्रयत्न ओळखून, पावलांच्या आवाजाने रावणाला जाणून, तोंड फिरवलेले असूनही वालीने त्याला, गरुड सापाला धरतो तसे, धरले.
7.34.21
ग्रहीतुकामं तं गृह्य रक्षसामीश्वरं हरिः ।
खमुत्पपात वेगेन कृत्वा कक्षावलम्बिनम् ॥ ७.३४.२१ ॥
त्याला धरू इच्छिणाऱ्या राक्षसेश्वराला धरून, काखेत धरून ठेवत, तो वानर वेगाने आकाशात उडाला.
7.34.22
तं चापीडयमानं तु वितुदन्तं नखैर्मुहुः ।
जहार रावणं वाली पवनस्तोयदं यथा ॥ ७.३४.२२ ॥
त्याला छळत आणि नखांनी वारंवार ओरबाडत असलेल्या रावणाला वालीने, वारा मेघाला नेतो तसे, नेले.
7.34.23
अथ ते राक्षसामात्या ह्रियमाणं दशाननम् ।
मुमोक्षयिषवो वालिं रवमाणा अभिद्रुताः ॥ ७.३४.२३ ॥
तेव्हा ते राक्षस-अमात्य, दशाननाला नेले जात असलेले पाहून, त्याला सोडवू इच्छिणारे, ओरडत वालीवर धावून गेले.
7.34.24
अन्वीयमानस्तैर्वाली भ्राजते ऽम्बरमध्यगः ।
अन्वीयमानो मेघौघैरम्बरस्थ इवांशुमान् ॥ ७.३४.२४ ॥
त्यांच्याकडून पाठलाग होत असताना आकाशाच्या मध्यभागी जाणारा वाली, मेघसमूहांनी वेढलेल्या आकाशातील सूर्यासारखा झळकला.
7.34.25
ते ऽशक्नुवन्तः सम्प्राप्तुं वालिनं राक्षसोत्तमाः ।
तस्य बाहूरुवेगेन परिश्रान्ता व्यवस्थिताः ॥ ७.३४.२५ ॥
ते उत्तम राक्षस वालीपर्यंत पोहोचू शकले नाहीत; त्याच्या बाहू आणि मांड्यांच्या वेगाने थकून ते थांबले.
7.34.26
वालिमार्गादपाक्रामन्पर्वतेन्द्रो हि गच्छतः ।
किं पुनर्जीवितप्रेप्सुर्बिभ्रद्वै मांसशोणितम् ॥ ७.३४.२६ ॥
वाली जात असताना पर्वतराजही त्याच्या मार्गातून बाजूला झाला; मग प्राण वाचवू इच्छिणाऱ्या मांसरक्ताच्या जीवाने काय करावे?
7.34.27
अपक्षिगणसम्पातान्वानरेन्द्रो महाजवः ।
क्रमशः सागरान्सर्वान्सन्ध्याकालमवन्दत ॥ ७.३४.२७ ॥
महावेगवान वानरराज पक्ष्यांचे थवे ओलांडत क्रमाने सर्व सागर पार करून संध्याकाळी पोहोचला.
7.34.28
सभाज्यमानो भूतैस्तु खैचरैः खैचरोत्तमः ।
पश्चिमं सागरं वाली ह्याजगाम सरावणः ॥ ७.३४.२८ ॥
खेचरांत श्रेष्ठ वाली, खेचर व प्राण्यांकडून सन्मानित होत रावणासह पश्चिम सागरावर पोहोचला.
7.34.29
तस्मिन्सन्ध्यामुपासित्वा स्नात्वा जप्त्वा च वानरः ।
उत्तरं सागरं प्रायाद्वहमानो दशाननम् ॥ ७.३४.२९ ॥
तेथे सन्ध्योपासना, स्नान आणि जप करून तो वानर दशाननाला वाहून नेत उत्तर सागराकडे गेला.
7.34.30
बहुयोजनसाहस्रं वहमानो महाहरिः ।
वायुवच्च मनोवच्च जगाम सह शत्रुणा ॥ ७.३४.३० ॥
तो महान वानर शत्रूला वाहून नेत, वायूसारखा आणि मनासारखा वेगाने अनेक हजार योजने पार करून गेला.
7.34.31
उत्तरे सागरे सन्ध्यामुपासित्वा दशाननम् ।
वहमानो ऽगमद्वाली पूर्वं वै स महोदधिम् ॥ ७.३४.३१ ॥
उत्तर समुद्रात संध्या उपासना करून, दशाननाला (रावणाला) वाहून नेत वाली प्रथम त्या महासागराकडे गेला.
7.34.32
तत्रापि सन्ध्यामन्वास्य वासविः सहरीश्वरः ।
किष्किन्धामभितो गृह्य रावणं पुनरागमत् ॥ ७.३४.३२ ॥
तेथेही संध्या उपासना करून, वासवपुत्र (वाली) वानरांच्या स्वामीसह रावणाला धरून पुन्हा किष्किंधेभोवती परत आला.
7.34.33
चतुर्ष्वपि समुद्रेषु सन्ध्यामन्वास्य वानरः ।
रावणोद्वहनश्रान्तः किष्किन्धोपवने ऽपतत् ॥ ७.३४.३३ ॥
चारही समुद्रांवर संध्या उपासना करून, रावणाला वाहून थकलेला वानर किष्किंधेच्या उपवनात कोसळला.
7.34.34
रावणं तु मुमोचाथ स्वकक्षात्कपिसत्तमः ।
कुतस्त्वमिति चोवाच प्रहसन्रावणं मुहुः ॥ ७.३४.३४ ॥
मग कपिश्रेष्ठाने रावणाला आपल्या काखेतून सोडले; रावणाकडे वारंवार हसत तो म्हणाला, "तू कुठून आलास?"
7.34.35
विस्मयं तु महद्गत्वा श्रमलोलनिरीक्षणः ।
राक्षसेन्द्रो हरीन्द्रं तमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.३४.३५ ॥
परंतु मोठ्या विस्मयाने, श्रमाने चंचल नजरेचा राक्षसेंद्र त्या वानरेंद्राला हे वचन बोलला.
7.34.36
वानरेन्द्र महेन्द्राभ राक्षसेन्द्रो ऽस्मि रावणः ।
युद्धेप्सुरिह सम्प्राप्तः स चाद्यासादितस्त्वया ॥ ७.३४.३६ ॥
हे वानरेंद्रा, महेंद्रासारख्या तेजस्वी! मी राक्षसेंद्र रावण आहे. युद्धाच्या इच्छेने इथे आलो होतो; आज तू मला समोर पाहिलेस.
7.34.37
अहो बलमहो वीर्यमहो गाम्भीर्यमेव च ।
येनाहं पशुवद्गृह्य भ्रामितश्चतुरो ऽर्णवान् ॥ ७.३४.३७ ॥
अहो बल, अहो वीर्य, अहो गांभीर्यही! ज्याने मला पशूप्रमाणे पकडून चारही समुद्रांत फिरवले.
7.34.38
एवमश्रान्तवद्वीर शीघ्रमेव महार्णवान् ।
मां चैवोद्वहमानस्तु को ऽन्यो वीरः क्रमिष्यति ॥ ७.३४.३८ ॥
हे वीरा, असा न थकता मला वाहून घेऊन तू त्वरेने महासागर ओलांडलेस. मला वाहून हे ओलांडू शकेल असा दुसरा कोणता वीर आहे?
7.34.39
त्रयाणामेव भूतानां गतिरेषा प्लवङ्गम ।
मनोनिलसुपर्णानां तव चात्र न संशयः ॥ ७.३४.३९ ॥
हे वानरश्रेष्ठा, मन, वायू आणि गरुड यांची गती हीच आहे; त्यात तुझीही गती आहे, यात शंका नाही.
7.34.40
सो ऽहं दृष्टबलस्तुभ्यमिच्छामि हरिपुङ्गव ।
त्वया सह चिरं सख्यं सुस्निग्धं पावकाग्रतः ॥ ७.३४.४० ॥
हे वानरश्रेष्ठा, तुझे बल पाहिले असल्याने मी तुझ्याशी अग्नीसमोर दीर्घकाल अत्यंत स्नेहपूर्ण मैत्री इच्छितो.
7.34.41
दाराः पुत्राः पुरं राष्ट्रं भोगाच्छादनभोजनम् ।
सर्वमेवाविभक्तं नौ भविष्यति हरीश्वर ॥ ७.३४.४१ ॥
पत्नी, पुत्र, नगर, राज्य, भोग, वस्त्र आणि भोजन—सर्व काही, हे हरीश्वरा, आपल्या दोघांसाठी अविभक्त राहील.
7.34.42
ततः प्रज्वालयित्वाग्निं तावुभौ हरीराक्षसौ ।
भ्रातृत्वमुपसम्पन्नौ परिष्वज्य परस्परम् ॥ ७.३४.४२ ॥
मग ते दोघे—वानर आणि राक्षस—अग्नी पेटवून, बंधुत्व प्राप्त करून एकमेकांना आलिंगन देते झाले.
7.34.43
अन्योन्यं लम्बितकरौ ततस्तौ हरिराक्षसौ ।
किष्किन्धां विशतुर्हृष्टौ सिंहौ गिरिगुहामिव ॥ ७.३४.४३ ॥
तेव्हा एकमेकांना हातांनी आलिंगन देत आनंदित झालेले ते वानर आणि राक्षस किष्किंधेत प्रवेशले, पर्वतगुहेत शिरणाऱ्या दोन सिंहांप्रमाणे.
7.34.44
स तत्र मासमुषितः सुग्रीव इव रावणः ।
अमात्यैरागतैर्नीतस्त्रैलोक्योत्सादनार्थिभिः ॥ ७.३४.४४ ॥
तेथे सुग्रीवाप्रमाणे रावण एक महिना राहिला; त्रैलोक्याचा नाश करू इच्छिणाऱ्या आलेल्या अमात्यांनी त्याला तेथे नेले.
7.34.45
एवमेतत्पुरावृत्तं वालिना रावणः प्रभो ।
धर्षितश्च कृतश्चापि भ्राता पावकसन्निधौ ॥ ७.३४.४५ ॥
हे प्रभो, पूर्वी असेच घडले होते: वालीने रावणाचा पराभव केला आणि अग्नीच्या साक्षीने त्याला भाऊ बनवले गेले.
7.34.46
बलमप्रतिमं राम वालिनो ऽभवदुत्तमम् ।
सो ऽपि त्वया विनिर्दग्धः शलभो वह्निना यथा ॥ ७.३४.४६ ॥
हे राम, वालीचे बल अतुलनीय आणि श्रेष्ठ होते; तरीही अग्नीत पतंग जळावा तसा तुझ्याकडून तोही जाळला गेला.