ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 7.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.35.1
अपृच्छत तदा रामो दक्षिणाशाश्रमं मुनिम् ।
प्राञ्जलिर्विनयोपेत इदमाह वचो ऽर्थवत् ॥ ७.३५.१ ॥
ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਅਰਥ-ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
7.35.2
अतुलं बलमेतद्वै वालिनो रावणस्य च ।
न त्वेताभ्यां हनुमता समं त्विति मतिर्मम ॥ ७.३५.२ ॥
ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਇਹ ਬਲ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ।
7.35.3
शौर्यं दाक्ष्यं बलं धैर्यं प्राज्ञता नयसाधनम् ।
विक्रमश्च प्रभावश्च हनूमति कृतालयाः ॥ ७.३५.३ ॥
ਸੂਰਬੀਰਤਾ, ਨਿਪੁੰਨਤਾ, ਬਲ, ਧੀਰਜ, ਬੁੱਧੀ, ਨੀਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ—ਇਹ ਸਭ ਹਨੂਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ।
7.35.4
दृष्ट्वैव सागरं वीक्ष्य सीदन्तीं कपिवाहिनीम् ।
समाश्वास्य महाबाहुर्योजनानां शतं प्लुतः ॥ ७.३५.४ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਈ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਛਾਲ ਮਾਰੀ।
7.35.5
धर्षयित्वा पुरीं लङ्कां रावणान्तःपुरं तदा ।
दृष्ट्वा सम्भाषिता चापि सीता ह्याश्वासिता तथा ॥ ७.३५.५ ॥
ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਡਰਾ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।
7.35.6
सेनाग्रगा मन्त्रिसुताः किङ्करा रावणात्मजः ।
एते हनुमता तत्र ह्येकेन वितिपातिताः ॥ ७.३५.६ ॥
ਫੌਜ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਯੋਧੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਇਕੱਲੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
7.35.7
भूयो बन्धाद्विमुक्तेन भाषयित्वा दशाननम् ।
लङ्का भस्मीकृता येन पावकेनेव मेदिनी ॥ ७.३५.७ ॥
ਫਿਰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ, ਦਸ਼ਾਨਨ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
7.35.8
न कालस्य न शक्रस्य न विष्णोर्वित्तपस्य च ।
कर्माणि तानि श्रूयन्ते यानि युद्धे हनूमतः ॥ ७.३५.८ ॥
ਕਾਲ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜਾਂ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਨਹੀਂ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਜੋ ਕਰਮ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੁਣੀਂਦੇ ਹਨ।
7.35.9
एतस्य बाहुवीर्येण लङ्का सीता च लक्ष्मणः ।
प्राप्ता मया जयश्चैव राज्यं मित्राणि बान्धवाः ॥ ७.३५.९ ॥
ਇਸ ਦੇ ਬਾਹੂਆਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਲੰਕਾ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ; ਜਿੱਤ, ਰਾਜ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬੰਧੂ ਵੀ ਮਿਲੇ।
7.35.10
हनूमान्यदि मे नः स्याद्वानराधिपतेः सखा ।
प्रवृत्तिमपि को वेत्तुं जानक्याः शक्तिमान्भवेत् ॥ ७.३५.१० ॥
ਜੇ ਹਨੂਮਾਨ ਸਾਡੇ ਵਾਨਰ-ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਜਾਨਕੀ ਦਾ ਹਾਲ ਜਾਣਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ?
7.35.11
किमर्थं वाल्यनेनैव सुग्रीवप्रियकाम्यया ।
तदा वैरे समुत्पन्ने न दग्धो वीरुधो यथा ॥ ७.३५.११ ॥
ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵੇਲੇ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਵੇਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸਾੜਿਆ?
7.35.12
नहि वेदितवान्मन्ये हनूमानात्मनो बलम् ।
यद्दृष्टवाञ्जीवितेष्टं क्लिश्यन्तं वानराधिपम् ॥ ७.३५.१२ ॥
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਵਾਨਰ-ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ।
7.35.13
एतन्मे भगवन्सर्वं हनूमति महामतौ ।
विस्तरेण यथातत्त्वं कथयामरपूजित ॥ ७.३५.१३ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮਹਾਮਤੀ ਹਨੂਮਾਨ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ, ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਦੇਵਪੂਜਿਤ।
7.35.14
राघवस्य वचः श्रुत्वा हेतुयुक्तमृषिस्तदा ।
हनूमतः समक्षं तमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ७.३५.१४ ॥
ਰਾਘਵ ਦੇ ਹੇਤੂ-ਯੁਕਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
7.35.15
सत्यमेतद्रघुश्रेष्ठ यद्ब्रवीषि हनूमतः ।
न बले विद्यते तुल्यो न गतौ न मतौ परः ॥ ७.३५.१५ ॥
ਹੇ ਰਘੁਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹਨੂਮਾਨ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਬਲ, ਗਤੀ ਜਾਂ ਮਤਿ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
7.35.16
अमोघशापैः शप्तस्तु दत्तो ऽस्य मुनिभिः पुरा ।
न वेत्ता हि बलं येन बली सन्निरिमर्दनः ॥ ७.३५.१६ ॥
ਅਮੋਘ ਸਰਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸਰਾਪਿਤ; ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਆਪਣਾ ਬਲ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਬਲਵਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਮਰਦਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
7.35.17
बाल्ये ऽप्येतेन यत्कर्म कृतं राम महाबल ।
तन्न वर्णयितुं शक्यमिति बालतया ऽ ऽस्यते ॥ ७.३५.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਮ, ਹੇ ਮਹਾਬਲ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਬਾਲਕਪਨ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਣਗੌਲੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
7.35.18
यदि वा ऽस्ति त्वभिप्रायस्तच्छ्रोतुं तव राघव ।
समाधाय मतिं राम निशामय वदाम्यहम् ॥ ७.३५.१८ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਉਸਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਰਾਮ, ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
7.35.19
सूर्यदत्तवरस्वर्णः सुमेरुर्नाम पर्वतः ।
यत्र राज्यं प्रशास्त्यस्य केसरी नाम वै पिता ॥ ७.३५.१९ ॥
ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲਾ ਸੁਮੇਰੂ ਨਾਮਕ ਪਰਬਤ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੇਸਰੀ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ।
7.35.20
तस्य भार्या बभूवैषा ह्यञ्जनेति परिश्रुता ।
जनयामास तस्यां वै वायुरात्मजमुत्तमम् ॥ ७.३५.२० ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅੰਜਨਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਵਾਯੂ ਦੇਵ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
7.35.21
शालिशूकनिभाभासं प्रासूतामुं तदा ऽञ्जना ।
फलान्याहर्तुकामा वै निष्क्रान्ता गहनेचरा ॥ ७.३५.२१ ॥
ਸ਼ਾਲੀ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਵਰਗੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ ਅੰਜਨਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਫਲ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਈ।
7.35.22
एष मातुर्वियोगाच्च क्षुधया च भृशार्दितः ।
रुरोद शिशुरत्यर्थं शिशुः शरवणे यथा ॥ ७.३५.२२ ॥
ਮਾਤਾ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਇਹ ਬਾਲਕ ਬਹੁਤ ਰੋਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਵਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਲਕ ਰੋਇਆ ਸੀ।
7.35.23
तदोद्यन्तं विवस्वन्तं जपापुष्पोत्करोपमम् ।
ददर्श फललोभाच्च ह्युत्पपात रविं प्रति ॥ ७.३५.२३ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਦੈ ਹੋ ਰਹੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ, ਜਪਾਕੁਸੁਮ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਲਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ; ਫਲ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਿਆ।
7.35.24
बालार्काभिमुखो बालो बालार्क इव मूर्तिमान् ।
ग्रहीतुकामो बालार्कं प्लवते ऽम्बरमध्यगः ॥ ७.३५.२४ ॥
ਬਾਲ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਬਾਲਕ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਖਿਆਤ ਬਾਲ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ, ਬਾਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
7.35.25
एतस्मिन्प्लवमाने तु शिशुभावे हनूमति ।
देवदानवयक्षाणां विस्मयः सुमहानभूत् ॥ ७.३५.२५ ॥
ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ।
7.35.26
नाप्येवं वेगवान्वायुर्गरुडो वा मनस्तथा ।
यथा ऽयं वायुपुत्रस्तु क्रमते ऽम्बरमुत्तमम् ॥ ७.३५.२६ ॥
ਤੇਜ਼ ਹਵਾ, ਗਰੁੜ ਜਾਂ ਮਨ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ; ਇਹ ਵਾਯੁਪੁੱਤਰ ਉੱਚੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
7.35.27
यदि तावच्छिशोरस्य त्वीदृशो गतिविक्रमः ।
यौवनं बलमासाद्य कथं वेगो भविष्यति ॥ ७.३५.२७ ॥
ਜੇ ਇਸ ਬਾਲਕ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਬਲ ਪਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਵੇਗ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ?
7.35.28
तमनुप्लवते वायुः प्लवन्तं पुत्रमात्मनः ।
सूर्यदाहभयाद्रक्षंस्तुषारचयशीतलः ॥ ७.३५.२८ ॥
ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਬਰਫ਼ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
7.35.29
बहुयोजनसाहस्रं क्रमत्येष गतोम्बरम् ।
पितुर्बलाच्च बाल्याच्च भास्कराभ्याशमागतः ॥ ७.३५.२९ ॥
ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਲੰਘਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਲ ਅਤੇ ਬਾਲਪਨ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
7.35.30
शिशुरेष त्वदोषज्ञ इति मत्वा दिवाकरः ।
कार्यं चात्र समायत्तमित्येवं न ददाह सः ॥ ७.३५.३० ॥
'ਇਹ ਬਾਲਕ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ' ਅਤੇ 'ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਨਿਰਭਰ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਾੜਿਆ।
7.35.31
यमेव दिवसं ह्येष ग्रहीतुं भास्करं प्लुतः ।
तमेव दिवसं राहुर्जिघृक्षति दिवाकरम् ॥ ७.३५.३१ ॥
ਜਿਸ ਦਿਨ ਇਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਛਾਲ ਮਾਰਦਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਦਿਨ ਰਾਹੂ ਦਿਵਾਕਰ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
7.35.32
अनेन स परामृष्टो राम सूर्यरथोपरि ।
अपक्रान्तस्ततस्त्रस्तो राहुश्चन्द्रार्कमर्दनः ॥ ७.३५.३२ ॥
ਹੇ ਰਾਮ! ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਜਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ-ਰੱਥ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ — ਚੰਦਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲਾ ਰਾਹੂ।
7.35.33
स इन्द्रभवनं गत्वा सरोषः सिंहिकासुतः ।
अब्रवीद्भ्रुकुटिं कृत्वा देवं देवगणैर्वृतम् ॥ ७.३५.३३ ॥
ਸਿੰਹਿਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਰਾਹੂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਭਰਵੱਟੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
7.35.34
बुभुक्षापनयं दत्त्वा चन्द्रार्कौ मम वासव ।
किमिदं तत्त्वया दत्तमन्यस्य बलवृत्रहन् ॥ ७.३५.३४ ॥
ਹੇ ਵਾਸਵ! ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਹੇ ਬਲਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹੰਤਾ, ਇਹ ਕਿਉਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ?
7.35.35
अद्याहं पर्वकाले तु जिघृक्षुः सूर्यमागतः ।
अथान्यो राहुरासाद्य जग्राह सहसा रविम् ॥ ७.३५.३५ ॥
ਅੱਜ ਪਰਵ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੜਨ ਆਇਆ ਸੀ; ਤਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਹੂ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੜ ਗਿਆ।
7.35.36
स राहोर्वचनं श्रुत्वा वासवः सम्भ्रमान्वितः ।
उत्पपातासनं हित्वा चोद्वहन्काञ्चनीं स्रजम् ॥ ७.३५.३६ ॥
ਰਾਹੂ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ ਘਬਰਾ ਗਿਆ; ਆਸਣ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ।
7.35.37
ततः कैलासकूटाभं चतुर्दन्तं मदस्रवम् ।
शृङ्गारधारिणं प्रांशुं स्वर्णघण्टाट्टहासिनम् ॥ ७.३५.३७ ॥
ਫਿਰ ਕੈਲਾਸ਼ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਦ ਵਹਾਉਂਦਾ, ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਅੱਟਹਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਥੀ (ਇੰਦਰ ਚੜ੍ਹਿਆ)।
7.35.38
इन्द्रः करीन्द्रमारुह्य राहुं कृत्वा पुरःसरम् ।
प्रायाद्यत्राभवत्सूर्यः सहानेन हनूमता ॥ ७.३५.३८ ॥
ਇੰਦਰ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਇਸ ਹਨੂਮਾਨ ਨਾਲ ਸੀ ਉੱਥੇ ਗਿਆ।
7.35.39
अथातिरभसेनागाद्राहुरुत्सृज्य वासवम् ।
अनेन च स वै दृष्टः प्रधावञ्छैलकूटवत् ॥ ७.३५.३९ ॥
ਫਿਰ ਰਾਹੂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਇਆ; ਇਸ (ਹਨੂਮਾਨ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।
7.35.40
ततः सूर्यं समुत्सृज्य राहुं फलमवेक्ष्य च ।
उत्पपात पुनर्व्योम ग्रहीतुं सिंहिकासुतम् ॥ ७.३५.४० ॥
ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਫਲ ਵਰਗੇ ਰਾਹੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਿੰਹਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਛਾਲ ਮਾਰੀ।
7.35.41
उत्सृज्यार्कमिमं राम प्रधावन्तं प्लवङ्गमम् ।
अवेक्ष्यैवं परावृत्त्य मुखशेषः पराङ्मुखः ॥ ७.३५.४१ ॥
ਹੇ ਰਾਮ! ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੌੜਦੇ ਵਾਨਰ (ਹਨੂਮਾਨ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਕੇ (ਰਾਹੂ) ਵਿਮੁਖ ਹੋ ਗਿਆ।
7.35.42
इन्द्रमाशंसमानस्तु त्रातारं सिंहिकासुतः ।
इन्द्र इन्द्रेति संत्रासान्मुहुर्महुरभाषत ॥ ७.३५.४२ ॥
ਪਰ ਸਿੰਹਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਰਾਹੂ) ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰੱਖਿਅਕ ਮੰਨ ਕੇ ਆਸ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਡਰ ਨਾਲ "ਇੰਦਰ, ਇੰਦਰ" ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁਕਾਰਿਆ।
7.35.43
राहोर्विक्रोशमानस्य प्रागेवालक्षितं स्वरम् ।
श्रुत्वेन्द्रोवाच मा भैषीरहमेनं निषूदये ॥ ७.३५.४३ ॥
ਰਾਹੂ ਦੀ ਚੀਖ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ ਬੋਲਿਆ, 'ਡਰ ਨਾ, ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।'
7.35.44
ऐरावतं ततो दृष्ट्वा महत्तदिदमित्यपि ।
फलं मत्वा हस्तिराजमभिदुद्राव मारुतिः ॥ ७.३५.४४ ॥
ਫਿਰ ਐਰਾਵਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, 'ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਫਲ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮਾਰੁਤਿ ਉਸ ਗਜਰਾਜ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
7.35.45
तथास्य धावतो रूपमैरावतजिघृक्षया ।
मुहूर्तमभवद्घोरमिन्द्राग्न्योरिव भास्वरम् ॥ ७.३५.४५ ॥
ਐਰਾਵਤ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਗਿਆ।
7.35.46
एवमाधावमानं तु नातिक्रुद्धः शचीपतिः ।
हस्तान्तादतिमुक्तेन कुलिशेनाभ्यताडयत् ॥ ७.३५.४६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੌੜ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਉਸ ਉੱਤੇ, ਬਹੁਤਾ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੱਥੋਂ ਛੱਡੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
7.35.47
ततो गिरौ पपातैष इन्द्रवज्राभिताडितः ।
पतमानस्य चैतस्य वामो हनुरभज्यत ॥ ७.३५.४७ ॥
ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ; ਡਿੱਗਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਖੱਬਾ ਜਬਾੜਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।
7.35.48
तस्मिंस्तु पतिते बाले वज्रताडनविह्वले ।
चुक्रोधेन्द्राय पवनः प्रजानामहिताय सः ॥ ७.३५.४८ ॥
ਉਹ ਬਾਲਕ ਡਿੱਗ ਕੇ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪਵਨ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ।
7.35.49
प्रचारं स तु सङ्गृह्य प्रजास्वन्तर्गतः प्रभुः ।
गुहां प्रविष्टः स्वसुतं शिशुमादाय मारुतः ॥ ७.३५.४९ ॥
ਪ੍ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਮਾਰੁਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਤੀ ਸਮੇਟ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਲਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇੱਕ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
7.35.50
विण्मूत्राशयमावृत्य प्रजानां परमार्तिकृत् ।
रुरोध सर्वभूतानि यथा वर्षाणि वासवः ॥ ७.३५.५० ॥
ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਵਰਖਾ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।
7.35.51
वायुप्रकोपाद्भूतानि निरुच्छ्वासानि सर्वतः ।
सन्धिभिर्भिद्यमानैश्च काष्ठभूतानि जज्ञिरे ॥ ७.३५.५१ ॥
ਵਾਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਜੀਵ ਸਾਹ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਟੁੱਟ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ।
7.35.52
निःस्वाध्यायवषट्कारं निष्क्रियं धर्मवर्जितम् ।
वायुप्रकोपात्ऺत्रैलोक्यं निरयस्थमिवाभवत् ॥ ७.३५.५२ ॥
ਵਾਯੂ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਅਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕਰਮਹੀਣ, ਧਰਮ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ।
7.35.53
ततः प्रजाः सगन्धर्वाः सदेवासुरमानुषाः ।
प्रजापतिं समाधावन्दुःखिताश्च सुखेच्छया ॥ ७.३५.५३ ॥
ਤਦ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਜਾ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
7.35.54
ऊचुः प्राञ्जलयो देवा महोदरनिभोदराः ।
त्वया नु भगवन्सृष्टाः प्रजानाथ चतुर्विधाः ॥ ७.३५.५४ ॥
ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਦੇਵਤੇ, ਵੱਡੇ ਢਿੱਡ ਵਾਂਗ ਫੁੱਲੇ ਢਿੱਡਾਂ ਵਾਲੇ, ਬੋਲੇ: "ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਸਿਰਜੇ ਗਏ ਹਨ।"
7.35.55
त्वया दत्तो ऽयमस्माकमायुषः पवनः पतिः ।
सो ऽस्मान्प्राणेश्वरो भूत्वा कस्मादेषो ऽद्य सत्तम ॥ ७.३५.५५ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਇਹ ਪਵਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੇ ਸੱਤਮ, ਉਹੀ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰਾਣੇਸ਼ਵਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਜ ਇਹ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?
7.35.56
रुरोध दुःखं जनयन्नन्तःपुर इव स्त्रियः ।
तस्मात्त्वां शरणं प्राप्ता वायुनोहता वयम् ॥ ७.३५.५६ ॥
ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਅੰਤਃਪੁਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਵਨ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।
7.35.57
एतत्प्रजानां श्रुत्वा तु प्रजानाथः प्रजापतिः ।
कारणादिति चोक्त्वासौ प्रजाः पुनरभाषत ॥ ७.३५.५७ ॥
ਪਰਜਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ ਨੇ "ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ" ਆਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
7.35.58
यस्मिंश्च कारणे वायुश्चुक्रोध च रुरोध च ।
प्रजाः शृणुध्वं तत्सर्वं श्रोतव्यं चात्मनः क्षमम् ॥ ७.३५.५८ ॥
ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਵਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਕਿਆ, ਹੇ ਪਰਜਾਓ, ਉਹ ਸਭ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ।
7.35.59
पुत्रस्तस्यामरेशेन इन्द्रेणाद्य निपातितः ।
राहोर्वचनमास्थाय ततः स कुपितो ऽनिलः ॥ ७.३५.५९ ॥
ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੇ ਅੱਜ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਰਾਹੂ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਤਦ ਉਹ ਪਵਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ।
7.35.60
अशरीरः शरीरेषु वायुश्चरति पालयन् ।
शरीरं हि विना वायुं समतां याति दारुभिः ॥ ७.३५.६० ॥
ਸਰੀਰ-ਰਹਿਤ ਪਵਨ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਵਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਲੱਕੜਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
7.35.61
वायुः प्राणः सुखं वायुर्वायुः सर्वमिदं जगत् ।
वायुना सम्परित्यक्तं न सुखं विन्दते जगत् ॥ ७.३५.६१ ॥
ਵਾਯੂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਹੀ ਸੁਖ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਹੈ। ਵਾਯੂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਗਿਆ ਜਗਤ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
7.35.62
अद्यैव च परित्यक्तं वायुना जगदायुषा ।
अद्यैव ते निरुच्छ्वासाः काष्ठकुड्योपमाः स्थिताः ॥ ७.३५.६२ ॥
ਅੱਜ ਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਯੂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਹੀ ਉਹ ਸਾਹ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੱਕੜੀ ਜਾਂ ਕੰਧ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ।
7.35.63
तद्यामस्तत्र यत्रास्ते मारुतो रुक्प्रदो हि नः ।
मा विनाशं गमिष्याम अप्रसाद्यादितेः सुताः ॥ ७.३५.६३ ॥
ਇਸ ਲਈ ਆਓ, ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਮਾਰੁਤ ਹੈ ਉੱਥੇ ਚੱਲੀਏ। ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਨਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਈਏ।
7.35.64
ततः प्रजाभिः सहितः प्रजापतिः सदेवगन्धर्वभुजङ्गगुह्यकैः ।
जगाम तत्रास्यति यत्र मारुतः सुतं सुरेन्द्राभिहतं प्रगृह्य सः ॥ ७.३५.६४ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੁਹਯਕਾਂ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਮਾਰੁਤ ਸੀ; ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
7.35.65
ततो ऽर्कवैश्वानरकाञ्चनप्रभं सुतं तदोत्सङ्गगतं सदागतेः ।
चतुर्मुखो वीक्ष्य कृपामथाकरोत्सदेवगन्धर्वर्षियक्षराक्षसैः ॥ ७.३५.६५ ॥
ਫਿਰ ਸੂਰਜ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸਦਾਗਤੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚਤੁਰਮੁਖ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰਸ ਆਇਆ।