वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.38
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.38.1
एवमास्ते महाबाहुरहन्यहनि राघवः ।
प्रशासत्सर्वकार्याणि पौरजानपदेषु च ॥ ७.३८.१ ॥
अशा प्रकारे महाबाहू राघव दररोज नगरवासी व जनपदवासी यांची सर्व कामे सांभाळत राहिले.
7.38.2
ततः कतिपयाहःसु वैदेहं मिथिलाधिपम् ।
राघवः प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.३८.२ ॥
काही दिवसांनंतर राघवाने हात जोडून मिथिलेच्या अधिपती वैदेहाला हे शब्द म्हटले.
7.38.3
भवान्हि गतिरव्यग्रा भवता पालिता वयम् ।
भवतस्तेजसोग्रेण रावणो निहतो मया ॥ ७.३८.३ ॥
आपणच आमचा अचल आधार आहात; आपण आमचे पालन केलेत; आपल्या उग्र तेजाने मी रावणाचा वध केला.
7.38.4
इक्ष्वाकूणां च सर्वेषां मैथिलानां च सर्वशः ।
अतुलाः प्रीतयो राजन्सम्बन्धकपुरोगमाः ॥ ७.३८.४ ॥
हे राजा! इक्ष्वाकू आणि मैथिल यांच्यासाठी, नात्यांमुळे सर्व प्रकारे अतुल आनंद पुढे आहेत.
7.38.5
तद्भवान्स्वपुरं यातु रत्नान्यादाय पार्थिव ।
भरतश्च सहायार्थं पृष्ठतस्ते ऽनुयास्यति ॥ ७.३८.५ ॥
म्हणून हे राजा, आपण रत्ने घेऊन आपल्या नगरीस जावे; सहाय्यासाठी भरत आपल्या मागोमाग येईल.
7.38.6
स तथेति नृपः कृत्वा राघवं वाक्यमब्रवीत् ।
प्रीतो ऽस्मि भवतो राजन्दर्शनेन नयेन च ॥ ७.३८.६ ॥
राजा 'ठीक आहे' म्हणाला आणि राघवाला म्हणाला: 'हे राजा, आपल्या दर्शनाने आणि नीतीने मी संतुष्ट झालो आहे.'
7.38.7
यान्येतानि तु रत्नानि मदर्थं सञ्चितानि वै ।
दुहित्रे तानि वै राजन्सर्वाण्येव ददामि च ॥ ७.३८.७ ॥
माझ्यासाठी जमवून ठेवलेली ही सर्व रत्ने, हे राजन, मी माझ्या कन्येलाच देत आहे.
7.38.8
एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थं जनको हृष्टमानसः ।
प्रययौ मिथिलां श्रीमांस्तमनुज्ञाय राघवम् ॥ ७.३८.८ ॥
असे काकुत्स्थ रामाला सांगून, प्रसन्न मनाचे श्रीमान जनक राघवाचा निरोप घेऊन मिथिलेकडे गेले.
7.38.9
ततः प्रयाते जनके केकयं मातुलं प्रभुः ।
राघवः प्राञ्जलिर्भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.३८.९ ॥
नंतर जनक निघून गेल्यावर, प्रभू राघवाने हात जोडून केकय मामाला हे शब्द म्हटले.
7.38.10
इदं राज्यमहं चैव भरतश्च सलक्ष्मणः ।
आयत्तास्त्वं हि नो राजन्गतिश्च पुरुषर्षभ ॥ ७.३८.१० ॥
हे राज्य, मी, भरत आणि लक्ष्मण — आपण सर्व तुमच्या अधीन आहोत; हे राजा, हे पुरुषश्रेष्ठा, तुम्हीच आमचा आश्रय आहात.
7.38.11
राजा हि वृद्धः सन्तापं त्वदर्थमुपयास्यति ।
तस्माद्गमनमद्यैव रोचते तव पार्थिव ॥ ७.३८.११ ॥
वृद्ध राजा तुमच्यासाठी निश्चितच संतप्त होतील; म्हणून, हे राजा, तुमचे प्रस्थान आजच तुम्हाला योग्य वाटो.
7.38.12
लक्ष्मणेनानुयात्रेण पृष्ठतो ऽनुगमिष्यते ।
धनमादाय विपुलं रत्नानि विविधानि च ॥ ७.३८.१२ ॥
लक्ष्मण मागून सोबत जाईल; विपुल धन आणि विविध रत्ने घेऊन.
7.38.13
युधाजित्तु तथेत्याह गमनं प्रति राघवम् ।
रत्नानि च धनं चैव त्वय्येवाक्षय्यमस्त्विति ॥ ७.३८.१३ ॥
युधाजित् रघुनंदनांना त्यांच्या प्रस्थानाविषयी "तसेच होवो" असे म्हणाला; "रत्ने आणि धन तुझ्यातच अक्षय राहो" असे म्हणाला.
7.38.14
प्रदक्षिणं स राजानं कृत्वा केकयवर्धनः ।
रामेण हि कृतः पूर्वमभिवाद्य प्रदक्षिणम् ॥ ७.३८.१४ ॥
केकयवर्धनाने राजाची प्रदक्षिणा केली; पूर्वी रामानेही अभिवादन करून प्रदक्षिणा केली होती.
7.38.15
लक्ष्मणेन सहायेन प्रयातः केकयेश्वरः ।
हते ऽसुरे यथा वृत्रे विष्णुना सह वासवः ॥ ७.३८.१५ ॥
लक्ष्मणाला सहायक घेऊन केकयेश्वर निघाला; असुर वृत्र मारला गेल्यावर विष्णूसह इंद्र जसा निघाला तसा.
7.38.16
तं विसृज्य ततो रामो वयस्यमकुतोभयम् ।
प्रतर्दनं काशिपतिं परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ ७.३८.१६ ॥
त्यांना निरोप देऊन राम, निर्भय मित्र काशीपती प्रतर्दनास आलिंगन देऊन असे म्हणाला.
7.38.17
दर्शिता भवता प्रीतिर्दर्शितं सौहृदं परम् ।
उद्योगश्च कृतो राजन्भरतेन त्वया सह ॥ ७.३८.१७ ॥
तुम्ही प्रेम दाखवले, परम मैत्री प्रकट केली, राजन्! भरतासह तुम्हीही प्रयत्न केलात.
7.38.18
तद्भवानद्य काशेय पुरीं वाराणसीं व्रज ।
रमणीयां त्वया गुप्तां सुप्रकाशां सुतोरणाम् ॥ ७.३८.१८ ॥
म्हणून तुम्ही आजच काशीनगरी वाराणसीला जा; ते रमणीय, तुमच्याद्वारे संरक्षित, अत्यंत तेजस्वी आणि सुंदर तोरणे असलेले नगर आहे.
7.38.19
एतावदुक्त्वा चोत्थाय काकुत्स्थः परमासनात् ।
पर्यष्वजत धर्मात्मा निरन्तरमुरोगतम् ॥ ७.३८.१९ ॥
असे बोलून धर्मात्मा काकुत्स्थ राम उच्च आसनावरून उठला आणि छातीशी लगटून उभ्या असलेल्याला घट्ट आलिंगन दिले.
7.38.20
विसर्जयामास तदा कौसल्यानन्दवर्धनः ।
राघवेणाभ्यनुज्ञातः काशीशो ऽप्यकुतोभयः ।
वाराणसीं ययौ तूर्णं राघवेण विसर्जितः ॥ ७.३८.२० ॥
तेव्हा कौसल्येचा आनंद वाढवणाऱ्या रामाने काशीपतीला निरोप दिला. राघवाची अनुज्ञा मिळवून निर्भय काशीपती लवकरच वाराणसीकडे गेला, राघवाने निरोप दिलेला.
7.38.21
विसृज्य तं काशिपतिं त्रिशतं पृथिवीपतीन् ।
प्रहसन्राघवो वाक्यमुवाच मधुराक्षरम् ॥ ७.३८.२१ ॥
त्या काशीपतीला आणि तीनशे राजांना निरोप देऊन, हसत राघव मधुर अक्षरांचे शब्द बोलला.
7.38.22
भवतां प्रीतिरव्यग्रा तेजसा परिरक्षिता ।
धर्मश्च नियतो नित्यं सत्यं च भवतां सदा ॥ ७.३८.२२ ॥
तुमची प्रीती अढळ राहो, तुमच्या तेजाने ती सुरक्षित राहो; तुमचा धर्म सदैव स्थिर राहो आणि तुमचे सत्यही सदैव टिकून राहो.
7.38.23
युष्माकं चानुभावेन तेजसा च महात्मनाम् ।
हतो दुरात्मा दुर्बुद्धी रावणो राक्षसाधमः ॥ ७.३८.२३ ॥
तुमच्या प्रभावाने आणि महात्म्यांच्या तेजाने दुरात्मा, दुर्बुद्धी, राक्षसांमध्ये अधम असलेला रावण मारला गेला.
7.38.24
हेतुमात्रमहं तत्र भवतां तेजसा हतः ।
रावणः सगणो युद्धे सपुत्रामात्यबान्धवः ॥ ७.३८.२४ ॥
तेथे मी केवळ निमित्तमात्र होतो; तुमच्या तेजानेच युद्धात रावण आपल्या गणांसह, पुत्र, अमात्य आणि बांधवांसह मारला गेला.
7.38.25
भवन्तश्च समानीता भरतेन महात्मना ।
श्रुत्वा जनकराजस्य काननात्तनयां हृताम् ॥ ७.३८.२५ ॥
जनकराजाची कन्या वनातून हरण झाली आहे असे ऐकून महात्मा भरताने आपणा सर्वांना येथे बोलावले.
7.38.26
उद्युक्तानां च सर्वेषां पार्थिवानां महात्मनाम् ।
कालो व्यतीतः सुमहान्गमनं रोचयाम्यतः ॥ ७.३८.२६ ॥
तयार असलेल्या सर्व महात्मा राजांचा बराच काळ व्यतीत झाला आहे; म्हणून आता प्रस्थान करणे मला योग्य वाटते.
7.38.27
प्रत्यूचुस्तं च राजानो हर्षेण महता वृताः ।
दिष्ट्यां त्वं विजयी राम स्वराज्ये ऽपि प्रतिष्ठितः ॥ ७.३८.२७ ॥
अत्यंत हर्षाने वेढलेल्या राजांनी त्याला उत्तर दिले: "सुदैवाने तू विजयी झालास, हे राम; आपल्या स्वराज्यातही तू प्रतिष्ठित झालास."
7.38.28
दिष्ट्या प्रत्याहृता सीता दिष्ट्या शत्रुः पराजितः ।
एष नः परमः काम एषा नः पीतिरुत्तमा ॥ ७.३८.२८ ॥
सुदैवाने सीता परत मिळाली, सुदैवाने शत्रू पराभूत झाला. हीच आमची परम इच्छा होती; हाच आमचा उत्तम आनंद आहे.
7.38.29
यत्त्वां विजयिनं राम पश्यामो हतशात्रवम् ॥ ७.३८.२९ ॥
हे राम, तुला विजयी आणि शत्रूंचा वध केलेला असा आम्ही पाहत आहोत.
7.38.30
एतत्त्वय्युपपन्नं च यदस्मांस्त्वं प्रशंससे ।
प्रशंसार्ह न जानीमः प्रशंसां वक्तुमीदृशीम् ॥ ७.३८.३० ॥
तू आमची जी प्रशंसा करतोस ते तुला योग्यच आहे. परंतु आम्ही प्रशंसेस पात्र नाही, आणि अशी प्रशंसा कशी करायची हेही आम्हाला ठाऊक नाही.
7.38.31
आपृच्छामो गमिष्यामो हृदिस्थो नः सदा भवान् ।
वर्तामहे महाबाहो प्रीत्यात्र महता वृताः ।
भवेच्च ते महाराज प्रीतिरस्मासु नित्यदा ॥ ७.३८.३१ ॥
आम्ही निरोप मागून जात आहोत. आपण सदैव आमच्या हृदयात वसता. हे महाबाहो, येथे महान प्रेमाने आम्ही वेढलेले होतो. हे महाराजा, आमच्यावरील आपले प्रेम सदैव राहो.
7.38.32
बाढमित्येव राजानो हर्षेण परमान्विताः ।
उचुः प्राञ्जलयः सर्वे राघवं गमनोत्सुकाः ॥ ७.३८.३२ ॥
"ठीक आहे, तसेच होवो" असे म्हणून, परम हर्षाने भरलेले सर्व राजे हात जोडून, जाण्यास उत्सुक होऊन राघवाला म्हणाले.
7.38.33
पूजिताश्चैव रामेण जग्मुर्देशान्स्वकान्स्वकान् ॥ ७.३८.३३ ॥
रामाने सन्मानित होऊन ते सर्वजण आपापल्या देशांकडे निघून गेले.