বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 7.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.45.1
तेषां समुपविष्टानां सर्वेषां दीनचेतसाम् ।
उवाच वाक्यं काकुत्स्थो मुखेन परिशुष्यता ॥ ७.४५.१ ॥
বিষণ্ণচিত্তে উপবিষ্ট তাঁদের সকলের উদ্দেশে, শুষ্ক মুখে কাকুৎস্থ রাম এই কথা বললেন।
7.45.2
सर्वे शृणुत भद्रं वो मा कुरुध्वं मनो ऽन्यथा ।
पौराणां मम सीतायां यादृशी वर्तते कथा ॥ ७.४५.२ ॥
তোমরা সবাই শোনো, তোমাদের মঙ্গল হোক; মন অন্যরকম করো না। নাগরিকদের মধ্যে আমার ও সীতার সম্পর্কে যে কথা চলছে, তা শোনো।
7.45.3
पौरापवादः सुमहांस्तथा जनपदस्य च ।
वर्तते मयि बीभत्सा सा मे मर्माणि कृन्तति ॥ ७.४५.३ ॥
নাগরিক ও জনপদের মানুষের মধ্যে আমার সম্পর্কে বিরাট নিন্দা চলছে। সেই ঘৃণ্য নিন্দা আমার মর্মস্থল কাটছে।
7.45.4
अहं किल कुले जात इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
सीता ऽपि सत्कुले जाता जनकानां महात्मनाम् ॥ ७.४५.४ ॥
আমি মহাত্মা ইক্ষ্বাকুদের বংশে জন্মেছি; সীতাও মহাত্মা জনকদের সৎকুলে জন্মেছে।
7.45.5
जानासि त्वं यथा सौम्य दण्डके विजने वने ।
रावणेन हृता सीता स च विध्वंसितो मया ॥ ७.४५.५ ॥
হে সৌম্য, তুমি জানো দণ্ডকের নির্জন বনে রাবণ সীতাকে হরণ করেছিল, আর আমি তাকে বিনাশ করেছিলাম।
7.45.6
तत्र मे बुद्धिरुत्पन्ना जनकस्य सुतां प्रति ।
अत्रोषितामिमां सीतामानयेयं कथं पुरीम् ॥ ७.४५.६ ॥
তখন জনকের কন্যা সম্পর্কে আমার মনে এই চিন্তা উদয় হলো: এখানে বাস করা এই সীতাকে আমি কীভাবে নগরে ফিরিয়ে আনব?
7.45.7
प्रत्ययार्थं ततः सीता विवेश ज्वलनं तदा ।
प्रत्यक्षं तव सौमित्रे देवानां हव्यवाहनः ।
अपापां मैथिलीमाह वायुश्चाकाशगोचरः ॥ ७.४५.७ ॥
তখন সীতা নিজের শুদ্ধতার প্রমাণের জন্য অগ্নিতে প্রবেশ করলেন। হে সৌমিত্রি, দেবতাদের সামনে হব্যবাহন অগ্নি এবং আকাশচারী বায়ু প্রত্যক্ষভাবে মৈথিলীকে নিষ্পাপ বলে ঘোষণা করলেন।
7.45.8
चन्द्रादित्यौ च शंसेते सुराणां सन्निधौ पुरा ।
ऋषीणां चैव सर्वेषामपापां जनकात्मजाम् ॥ ७.४५.८ ॥
চন্দ্র ও সূর্যও পূর্বে দেবতা ও সকল ঋষির সান্নিধ্যে জনকের কন্যাকে নিষ্পাপ বলে ঘোষণা করেছিলেন।
7.45.9
एवं शुद्धसमाचारा देवगन्धर्वसन्निधौ ।
लङ्काद्वीपे महेन्द्रेण मम हस्ते निवेशिता ॥ ७.४५.९ ॥
এভাবে শুদ্ধাচারা সীতা দেবতা ও গন্ধর্বদের সান্নিধ্যে লঙ্কাদ্বীপে ইন্দ্রের দ্বারা আমার হাতে অর্পিত হয়েছিলেন।
7.45.10
अन्तरात्मा च मे वेत्ति सीतां शुद्धां यशस्विनीम् ।
ततो गृहीत्वा वैदेहीमयोध्यामहमागतः ॥ ७.४५.१० ॥
আমার অন্তরাত্মা জানে যশস্বিনী সীতা শুদ্ধ। তারপর বৈদেহীকে নিয়ে আমি অযোধ্যায় ফিরে এসেছি।
7.45.11
अयं तु मे महान्वादः शोकश्च हृदि वर्तते ।
पौरापवादः सुमहांस्तथा जनपदस्य च ॥ ७.४५.११ ॥
কিন্তু আমার হৃদয়ে এই বিপুল অপবাদ ও শোক রয়ে গেছে, এবং নগরবাসী ও জনপদের বিপুল নিন্দাও।
7.45.12
अकीर्तिर्यस्य गीयेत लोके भूतस्य कस्यचित् ।
पतत्येवाधमाँल्लोकान्यावच्छब्दः प्रकीर्त्यते ॥ ७.४५.१२ ॥
জগতে যে কোনো প্রাণীর অপকীর্তি গাওয়া হয়, যতদিন সেই শব্দ (নিন্দা) প্রচারিত থাকে, সে অধম লোকে পতিত হয়।
7.45.13
अकीर्तिर्निन्द्यते देवैः कीर्तिर्लोकेषु पूज्यते ।
कीर्त्यर्थं तु समारम्भः सर्वेषां सुमहात्मनाम् ॥ ७.४५.१३ ॥
অপকীর্তিকে দেবতারা নিন্দা করেন; কীর্তি লোকে পূজিত হয়। কীর্তির জন্যই সকল মহাত্মার উদ্যোগ।
7.45.14
अप्यहं जीवितं जह्यां युष्मान्वा पुरुषर्षभाः ।
अपवादभयाद्भीतः किं पुनर्जनकात्मजाम् ॥ ७.४५.१४ ॥
হে পুরুষশ্রেষ্ঠগণ! অপবাদের ভয়ে আমি নিজের প্রাণও ত্যাগ করতে পারি, অথবা আপনাদেরও। জনককন্যাকে ত্যাগ করা তো আরও বেশি!
7.45.15
तस्माद्भवन्तः पश्यन्तु पतितं शोकसागरे ।
नहि पश्याम्यहं भूतं किञ्चिद्दुःखमतो ऽधिकम् ॥ ७.४५.१५ ॥
তাই, আপনারা আমাকে শোকসাগরে পতিত দেখুন। এর চেয়ে বেশি দুঃখ আমি কোনো প্রাণীতে দেখি না।
7.45.16
श्वस्त्वं प्रभाते सौमित्रे सुमन्त्राधिष्ठितं रथम् ।
आरुह्य सीतामारोप्य विषयान्ते समुत्सृज ॥ ७.४५.१६ ॥
হে সুমিত্রাতনয়! আগামীকাল প্রভাতে তুমি সুমন্ত্র-চালিত রথে আরোহণ করে, সীতাকেও তুলে নিয়ে, রাজ্যের সীমান্তে তাঁকে ত্যাগ করো।
7.45.17
गङ्गायास्तु परे पारे वाल्मीकेस्तु महात्मनः ।
आश्रमो दिव्यसङ्काशस्तमसातीरमाश्रितः ॥ ७.४५.१७ ॥
গঙ্গার ওপারে, তমসার তীরে অবস্থিত, দিব্যের মতো মহাত্মা বাল্মীকির আশ্রম রয়েছে।
7.45.18
तत्रैनां विजने देशे विसृज्य रघुनन्दन ।
शीघ्रमागच्छ भद्रं ते कुरुष्व वचनं मम ॥ ७.४५.१८ ॥
হে রঘুনন্দন! সেখানে নির্জন স্থানে তাঁকে ত্যাগ করে শীঘ্র ফিরে এসো। তোমার মঙ্গল হোক। আমার বাক্য পালন করো।
7.45.19
न चास्मिन् प्रतिवक्तव्यः सीतां प्रति कथञ्चन ।
तस्मात्त्वं गच्छ सौमित्रे नात्र कार्या विचारणा ॥ ७.४५.१९ ॥
এই বিষয়ে সীতা সম্পর্কে কোনোভাবেই প্রতিউত্তর দেওয়া উচিত নয়। অতএব হে সুমিত্রাপুত্র, তুমি যাও; এ বিষয়ে কোনো বিচারের প্রয়োজন নেই।
7.45.20
अप्रीतिर्हि परा मह्यं त्वयेतत्प्रतिवारिते ।
शापिता हि मया यूयं भुजाभ्यां जीवितेन च ॥ ७.४५.२० ॥
তুমি যদি এতে বাধা দাও, তবে আমার অত্যন্ত অপ্রীতি হবে। আমার বাহু ও জীবনের নামে আমি তোমাদের সবাইকে শপথ করিয়েছি।
7.45.21
ये मां वाक्यान्तरे ब्रूयुरनुनेतुं कथञ्चन ।
अहिता नाम ते नित्यं मदभीष्टविघातनात् ॥ ७.४५.२१ ॥
যারা মাঝপথে আমাকে কোনোভাবে অনুনয় করতে বলবে, তারা আমার ইচ্ছা ব্যাহত করার কারণে সর্বদা আমার অহিতকারী।
7.45.22
मानयन्तु भवन्तो मां यदि मच्छासने स्थिताः ।
इतो ऽद्य नीयतां सीता कुरुष्व वचनं मम ॥ ७.४५.२२ ॥
তোমরা যদি আমার আদেশে স্থির থাক, তবে আমাকে সম্মান কর। আজই সীতাকে এখান থেকে নিয়ে যাওয়া হোক; আমার কথা পালন কর।
7.45.23
पूर्वमुक्तो ऽहमनया गङ्गातीरे ऽहमाश्रमान् ।
पश्येयमिति तस्याश्च कामः संवर्त्यतामयम् ॥ ७.४५.२३ ॥
আগে এ আমাকে বলেছিল: 'গঙ্গাতীরের আশ্রমগুলি আমি দেখব।' তার সেই ইচ্ছা পূর্ণ হোক।
7.45.24
एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थो बाष्पेण पिहिताननः ।
प्रविवेश स धर्मात्मा भ्रातृभिः परिवारितः ॥ ७.४५.२४ ॥
এরূপ বলে, অশ্রুতে মুখ ঢেকে, সেই ধর্মাত্মা কাকুৎস্থ রাম ভ্রাতাদের দ্বারা পরিবেষ্টিত হয়ে ভিতরে প্রবেশ করলেন।
7.45.25
शोकसंलग्नहृदयो निशश्वास यथा द्विपः ॥ ७.४५.२५ ॥
শোকে আচ্ছন্ন হৃদয়ে তিনি হাতির মতো দীর্ঘশ্বাস ফেললেন।