वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.47.1
अथ नावं सुविस्तीर्णां नैषादीं राघवानुजः ।
आरुरोह समायुक्तां पूर्वमारोप्य मैथिलीम् ॥ ७.४७.१ ॥
नंतर राघवाचा धाकटा भाऊ लक्ष्मण, निषादाच्या त्या विस्तीर्ण, सज्ज नावेवर, प्रथम मैथिलीला चढवून स्वतः चढला.
7.47.2
सुमन्त्रं चैव सरथं स्थीयतामिति लक्ष्मणः ।
उवाच शोकसन्तप्तः प्रयाहीति च नाविकम् ॥ ७.४७.२ ॥
शोकाने संतप्त झालेला लक्ष्मण म्हणाला, 'सुमंत्र रथासह येथेच थांबो', आणि नाविकाला म्हणाला, 'चल.'
7.47.3
ततस्तीरमुपागम्य भागीरथ्याः स लक्ष्मणः ।
उवाच मैथिलीं वाक्यं प्राञ्जलिर्बाष्पसम्प्लुतः ॥ ७.४७.३ ॥
नंतर भागीरथीच्या तीरावर पोहोचून अश्रूंनी भिजलेला लक्ष्मण हात जोडून मैथिलीला हे शब्द बोलला.
7.47.4
हृद्गतं मे महच्छल्यं यस्मादार्येण धीमता ।
अस्मिन्निमित्ते वैदेहि लोकस्य वचनीकृतः ॥ ७.४७.४ ॥
हे वैदेही, माझ्या हृदयात एक मोठा काटा रुतला आहे; याच कारणाने बुद्धिमान आर्य (राम) यांनी मला लोकनिंदेचा विषय बनवले आहे.
7.47.5
श्रेयो हि मरणं मे ऽद्य मृत्युर्वा यत्परं भवेत् ।
न चास्मिन्नीदृशे कार्ये नियोज्यो लोकनिन्दिते ॥ ७.४७.५ ॥
आज माझ्यासाठी मरणच श्रेयस्कर आहे, किंवा जे परम मरण असेल; आणि लोकनिंदित अशा कामात मला नेमायला नको होते.
7.47.6
प्रसीद च न मे पापं कर्तुमर्हसि शोभने ।
इत्यञ्जलिकृतो भूमौ निपपात स लक्ष्मणः ॥ ७.४७.६ ॥
हे शोभने, प्रसन्न हो, माझ्याकडून पाप करवू नकोस—असे म्हणून हात जोडलेला लक्ष्मण जमिनीवर कोसळला.
7.47.7
रुदन्तं प्राञ्जलिं दृष्ट्वा काङ्क्षन्तं मृत्युमात्मनः ।
मैथिली भृशसंविग्ना लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥ ७.४७.७ ॥
रडत, हात जोडून स्वतःसाठी मृत्यू इच्छिणाऱ्या लक्ष्मणाला पाहून अत्यंत व्याकूळ झालेली मैथिली लक्ष्मणाला म्हणाली.
7.47.8
किमिदं नावगच्छामि ब्रूहि तत्त्वेन लक्ष्मण ।
पश्यामि त्वां न च स्वस्थमपि क्षेमं महीपतेः ॥ ७.४७.८ ॥
लक्ष्मणा, हे काय आहे ते मला कळत नाही. खरे सांग. तू स्वस्थ दिसत नाहीस, आणि राजाचे कुशलही दिसत नाही.
7.47.9
शापितो ऽसि नरेन्द्रेण यत्त्वं सन्तापमागतः ।
तद्ब्रूयाः सन्निधौ मह्यमहमाज्ञापयामि ते ॥ ७.४७.९ ॥
राजाने तुला शपथ घातल्यामुळेच तू इतका संतप्त झाला आहेस. ते माझ्यासमोर सांग; मी तुला आज्ञा करते.
7.47.10
वैदेह्या चोद्यमानस्तु लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
अवाङ्मुखो बाष्पकलं वाक्यमेतदुवाच ह ॥ ७.४७.१० ॥
वैदेहीने प्रेरित केल्यावर दीन मनाच्या लक्ष्मणाने मान खाली घालून, अश्रूंनी दाटलेल्या स्वराने हे शब्द उच्चारले.
7.47.11
श्रुत्वा परिषदो मध्ये ह्यपवादं सुदारुणम् ।
पुरे जनपदे चैव त्वत्कृते जनकात्मजे ।
रामः सन्तप्तहृदयो मा निवेद्य गृहं गतः ॥ ७.४७.११ ॥
सभेत, तुझ्यामुळे नगरात आणि जनपदात पसरलेला अत्यंत दारुण अपवाद ऐकून, हे जनककन्ये, संतप्त हृदयाचा राम मला न सांगता घरी गेला.
7.47.12
न तानि वचनीयानि मया देवि तवाग्रतः ।
यानि राज्ञा हृदि न्यस्तान्यमर्षात्पृष्ठतः कृतः ॥ ७.४७.१२ ॥
हे देवी, राजाने मनात ठेवलेले आणि संतापाने तुझ्या पाठीमागे केलेले ते शब्द मी तुझ्यासमोर बोलू नयेत.
7.47.13
सा त्वं त्यक्ता नृपतिना निर्दोषा मम सन्निधौ ।
पौरापवादभीतेन ग्राह्यं देवि न ते ऽन्यथा ॥ ७.४७.१३ ॥
राजाने तुला त्यागले आहे, तू निर्दोष आहेस; माझ्या समक्ष हे समजून घे, देवी — नगरजनांच्या निंदेच्या भीतीने राजाने असे केले आहे, याचा अन्यथा विचार करू नकोस.
7.47.14
आश्रमान्तेषु च मया त्यक्तव्या त्वं भविष्यसि ।
राज्ञः शासनमाज्ञाय तवेदं किल दौर्हृदम् ॥ ७.४७.१४ ॥
आश्रमांच्या परिसरात मला तुला सोडावे लागेल; राजाची आज्ञा जाणून — हीच तुझी गर्भकाळातील इच्छा आहे.
7.47.15
तदेतज्जाह्नवीतीरे ब्रह्मर्षीणां तपोवनम् ।
पुण्यं च रमणीयं च मा विषादं कृथाः शुभे ॥ ७.४७.१५ ॥
हे गंगेच्या तीरावरील ब्रह्मर्षींचे तपोवन आहे, पवित्र आणि रमणीय; हे शुभे, विषाद करू नकोस.
7.47.16
राज्ञो दशरथस्येष्टः पितुर्मे मुनिपुङ्गवः ।
सखा परमको विप्रो वाल्मीकिः सुमहायशाः ॥ ७.४७.१६ ॥
राजा दशरथांना प्रिय, माझ्या वडिलांचे परम मित्र, मुनिश्रेष्ठ, महायशस्वी ब्राह्मण वाल्मीकी.
7.47.17
पादच्छायामुपागम्य सुखमस्य महात्मनः ।
उपवासपरैकाग्रा वस त्वं जनकात्मजे ॥ ७.४७.१७ ॥
त्यांच्या पादछायेत जाऊन, त्या महात्म्याच्या आश्रयाला सुखाने, उपवासात एकाग्र चित्ताने तू राहा, हे जनककन्ये.
7.47.18
पतिव्रतात्वमास्थाय रामं कृत्वा सदा हृदि ।
श्रेयस्ते परमं देवि तथा कृत्वा भविष्यति ॥ ७.४७.१८ ॥
पतिव्रतेचे व्रत स्वीकारून, नेहमी रामाला हृदयात ठेवून, हे देवी, असे केल्यास तुला परम कल्याण होईल.