বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.38.1
एवमास्ते महाबाहुरहन्यहनि राघवः ।
प्रशासत्सर्वकार्याणि पौरजानपदेषु च ॥ ७.३८.१ ॥
এইভাবে মহাবাহু রাঘব প্রতিদিন নগরবাসী ও জনপদবাসীদের সমস্ত কাজ শাসন করতে করতে সেখানে বাস করছিলেন।
7.38.2
ततः कतिपयाहःसु वैदेहं मिथिलाधिपम् ।
राघवः प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.३८.२ ॥
কয়েকদিন পরে রাঘব করজোড়ে মিথিলাধিপতি বৈদেহকে এই কথাগুলি বললেন।
7.38.3
भवान्हि गतिरव्यग्रा भवता पालिता वयम् ।
भवतस्तेजसोग्रेण रावणो निहतो मया ॥ ७.३८.३ ॥
আপনিই আমাদের অটল আশ্রয়; আপনি আমাদের রক্ষা করেছেন; আপনার প্রচণ্ড তেজে আমি রাবণকে বধ করেছি।
7.38.4
इक्ष्वाकूणां च सर्वेषां मैथिलानां च सर्वशः ।
अतुलाः प्रीतयो राजन्सम्बन्धकपुरोगमाः ॥ ७.३८.४ ॥
হে রাজন! ইক্ষ্বাকু ও মৈথিলদের সকলের জন্য সম্বন্ধবশত সর্বতোভাবে অতুল আনন্দ এখন অগ্রগামী।
7.38.5
तद्भवान्स्वपुरं यातु रत्नान्यादाय पार्थिव ।
भरतश्च सहायार्थं पृष्ठतस्ते ऽनुयास्यति ॥ ७.३८.५ ॥
অতএব হে রাজন, আপনি রত্ন নিয়ে নিজ নগরে যান; সহায়তার জন্য ভরত আপনার পিছু পিছু যাবেন।
7.38.6
स तथेति नृपः कृत्वा राघवं वाक्यमब्रवीत् ।
प्रीतो ऽस्मि भवतो राजन्दर्शनेन नयेन च ॥ ७.३८.६ ॥
রাজা 'তথাস্তু' বলে রাঘবকে বললেন: 'হে রাজন, আপনার দর্শনে ও আপনার নীতিতে আমি প্রীত হয়েছি।'
7.38.7
यान्येतानि तु रत्नानि मदर्थं सञ्चितानि वै ।
दुहित्रे तानि वै राजन्सर्वाण्येव ददामि च ॥ ७.३८.७ ॥
আমার জন্য সঞ্চিত যে রত্নরাজি ছিল, হে রাজন, সবই আমি কন্যাকে দিচ্ছি।
7.38.8
एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थं जनको हृष्टमानसः ।
प्रययौ मिथिलां श्रीमांस्तमनुज्ञाय राघवम् ॥ ७.३८.८ ॥
কাকুৎস্থ রামকে এইরূপ বলে, প্রসন্নচিত্ত শ্রীমান জনক রাঘবের কাছে বিদায় নিয়ে মিথিলায় চলে গেলেন।
7.38.9
ततः प्रयाते जनके केकयं मातुलं प्रभुः ।
राघवः प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.३८.९ ॥
জনক চলে গেলে প্রভু রাঘব করজোড়ে মাতুল কেকয়কে এই কথা বললেন।
7.38.10
इदं राज्यमहं चैव भरतश्च सलक्ष्मणः ।
आयत्तास्त्वं हि नो राजन्गतिश्च पुरुषर्षभ ॥ ७.३८.१० ॥
এই রাজ্য, আমি, ভরত ও লক্ষ্মণ — আমরা সবাই আপনার অধীন; হে রাজন, হে পুরুষশ্রেষ্ঠ, আপনিই আমাদের আশ্রয়।
7.38.11
राजा हि वृद्धः सन्तापं त्वदर्थमुपयास्यति ।
तस्माद्गमनमद्यैव रोचते तव पार्थिव ॥ ७.३८.११ ॥
বৃদ্ধ রাজা আপনার জন্য অবশ্যই সন্তাপ ভোগ করবেন; অতএব, হে রাজন, আজই আপনার গমন আপনার মনঃপূত হোক।
7.38.12
लक्ष्मणेनानुयात्रेण पृष्ठतो ऽनुगमिष्यते ।
धनमादाय विपुलं रत्नानि विविधानि च ॥ ७.३८.१२ ॥
লক্ষ্মণ সঙ্গে সঙ্গে পিছনে অনুসরণ করবেন; প্রচুর ধন ও নানা প্রকার রত্ন নিয়ে।
7.38.13
युधाजित्तु तथेत्याह गमनं प्रति राघवम् ।
रत्नानि च धनं चैव त्वय्येवाक्षय्यमस्त्विति ॥ ७.३८.१३ ॥
যুধাজিৎ রাঘবের যাত্রার বিষয়ে "তাই হোক" বললেন, "রত্ন ও ধন তোমার মধ্যেই অক্ষয় থাকুক" বললেন।
7.38.14
प्रदक्षिणं स राजानं कृत्वा केकयवर्धनः ।
रामेण हि कृतः पूर्वमभिवाद्य प्रदक्षिणम् ॥ ७.३८.१४ ॥
কেকয়বর্ধন রাজাকে প্রদক্ষিণ করলেন; পূর্বে রামও অভিবাদন করে প্রদক্ষিণ করেছিলেন।
7.38.15
लक्ष्मणेन सहायेन प्रयातः केकयेश्वरः ।
हते ऽसुरे यथा वृत्रे विष्णुना सह वासवः ॥ ७.३८.१५ ॥
লক্ষ্মণকে সহায় করে কেকয়েশ্বর যাত্রা করলেন; অসুর বৃত্র নিহত হলে বিষ্ণুর সঙ্গে ইন্দ্রের যাত্রার মতো।
7.38.16
तं विसृज्य ततो रामो वयस्यमकुतोभयम् ।
प्रतर्दनं काशिपतिं परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ ७.३८.१६ ॥
তাঁকে বিদায় দিয়ে রাম নির্ভীক বন্ধু কাশীপতি প্রতর্দনকে আলিঙ্গন করে এই কথা বললেন।
7.38.17
दर्शिता भवता प्रीतिर्दर्शितं सौहृदं परम् ।
उद्योगश्च कृतो राजन्भरतेन त्वया सह ॥ ७.३८.१७ ॥
আপনি স্নেহ দেখিয়েছেন, পরম সৌহার্দ্য প্রকাশ করেছেন, রাজা! ভরতের সঙ্গে আপনিও উদ্যোগ নিয়েছেন।
7.38.18
तद्भवानद्य काशेय पुरीं वाराणसीं व्रज ।
रमणीयां त्वया गुप्तां सुप्रकाशां सुतोरणाम् ॥ ७.३८.१८ ॥
অতএব আপনি আজই কাশীর নগরী বারাণসীতে যান; তা রমণীয়, আপনার দ্বারা রক্ষিত, অতি উজ্জ্বল এবং সুন্দর তোরণযুক্ত।
7.38.19
एतावदुक्त्वा चोत्थाय काकुत्स्थः परमासनात् ।
पर्यष्वजत धर्मात्मा निरन्तरमुरोगतम् ॥ ७.३८.१९ ॥
এই কথা বলে ধর্মাত্মা কাকুৎস্থ রাম উচ্চ আসন থেকে উঠে বুকের কাছে দাঁড়ানো তাঁকে নিবিড়ভাবে আলিঙ্গন করলেন।
7.38.20
विसर्जयामास तदा कौसल्यानन्दवर्धनः ।
राघवेणाभ्यनुज्ञातः काशीशो ऽप्यकुतोभयः ।
वाराणसीं ययौ तूर्णं राघवेण विसर्जितः ॥ ७.३८.२० ॥
তখন কৌশল্যার আনন্দবর্ধক রাম কাশীরাজকে বিদায় দিলেন। রাঘবের অনুমতি পেয়ে নির্ভীক কাশীশ দ্রুত বারাণসীতে গেলেন, রাঘব কর্তৃক বিদায়প্রাপ্ত হয়ে।
7.38.21
विसृज्य तं काशिपतिं त्रिशतं पृथिवीपतीन् ।
प्रहसन्राघवो वाक्यमुवाच मधुराक्षरम् ॥ ७.३८.२१ ॥
সেই কাশীপতি ও তিনশো ভূপতিকে বিদায় দিয়ে, হাসতে হাসতে রাঘব মধুর অক্ষরে কথা বললেন।
7.38.22
भवतां प्रीतिरव्यग्रा तेजसा परिरक्षिता ।
धर्मश्च नियतो नित्यं सत्यं च भवतां सदा ॥ ७.३८.२२ ॥
আপনাদের প্রীতি অটল থাকুক, আপনাদের তেজ তা রক্ষা করুক; আপনাদের ধর্ম সর্বদা স্থির থাকুক, আপনাদের সত্যও সদা বজায় থাকুক।
7.38.23
युष्माकं चानुभावेन तेजसा च महात्मनाम् ।
हतो दुरात्मा दुर्बुद्धी रावणो राक्षसाधमः ॥ ७.३८.२३ ॥
আপনাদের প্রভাবে ও মহাত্মাদের তেজে দুরাত্মা, দুর্বুদ্ধি, রাক্ষসাধম রাবণ নিহত হয়েছে।
7.38.24
हेतुमात्रमहं तत्र भवतां तेजसा हतः ।
रावणः सगणो युद्धे सपुत्रामात्यबान्धवः ॥ ७.३८.२४ ॥
সেখানে আমি কেবল নিমিত্তমাত্র ছিলাম; আপনাদের তেজেই যুদ্ধে রাবণ তার গণ, পুত্র, অমাত্য ও বান্ধবসহ নিহত হয়েছে।
7.38.25
भवन्तश्च समानीता भरतेन महात्मना ।
श्रुत्वा जनकराजस्य काननात्तनयां हृताम् ॥ ७.३८.२५ ॥
জনকরাজের কন্যাকে বন থেকে হরণ করা হয়েছে শুনে মহাত্মা ভরত আপনাদের সকলকে এখানে ডেকে এনেছেন।
7.38.26
उद्युक्तानां च सर्वेषां पार्थिवानां महात्मनाम् ।
कालो व्यतीतः सुमहान्गमनं रोचयाम्यतः ॥ ७.३८.२६ ॥
প্রস্তুত সকল মহাত্মা রাজাদের বহু সময় কেটে গেছে; তাই এখন প্রস্থান করাই আমার অভিপ্রেত।
7.38.27
प्रत्यूचुस्तं च राजानो हर्षेण महता वृताः ।
दिष्ट्यां त्वं विजयी राम स्वराज्ये ऽपि प्रतिष्ठितः ॥ ७.३८.२७ ॥
মহা আনন্দে ঘিরে থাকা রাজারা তাঁকে বললেন: "সৌভাগ্যক্রমে তুমি বিজয়ী হয়েছ, হে রাম; নিজের রাজ্যেও তুমি প্রতিষ্ঠিত হয়েছ।"
7.38.28
दिष्ट्या प्रत्याहृता सीता दिष्ट्या शत्रुः पराजितः ।
एष नः परमः काम एषा नः पीतिरुत्तमा ॥ ७.३८.२८ ॥
সৌভাগ্যক্রমে সীতাকে ফিরে পাওয়া গেছে, সৌভাগ্যক্রমে শত্রু পরাজিত হয়েছে। এটাই আমাদের পরম কামনা; এটাই আমাদের শ্রেষ্ঠ আনন্দ।
7.38.29
यत्त्वां विजयिनं राम पश्यामो हतशात्रवम् ॥ ७.३८.२९ ॥
হে রাম, তোমাকে বিজয়ী এবং শত্রুনিধনকারী রূপে আমরা দেখছি।
7.38.30
एतत्त्वय्युपपन्नं च यदस्मांस्त्वं प्रशंससे ।
प्रशंसार्ह न जानीमः प्रशंसां वक्तुमीदृशीम् ॥ ७.३८.३० ॥
তুমি যে আমাদের প্রশংসা করছ, তা তোমার পক্ষে যথার্থই। কিন্তু আমরা প্রশংসার যোগ্য নই, এমন প্রশংসা কীভাবে বলতে হয় তাও আমরা জানি না।
7.38.31
आपृच्छामो गमिष्यामो हृदिस्थो नः सदा भवान् ।
वर्तामहे महाबाहो प्रीत्यात्र महता वृताः ।
भवेच्च ते महाराज प्रीतिरस्मासु नित्यदा ॥ ७.३८.३१ ॥
আমরা বিদায় চেয়ে যাচ্ছি। আপনি সর্বদা আমাদের হৃদয়ে বাস করেন। হে মহাবাহু, এখানে মহান প্রীতিতে আমরা বেষ্টিত ছিলাম। হে মহারাজ, আমাদের প্রতি আপনার প্রীতি সদা থাকুক।
7.38.32
बाढमित्येव राजानो हर्षेण परमान्विताः ।
उचुः प्राञ्जलयः सर्वे राघवं गमनोत्सुकाः ॥ ७.३८.३२ ॥
"বেশ, তাই হোক" এই বলে, পরম আনন্দে ভরা সমস্ত রাজারা করজোড়ে, যাত্রায় উৎসুক হয়ে রাঘবকে বললেন।
7.38.33
पूजिताश्चैव रामेण जग्मुर्देशान्स्वकान्स्वकान् ॥ ७.३८.३३ ॥
রামের দ্বারা সম্মানিত হয়ে তাঁরা প্রত্যেকে নিজ নিজ দেশে চলে গেলেন।