वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.45.1
तेषां समुपविष्टानां सर्वेषां दीनचेतसाम् ।
उवाच वाक्यं काकुत्स्थो मुखेन परिशुष्यता ॥ ७.४५.१ ॥
दुःखी मनाने बसलेल्या त्या सर्वांना, सुकलेल्या मुखाने काकुत्स्थ रामाने हे वचन सांगितले.
7.45.2
सर्वे शृणुत भद्रं वो मा कुरुध्वं मनो ऽन्यथा ।
पौराणां मम सीतायां यादृशी वर्तते कथा ॥ ७.४५.२ ॥
तुम्ही सर्वजण ऐका, तुमचे कल्याण असो; मन वेगळे करू नका. नागरिकांमध्ये माझ्या आणि सीतेविषयी जी चर्चा चालली आहे ती ऐका.
7.45.3
पौरापवादः सुमहांस्तथा जनपदस्य च ।
वर्तते मयि बीभत्सा सा मे मर्माणि कृन्तति ॥ ७.४५.३ ॥
नागरिक आणि जनपदातील लोकांमध्ये माझ्याविषयी मोठी निंदा चालू आहे. ती घृणास्पद निंदा माझ्या मर्मस्थानांना छेदत आहे.
7.45.4
अहं किल कुले जात इक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
सीता ऽपि सत्कुले जाता जनकानां महात्मनाम् ॥ ७.४५.४ ॥
मी महात्मा इक्ष्वाकूंच्या कुलात जन्मलो आहे; सीताही महात्मा जनकांच्या सत्कुलात जन्मली आहे.
7.45.5
जानासि त्वं यथा सौम्य दण्डके विजने वने ।
रावणेन हृता सीता स च विध्वंसितो मया ॥ ७.४५.५ ॥
हे सौम्या, दंडकाच्या निर्जन अरण्यात रावणाने सीतेचे हरण केले आणि मी त्याचा नाश केला, हे तुला माहीत आहे.
7.45.6
तत्र मे बुद्धिरुत्पन्ना जनकस्य सुतां प्रति ।
अत्रोषितामिमां सीतामानयेयं कथं पुरीम् ॥ ७.४५.६ ॥
तेव्हा जनकाच्या कन्येविषयी माझ्या मनात विचार आला: येथे राहिलेल्या या सीतेला मी नगरीत कसे आणू?
7.45.7
प्रत्ययार्थं ततः सीता विवेश ज्वलनं तदा ।
प्रत्यक्षं तव सौमित्रे देवानां हव्यवाहनः ।
अपापां मैथिलीमाह वायुश्चाकाशगोचरः ॥ ७.४५.७ ॥
तेव्हा सीतेने आपल्या शुद्धतेच्या प्रमाणासाठी अग्नीत प्रवेश केला. हे सौमित्री, देवांसमोर हव्यवाहन अग्नीने आणि आकाशात संचार करणाऱ्या वायूने मैथिलीला निष्पाप असल्याचे प्रत्यक्ष घोषित केले.
7.45.8
चन्द्रादित्यौ च शंसेते सुराणां सन्निधौ पुरा ।
ऋषीणां चैव सर्वेषामपापां जनकात्मजाम् ॥ ७.४५.८ ॥
चंद्र आणि सूर्य यांनीही पूर्वी देव आणि सर्व ऋषींच्या उपस्थितीत जनकाच्या कन्येला निष्पाप असल्याचे सांगितले होते.
7.45.9
एवं शुद्धसमाचारा देवगन्धर्वसन्निधौ ।
लङ्काद्वीपे महेन्द्रेण मम हस्ते निवेशिता ॥ ७.४५.९ ॥
अशा प्रकारे शुद्ध आचरण असलेली सीता देव आणि गंधर्वांच्या उपस्थितीत लंकाद्वीपावर महेंद्राने माझ्या हाती सोपवली होती.
7.45.10
अन्तरात्मा च मे वेत्ति सीतां शुद्धां यशस्विनीम् ।
ततो गृहीत्वा वैदेहीमयोध्यामहमागतः ॥ ७.४५.१० ॥
माझा अंतरात्मा यशस्विनी सीता शुद्ध असल्याचे जाणतो. मग वैदेहीला घेऊन मी अयोध्येस परत आलो.
7.45.11
अयं तु मे महान्वादः शोकश्च हृदि वर्तते ।
पौरापवादः सुमहांस्तथा जनपदस्य च ॥ ७.४५.११ ॥
पण माझ्या हृदयात हे मोठे अपवाद व शोक कायम आहेत, तसेच नागरिक व जनपदाची मोठी निंदाही आहे.
7.45.12
अकीर्तिर्यस्य गीयेत लोके भूतस्य कस्यचित् ।
पतत्येवाधमाँल्लोकान्यावच्छब्दः प्रकीर्त्यते ॥ ७.४५.१२ ॥
जगात ज्या कोणत्याही प्राण्याची अपकीर्ती गायली जाते, ती निंदा जोपर्यंत प्रचलित असते तोपर्यंत तो अधम लोकांत पडतो.
7.45.13
अकीर्तिर्निन्द्यते देवैः कीर्तिर्लोकेषु पूज्यते ।
कीर्त्यर्थं तु समारम्भः सर्वेषां सुमहात्मनाम् ॥ ७.४५.१३ ॥
अपकीर्तीची देव निंदा करतात; कीर्ती लोकांमध्ये पूजिली जाते. कीर्तीसाठीच सर्व महात्म्यांचे प्रयत्न असतात.
7.45.14
अप्यहं जीवितं जह्यां युष्मान्वा पुरुषर्षभाः ।
अपवादभयाद्भीतः किं पुनर्जनकात्मजाम् ॥ ७.४५.१४ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठांनो! अपवादाच्या भीतीने मी माझा प्राणही सोडेन, किंवा तुम्हालाही सोडेन. मग जनककन्येला सोडणे तर त्याहूनही अधिक!
7.45.15
तस्माद्भवन्तः पश्यन्तु पतितं शोकसागरे ।
नहि पश्याम्यहं भूतं किञ्चिद्दुःखमतो ऽधिकम् ॥ ७.४५.१५ ॥
म्हणून तुम्ही मला शोकसागरात पडलेले पाहा. यापेक्षा अधिक दुःख मी कोणत्याही प्राण्यात पाहत नाही.
7.45.16
श्वस्त्वं प्रभाते सौमित्रे सुमन्त्राधिष्ठितं रथम् ।
आरुह्य सीतामारोप्य विषयान्ते समुत्सृज ॥ ७.४५.१६ ॥
हे सुमित्रापुत्रा! उद्या पहाटे तू सुमंत्राने चालवलेल्या रथात बसून, सीतेलाही बसवून, राज्याच्या सीमेवर तिला सोडून दे.
7.45.17
गङ्गायास्तु परे पारे वाल्मीकेस्तु महात्मनः ।
आश्रमो दिव्यसङ्काशस्तमसातीरमाश्रितः ॥ ७.४५.१७ ॥
गंगेच्या पलीकडच्या तीरावर, तमसा नदीच्या काठी वसलेला, दिव्यासारखा महात्मा वाल्मीकीचा आश्रम आहे.
7.45.18
तत्रैनां विजने देशे विसृज्य रघुनन्दन ।
शीघ्रमागच्छ भद्रं ते कुरुष्व वचनं मम ॥ ७.४५.१८ ॥
हे रघुनंदना! तिथे निर्जन स्थळी तिला सोडून लवकर परत ये. तुझे कल्याण असो. माझे वचन पाळ.
7.45.19
न चास्मिन् प्रतिवक्तव्यः सीतां प्रति कथञ्चन ।
तस्मात्त्वं गच्छ सौमित्रे नात्र कार्या विचारणा ॥ ७.४५.१९ ॥
या बाबतीत सीतेविषयी कोणत्याही प्रकारे प्रत्युत्तर देऊ नये. म्हणून हे सुमित्रापुत्रा, तू जा; यावर विचार करण्याची गरज नाही.
7.45.20
अप्रीतिर्हि परा मह्यं त्वयेतत्प्रतिवारिते ।
शापिता हि मया यूयं भुजाभ्यां जीवितेन च ॥ ७.४५.२० ॥
तू हे अडवलेस तर मला फार अप्रीती होईल. माझ्या भुजांची आणि माझ्या जीवाची शपथ मी तुम्हा सर्वांना घातली आहे.
7.45.21
ये मां वाक्यान्तरे ब्रूयुरनुनेतुं कथञ्चन ।
अहिता नाम ते नित्यं मदभीष्टविघातनात् ॥ ७.४५.२१ ॥
जे कोणी मध्येच मला कोणत्याही प्रकारे समजावण्याचे बोलतील, ते माझ्या इच्छेचा घात करत असल्यामुळे सदैव माझे शत्रू ठरतील.
7.45.22
मानयन्तु भवन्तो मां यदि मच्छासने स्थिताः ।
इतो ऽद्य नीयतां सीता कुरुष्व वचनं मम ॥ ७.४५.२२ ॥
तुम्ही माझ्या आज्ञेत स्थिर असाल तर मला मान द्या. आजच सीतेला येथून नेण्यात यावे; माझे वचन पाळा.
7.45.23
पूर्वमुक्तो ऽहमनया गङ्गातीरे ऽहमाश्रमान् ।
पश्येयमिति तस्याश्च कामः संवर्त्यतामयम् ॥ ७.४५.२३ ॥
पूर्वी तिने मला सांगितले होते की, 'गंगेच्या तीरावरील आश्रम मी पाहीन.' तिची ती इच्छा पूर्ण होऊ दे.
7.45.24
एवमुक्त्वा तु काकुत्स्थो बाष्पेण पिहिताननः ।
प्रविवेश स धर्मात्मा भ्रातृभिः परिवारितः ॥ ७.४५.२४ ॥
असे बोलून, अश्रूंनी मुख झाकलेला धर्मात्मा काकुत्स्थ राम बंधूंनी वेढलेला आत निघून गेला.
7.45.25
शोकसंलग्नहृदयो निशश्वास यथा द्विपः ॥ ७.४५.२५ ॥
शोकाने व्याकुळ हृदयाने ते हत्तीप्रमाणे दीर्घ उसासे टाकू लागले.