वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.37.1
अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे धर्मेण विदितात्मनि ।
व्यतीता या निशा पूर्वा पौराणां हर्षवर्धिनी ॥ ७.३७.१ ॥
धर्माने अभिषिक्त झालेले, आत्मज्ञानी काकुत्स्थ (राम) असताना, पौरजनांचा हर्ष वाढवणारी पूर्वीची रात्र संपली.
7.37.2
तस्यां रजन्यां व्युष्टायां प्रातर्नृपतिबोधकाः ।
वन्दिनः समुपातिष्ठन्सौम्या नृपतिवेश्मनि ॥ ७.३७.२ ॥
ती रात्र संपून प्रभात झाल्यावर, राजाला जागवणारे सौम्य वंदी राजवाड्यात उपस्थित झाले.
7.37.3
ते रक्तकण्ठिनः सर्वे किन्नरा इव शिक्षिताः ।
तुष्टुवुर्नपतिं वीरं यथावत् सम्प्रहर्षिणः ॥ ७.३७.३ ॥
ते सर्व किन्नरांसारखे, प्रशिक्षित मधुर कंठाचे होऊन, अत्यंत हर्षित होऊन वीर राजाची यथोचित स्तुती करू लागले.
7.37.4
वीर सौम्य प्रबुध्यस्व कौसल्याप्रीतिवर्धन ।
जगद्धि सर्वं स्वपिति त्वयि सुप्ते नराधिप ॥ ७.३७.४ ॥
हे वीरा, हे सौम्या, जागा! हे कौसल्येचा हर्ष वाढवणाऱ्या! हे नराधिपा, तुम्ही झोपलात की संपूर्ण जग झोपते.
7.37.5
विक्रमस्ते यथा विष्णो रूपं चैवाश्विनोरिव ।
बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यः प्रजापतिसमो ह्यसि ॥ ७.३७.५ ॥
तुझा पराक्रम विष्णूसारखा आहे, आणि तुझे रूप अश्विनीकुमारांसारखे आहे. बुद्धीने तू बृहस्पतीच्या तुल्य आहेस, प्रजापतीसारखाच आहेस.
7.37.6
क्षमा ते पृथिवीतुल्या तेजसा भास्करोपमः ।
वेगस्ते वायुना तुल्यो गाम्भीर्यमुदधेरिव ॥ ७.३७.६ ॥
तुझी क्षमा पृथ्वीसारखी आहे, तेजाने तू सूर्यासारखा आहेस. तुझा वेग वायूसारखा आहे, आणि तुझे गांभीर्य समुद्रासारखे आहे.
7.37.7
अप्रकम्प्यो यता स्थाणुश्चन्द्रे सौम्यत्वमीदृशम् ।
नेदृशाः पार्थिवाः पूर्वं भवितारो नराधिप ॥ ७.३७.७ ॥
हे नराधिपा, तू अचल स्थाणूप्रमाणे स्थिर आहेस; चंद्रात असते तशी सौम्यता तुझ्यात आहे. पूर्वी असे राजे झाले नाहीत आणि पुढेही होणार नाहीत.
7.37.8
यथा त्वमतिदुर्धर्षो धर्मनित्यः प्रजाहितः ।
न त्वां जहाति कीर्तिश्च लक्ष्मीश्च पुरुषर्षभ ॥ ७.३७.८ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, तू अत्यंत अजेय आहेस; सदैव धर्मात स्थिर आणि प्रजेच्या हितात रत आहेस. म्हणून कीर्ती आणि लक्ष्मी तुला कधीही सोडत नाहीत.
7.37.9
श्रीश्च धर्मश्च काकुत्स्थ त्वयि नित्यं प्रतिष्ठितौ ।
एताश्चान्याश्च मधुरा वन्दिभिः परिकीर्तिताः ॥ ७.३७.९ ॥
हे काकुत्स्था, श्री आणि धर्म सदैव तुझ्यात स्थिर आहेत; ही आणि इतर मधुर गुणे बंदिजनांनी गौरवली आहेत.
7.37.10
सूताश्च संस्तवैर्दिव्यैर्बोधयन्ति स्म राघवम् ।
स्तुतिभिः स्तूयमानाभिः प्रत्यबुध्यत राघवः ॥ ७.३७.१० ॥
सूतांनी दिव्य स्तुतींनी राघवाला जागे केले; त्या गायल्या जाणाऱ्या स्तुतींनी राघव जागा झाला.
7.37.11
स तद्विहाय शयनं पाण्डराच्छादनास्तृतम् ।
उत्तस्थौ नागशयनाद्धरिर्नारायणो यथा ॥ ७.३७.११ ॥
पांढऱ्या आच्छादनांनी अंथरलेली ती शय्या सोडून तो उठला; जसे नागशय्येवरून हरी नारायण उठतात.
7.37.12
तमुत्थितं महात्मानं प्रह्वाः प्राञ्जलयो नराः ।
सलिलं भाजनैः शुभ्रैरुपतस्थुः सहस्रशः ॥ ७.३७.१२ ॥
उठलेल्या त्या महात्म्याजवळ नम्र होऊन, हात जोडून हजारो लोक शुभ्र पात्रांत पाणी घेऊन उपस्थित झाले.
7.37.13
कृतोदकशुचिर्भूत्वा काले हुतहुताशनः ।
देवागारं जगामाशु पुण्यमिक्ष्वाकुसेवितम् ॥ ७.३७.१३ ॥
उदकशुद्धीने पवित्र होऊन, योग्य काळी अग्नीत आहुती देऊन, इक्ष्वाकु वंशांनी सेवलेल्या त्या पुण्य देवालयात ते त्वरित गेले.
7.37.14
तत्र देवान्पितऽन्विप्रानर्चयित्वा यथाविधि ।
बाह्यकक्षान्तरं रामो निर्जगाम जनैर्वृतः ॥ ७.३७.१४ ॥
तेथे देव, पितर आणि ब्राह्मणांची यथाविधी पूजा करून, लोकांनी वेढलेले राम बाह्यकक्षाच्या आतील भागातून बाहेर आले.
7.37.15
उपतस्थुर्महात्मानो मन्त्रिणः सपुरोहिताः ।
वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे दीप्यमाना इवाग्नयः ॥ ७.३७.१५ ॥
वसिष्ठ प्रमुख असलेले सर्व महात्मे मंत्री पुरोहितांसह तेथे उपस्थित झाले; ते अग्नींप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते.
7.37.16
क्षत्रियाश्च महात्मानो नानाजनपदेश्वराः ।
रामस्योपाविशन्पार्श्वे शक्रस्येव यथा ऽमराः ॥ ७.३७.१६ ॥
अनेक जनपदांचे अधिपती असलेले महात्मे क्षत्रिय रामाजवळ बसले, जसे इंद्राजवळ देव बसतात.
7.37.17
भरतो लक्ष्मणश्चात्र शत्रुघ्नश्च महायशाः ।
उपासाञ्चक्रिरे हृष्टा वेदास्त्रय इवाध्वरम् ॥ ७.३७.१७ ॥
येथे भरत, लक्ष्मण आणि महायशस्वी शत्रुघ्न आनंदाने सेवेस उपस्थित झाले, जसे तीन वेद एका यज्ञाची उपासना करतात.
7.37.18
याताः प्राञ्जलयो भूत्वा किङ्करा मुदिताननाः ।
मुदिता नाम पार्श्वस्था बहवः समुपाविशन् ॥ ७.३७.१८ ॥
हात जोडून आलेले, आनंदी चेहऱ्याचे सेवक आणि बाजूला उभे असलेले अनेक आनंदित लोक तेथे बसले.
7.37.19
वानराश्च महावीर्या विंशतिः कामरूपिणः ।
सुग्रीवप्रमुखा राममुपासन्ते महौजसः ॥ ७.३७.१९ ॥
महापराक्रमी, इच्छेनुसार रूप धारण करू शकणारे वीस वानर, सुग्रीव ज्यांचा प्रमुख होता, ते महातेजस्वी रामाजवळ बसले होते.
7.37.20
विभीषणश्च रक्षोभिश्चतुर्भिः परिवारितः ।
उपासते महात्मानं धनेशमिव गुह्यकाः ॥ ७.३७.२० ॥
चार राक्षसांनी वेढलेला विभीषण, ज्याप्रमाणे गुह्यक धनेश कुबेराची सेवा करतात, त्याप्रमाणे त्या महात्म्याची सेवा करीत होता.
7.37.21
तथा निगमवृद्धाश्च कुलीना ये च मानवाः ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य राजानमुपासन्ते विचक्षणाः ॥ ७.३७.२१ ॥
तसेच नगरातील वृद्ध, कुलीन आणि जे विचक्षण लोक होते, ते राजाला मस्तक नमवून वंदन करून त्याची सेवा करीत होते.
7.37.22
तथा परिवृतो राजा श्रीमद्भिर्ऋषिभिर्वृतः ।
राजभिश्च महावीर्यैर्वानरैश्च सराक्षसैः ॥ ७.३७.२२ ॥
याप्रमाणे राजा (राम) तेजस्वी ऋषींनी वेढलेला होता, तसेच महापराक्रमी राजे, वानर आणि राक्षसांनीही वेढलेला होता.
7.37.23
यथा देवेश्वरो नित्यमृषिभिः समुपास्यते ।
अधिकस्तेन रूपेण सहस्राक्षाद्विरोचते ॥ ७.३७.२३ ॥
ज्याप्रमाणे देवेश्वर (इंद्र) नित्य ऋषींकडून उपासला जातो, त्याप्रमाणे तो (राम) त्या रूपाने सहस्राक्ष (इंद्रा) पेक्षाही अधिक तेजाने चमकत होता.
7.37.24
तेषां समुपविष्टानां तास्ताः सुमधुराः कथाः ।
कथ्यन्ते धर्मसंयुक्ताः पुराणज्ञैर्महात्मभिः ॥ ७.३७.२४ ॥
ते सर्व बसलेले असताना, पुराणज्ञ महात्म्यांकडून धर्मयुक्त अशा अनेक अतिमधुर कथा सांगितल्या जात होत्या.