वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.4.1
श्रुत्वागस्त्येरितं वाक्यं रामो विस्मयमागतः ।
कथमासीत्तु लङ्कायां सम्भवो रक्षसां पुरा ॥ ७.४.१ ॥
अगस्त्यांचे वचन ऐकून राम विस्मित झाला. पूर्वी लंकेत राक्षसांची उत्पत्ती कशी झाली?
7.4.2
ततः शिरः कम्पयित्वा त्रेताग्निसमविग्रहम् ।
तमगस्त्यं मुहुर्दृष्ट्वा स्मयमानो ऽभ्यभाषत ॥ ७.४.२ ॥
नंतर त्रेतााग्नीप्रमाणे तेजस्वी देह असलेल्या त्या अगस्त्यांकडे पुन्हा पुन्हा पाहून, मान हलवून, हसत (राम) बोलले.
7.4.3
भगवन्पूर्वमप्येषा लङ्कासीत्पिशिताशिनाम् ।
श्रुत्वेदं भगवद्वाक्यं जातो मे विस्मयः परः ॥ ७.४.३ ॥
हे भगवन्! पूर्वीही ही लंका मांसभक्षक राक्षसांची होती. आपले हे वचन ऐकून मला अत्यंत विस्मय वाटला.
7.4.4
पुलस्त्यवंशादुद्भूता राक्षसा इति नः श्रुतम् ।
इदानीमन्यतश्चापि सम्भवः कीर्तितस्त्वया ॥ ७.४.४ ॥
राक्षस पुलस्त्यांच्या वंशात उत्पन्न झाले, असे आम्ही ऐकले आहे. आता आपण दुसऱ्या मूळातूनही त्यांची उत्पत्ती सांगितली आहे.
7.4.5
रावणात्कुम्भकर्णाच्च प्रहस्ताद्विकटादपि ।
रावणस्य च पुत्रेभ्यः किं नु ते बलवत्तराः ॥ ७.४.५ ॥
ते रावण, कुंभकर्ण, प्रहस्त आणि विकट यांच्यापेक्षाही, आणि रावणाच्या पुत्रांपेक्षाही अधिक बलवान होते का?
7.4.6
क एषां पूर्वको ब्रह्मन्किन्नामा च बलोत्कटः ।
अपराधं च कं प्राप्य विष्णुना द्राविताः कथम् ॥ ७.४.६ ॥
हे ब्रह्मन्! त्यांच्यात पहिला कोण होता, आणि अत्यंत बलवान असलेल्याचे नाव काय? कोणत्या अपराधामुळे विष्णूने त्यांना कसे हाकलले?
7.4.7
एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ ।
कुतूहलमिदं मह्यं नुद भानुर्यथा तमः ॥ ७.४.७ ॥
हे निष्पाप मुनिवर्या, हे सर्व विस्ताराने मला सांगा. सूर्य जसा अंधार दूर करतो, तसे माझे हे कुतूहल दूर करा.
7.4.8
राघवस्य वचः श्रुत्वा संस्कारालङ्कृतं शुभम् ।
ईषद्विस्मयमानस्तमगस्त्यः प्राह राघवम् ॥ ७.४.८ ॥
रघुवंशीयाचे सुसंस्कृत आणि शुभ शब्द ऐकून, किंचित विस्मित झालेले अगस्त्य राघवाला म्हणाले.
7.4.9
प्रजापतिः पुरा सृष्ट्वा ह्यपः सलिलसम्भवः ।
तासां गोपायने सत्त्वानसृजत्पद्मसम्भवः ॥ ७.४.९ ॥
पूर्वी जल निर्माण करून, जलातून उत्पन्न झालेल्या प्रजापतीने त्यांचे रक्षण करण्यासाठी कमळातून जन्मलेले प्राणी निर्माण केले.
7.4.10
ते सत्त्वाः सत्त्वकर्तारं विनीतवदुपस्थिताः ।
किं कुर्म इति भाषन्तः क्षुत्पिपासाभयार्दिताः ॥ ७.४.१० ॥
भूक, तहान आणि भयाने पीडित झालेले ते प्राणी विनम्रपणे प्राण्यांच्या निर्मात्याजवळ येऊन म्हणाले, "आम्ही काय करावे?"
7.4.11
प्रजापतिस्तु तान्याह सत्वानि प्रहसन्निव ।
आभाष्य वाचा यत्नेन रक्षध्वमिति मानदः ॥ ७.४.११ ॥
मानदाता प्रजापती हसल्यासारखे त्या प्राण्यांना म्हणाले, "यत्नपूर्वक स्वतःचे रक्षण करा."
7.4.12
रक्षामेति च तत्रान्ये जक्षाम इति चापरे ।
भुक्षिताभुक्षितैरुक्तस्ततस्तानाह भूतकृत् ॥ ७.४.१२ ॥
त्यातील काही म्हणाले, "आम्ही रक्षण करू," तर काही म्हणाले, "आम्ही खाऊ." भुकेलेले आणि न भुकेलेले असे म्हणाल्यावर भूतांचा निर्माता त्यांना म्हणाला.
7.4.13
रक्षामेति च यैरुक्तं राक्षसास्ते भवन्तु वः ।
जक्षाम इति यैरुक्तं यक्षा एव भवन्तु वः ॥ ७.४.१३ ॥
'रक्षण करू' असे ज्यांनी म्हटले ते तुमचे राक्षस होवोत; 'भक्षण करू' असे ज्यांनी म्हटले ते यक्षच होवोत.
7.4.14
तत्र हेतिः प्रहेतिश्च भ्रातरौ राक्षसाधिपौ ।
मधुकैटभसङ्काशौ बभूवतुररिन्दमौ ॥ ७.४.१४ ॥
तेथे हेति आणि प्रहेति हे दोन भाऊ, राक्षसांचे अधिपती, मधु-कैटभांसारखे, शत्रूंचे दमन करणारे झाले.
7.4.15
प्रहेतिर्धार्मिकस्तत्र तपोवनगतस्तदा ।
हेतिर्दारक्रियार्थे तु परं यत्नमथाकरोत् ॥ ७.४.१५ ॥
प्रहेती धार्मिक होता; त्या वेळी तो तपोवनात गेला होता. पण हेतीने विवाहासाठी मोठा प्रयत्न केला.
7.4.16
स कालभगिनीं कन्यां भयां नाम भयावहाम् ।
उदावहदमेयात्मा स्वयमेव महामतिः ॥ ७.४.१६ ॥
त्या अमेयात्म्या, महामती (हेतीने) स्वतः कालाची बहीण, भय निर्माण करणारी भया नावाची कन्या विवाहिली.
7.4.17
स तस्यां जनयामास हेती राक्षसपुङ्गवः ।
पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो विद्युत्केश इति श्रुतम् ॥ ७.४.१७ ॥
त्या राक्षसश्रेष्ठ हेतीने तिच्यापासून एक पुत्र उत्पन्न केला; पुत्रवंतांमध्ये श्रेष्ठ असा तो विद्युत्केश नावाने प्रसिद्ध झाला.
7.4.18
विद्युत्केशो हेतिपुत्रः स दीप्तार्कसमप्रभः ।
व्यवर्धत महातेजास्तोयमध्य इवाम्बुदः ॥ ७.४.१८ ॥
हेतीचा पुत्र विद्युत्केश, प्रज्वलित सूर्याइतक्या प्रभेचा, महातेजस्वी होऊन पाण्याच्या मध्यभागी मेघाप्रमाणे वाढला.
7.4.19
स यदा यौवनं भद्रमनुप्राप्तो निशाचरः ।
ततो दारक्रियां तस्य कर्तुं व्यवसितः पिता ॥ ७.४.१९ ॥
तो निशाचर जेव्हा शुभ यौवनाला पोहोचला, तेव्हा त्याच्या पित्याने त्याचा विवाह करण्याचा निश्चय केला.
7.4.20
सन्ध्यायास्तनयां सो ऽथ सन्ध्यातुल्यां प्रभावतः ।
वरयामास पुत्रार्थं हेती राक्षसपुङ्गवः ॥ ७.४.२० ॥
मग राक्षसश्रेष्ठ हेतीने पुत्रासाठी संध्येसारख्या तेजस्वी संध्येच्या कन्येची मागणी घातली.
7.4.21
अवश्यमेव दातव्या परस्मै सेति सन्ध्यया ।
चिन्तयित्वा सुता दत्ता विद्युत्केशाय राघव ॥ ७.४.२१ ॥
'तिला अवश्य दुसऱ्याला द्यावेच लागेल' असा विचार करून संध्येने हे राघवा, ती कन्या विद्युत्केशाला दिली.
7.4.22
सन्ध्यायास्तनयां लब्ध्वा विद्युत्केशो निशाचरः ।
रमते स्म तया सार्धं पौलोम्या मघवानिव ॥ ७.४.२२ ॥
संध्येची कन्या मिळवून निशाचर विद्युत्केश तिच्यासह रमला, जसा पौलोमीसह इंद्र रमतो.
7.4.23
केनचित्त्वथ कालेन राम सालकटङ्कटा ।
विद्युत्केशाद्गर्भमाप घनराजिरिवार्णवात् ॥ ७.४.२३ ॥
हे राम, काही काळानंतर सालकटंकटेने विद्युत्केशापासून गर्भ धारण केला, जसे समुद्रातून मेघसमूह उठतो.
7.4.24
ततः सा राक्षसी गर्भं घनगर्भसमप्रभम् ।
प्रसूता मन्दरं गत्वा गङ्गा गर्भमिवाग्निजम् ॥ ७.४.२४ ॥
मग ती राक्षसी, मेघगर्भासारख्या तेजस्वी गर्भाला मंदर पर्वतावर जाऊन जन्म देती झाली, जसे गंगेने अग्निपुत्राला जन्म दिला.
7.4.25
समुत्सृज्य तु सा गर्भं विद्युत्केशरतार्थिनी ।
रेमे तु सार्धं पतिना विस्मृत्य सुतमात्मजम् ॥ ७.४.२५ ॥
तिने गर्भाचा त्याग करून, विजेसारखे सौंदर्य इच्छिणारी होऊन, पतीसह रमण केले; आपल्याच पुत्राला विसरून गेली.
7.4.26
उत्सृष्टस्तु तदा गर्भो घनशब्दसमस्वनः ।
तयोत्सृष्टः स तु शिशुः शरदर्कसमद्युतिः ।
निधायास्ये स्वयं मुष्टिं रुरोद शनकैस्तदा ॥ ७.४.२६ ॥
तेव्हा मेघगर्जनेसारख्या स्वराचा तो गर्भ तिच्याकडून सोडला गेला. तिने सोडलेला तो शिशू शरद्ऋतूतील सूर्यासारखा तेजस्वी होता; मूठ तोंडात घालून तो हळूहळू रडू लागला.
7.4.27
ततो वृषभमास्थाय पार्वत्या सहितः शिवः ।
वायुमार्गेण गच्छन्वै शुश्राव रुदितस्वनम् ॥ ७.४.२७ ॥
मग शिव वृषभावर आरूढ होऊन पार्वतीसह वायुमार्गाने जात असताना रडण्याचा आवाज त्याने ऐकला.
7.4.28
अपश्यदुमया सार्धं रुदन्तं राक्षसात्मजम् ।
कारुण्यभावात्पार्वत्या भवस्त्रिपुरसूदनः ॥ ७.४.२८ ॥
उमेसह त्याने रडणाऱ्या राक्षसपुत्राला पाहिले. पार्वतीच्या करुणेमुळे त्रिपुरसूदन भवाने त्याला पाहिले.
7.4.29
तं राक्षसात्मजं चक्रे मातुरेव वयःसमम् ।
अमरं चैव तं कृत्वा महादेवो ऽक्षरो ऽव्ययः ॥ ७.४.२९ ॥
अक्षर आणि अव्यय असलेल्या महादेवाने त्या राक्षसपुत्राला आईच्याच वयाचा केले आणि त्याला अमर केले.
7.4.30
पुरमाकाशगं प्रादात्पार्वत्याः प्रियकाम्यया ।
उमयापि वरो दत्तो राक्षसानां नृपात्मज ॥ ७.४.३० ॥
पार्वतीला प्रसन्न करण्याच्या इच्छेने त्याने आकाशात संचार करणारे नगर दिले. हे राजकुमारा, उमेनेही राक्षसांना वर दिला.
7.4.31
सद्योपलब्धिर्गर्भस्य प्रसूतिः सद्य एव च ।
सद्य एव वयःप्राप्तिर्मातुरेव वयस्समम् ॥ ७.४.३१ ॥
गर्भधारणा तात्काळ होत असे आणि प्रसूतीही तात्काळ होत असे. जन्म होताच ते मातेइतक्या वयाचे होत.
7.4.32
ततः सुकेशो वरदानगर्वितः श्रियं प्रभोः प्राप्य हरस्य पार्श्वतः ।
चचार सर्वत्र महान्महामतिः खगं पुरं प्राप्य पुरन्दरो यथा ॥ ७.४.३२ ॥
नंतर वरदानाने गर्विष्ठ झालेला महामती सुकेश प्रभू हराच्या पार्श्वभागातून वैभव मिळवून सर्वत्र संचार करू लागला, जसा आकाशातील नगर मिळवलेला पुरंदर (इंद्र) संचार करतो.