વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.48.1
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दारुणं जनकात्मजा ।
परं विषादमागम्य वैदेही निपपात ह ॥ ७.४८.१ ॥
લક્ષ્મણના એ કઠોર વચનો સાંભળીને જનકની પુત્રી વૈદેહી અતિ વિષાદમાં ડૂબી જઈને નીચે પડી ગઈ.
7.48.2
सा मुहूर्तमिवासञ्ज्ञा बाष्पपर्याकुलेक्षणा ।
लक्ष्मणं दीनया वाचा उवाच जनकात्मजा ॥ ७.४८.२ ॥
તે ક્ષણભર જાણે બેભાન થઈ ગઈ; આંસુથી ભરેલી આંખોથી જનકની પુત્રીએ દીન વાણીમાં લક્ષ્મણને કહ્યું.
7.48.3
मामिकेयं तनुर्नूनं सृष्टा दुःखाय लक्ष्मण ।
धात्रा यस्यास्तथा मे ऽद्य दुःखमूर्तिः प्रदृश्यते ॥ ७.४८.३ ॥
હે લક્ષ્મણ, મારું આ શરીર ચોક્કસ દુઃખ માટે જ સર્જાયું છે; આજે મારું આ શરીર દુઃખની મૂર્તિ જેવું દેખાય છે.
7.48.4
किं नु पापं कृतं पूर्वं को वा दारैर्वियोजितः ।
या ऽहं शुद्धसमाचारा त्यक्ता नृपतिना सती ॥ ७.४८.४ ॥
પૂર્વજન્મમાં મેં કયું પાપ કર્યું, અથવા કોણે મને પતિથી વિખૂટી પાડી? શુદ્ધ આચરણવાળી સતી હોવા છતાં રાજાએ મને ત્યજી દીધી.
7.48.5
पुरा ऽहमाश्रमे वासं रामपादानुवर्तिनी ।
अनुरुध्यापि सौमित्रे दुःखे च परिवर्तिनी ॥ ७.४८.५ ॥
પહેલાં હું આશ્રમમાં રહીને રામના ચરણોનું અનુસરણ કરતી હતી; હે સૌમિત્રિ, હવે આ દુઃખમાં જ હું જીવું છું.
7.48.6
सा कथं ह्याश्रमे सौम्य वत्स्यामि विजनीकृता ।
आख्यास्यामि च कस्याहं दुःखं दुःखपरायणा ॥ ७.४८.६ ॥
હે સૌમ્ય, એકલી છોડી દેવાયેલી હું આશ્રમમાં કેવી રીતે રહીશ? દુઃખમાં ડૂબેલી હું મારું દુઃખ કોને કહીશ?
7.48.7
किं नु वक्ष्यामि मुनिषु कर्म वा सत्कृतं च किम् ।
कस्मिंश्चित् कारणे त्यक्ता राघवेण महात्मना ॥ ७.४८.७ ॥
મુનિઓને હું શું કહીશ? મેં કયું સત્કર્મ કર્યું હતું, અથવા કયા કારણે મહાત્મા રાઘવે મને ત્યજી દીધી?
7.48.8
न खल्वद्यैव सौमित्रे जीवितं जाह्नवीजले ।
त्यजेयं राजवंशस्तु भर्तुर्मे परिहास्यते ॥ ७.४८.८ ॥
હે સૌમિત્રિ, હું આજે જ ગંગાજળમાં જીવન ત્યજીશ નહીં; એમ કરવાથી મારા પતિનો રાજવંશ ત્યજાઈ જશે.
7.48.9
यथाज्ञं कुरु सोमित्रे त्यज मां दुःखभागिनीम् ।
निदेशे स्थीयतां राज्ञः शृणु चेदं वचो मम ॥ ७.४८.९ ॥
હે સૌમિત્રિ, આજ્ઞા પ્રમાણે કર; દુઃખની ભાગીદાર એવી મને ત્યજી દે. રાજાની આજ્ઞાનું પાલન થાય; અને મારા આ વચન પણ સાંભળ.
7.48.10
श्वश्रूणामविशेषेण प्राञ्जलिप्रग्रहेण च ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य चरणौ कुशलं ब्रूहि पार्थिवम् ॥ ७.४८.१० ॥
સર્વ સાસુઓના ચરણોમાં ભેદભાવ વિના હાથ જોડી મસ્તક નમાવીને વંદન કર; રાજાના કુશળની પૃચ્છા કર.
7.48.11
शिरसा ऽभिनतो ब्रूयाः सर्वासामेव लक्ष्मण ।
वक्तव्यश्चापि नृपतिर्धर्मेषु सुसमाहितः ॥ ७.४८.११ ॥
હે લક્ષ્મણ, મસ્તક નમાવીને સૌને આ કહેજે; ધર્મમાં સુસ્થિર એવા રાજાને પણ કહેવું.
7.48.12
जानासि च यथा शुद्धा सीता तत्त्वेन राघव ।
भक्त्या च परया युक्ता हिता च तव नित्यशः ॥ ७.४८.१२ ॥
હે રાઘવ, સીતા ખરેખર શુદ્ધ છે, પરમ ભક્તિથી યુક્ત છે અને સદા તારું હિત ઇચ્છનારી છે, એ તું જાણે છે.
7.48.13
अहं त्यक्ता त्वया वीर अयशोभीरुणा जने ।
यच्च ते वचनीयं स्यादपवादसमुत्थितम् ।
मया च परिहर्तव्यं त्वं हि मे परमा गतिः ॥ ७.४८.१३ ॥
હે વીર, અપયશના ભયથી તમે લોકો વચ્ચે મને ત્યજી દીધી. અપવાદથી ઉદ્ભવેલી જે નિંદા તમને લાગી શકે તે મારે દૂર કરવાની છે, કારણ કે તમે જ મારી પરમ ગતિ છો.
7.48.14
वक्तव्यश्चेति नृपतिर्धमेण सुसमाहितः ।
यथा भ्रातृषु वर्तेथास्तथा पौरेषु नित्यदा ॥ ७.४८.१४ ॥
ધર્મમાં સારી રીતે સ્થિર રહેલા રાજાને આમ કહેવું જોઈએ: તમે જેમ ભાઈઓ સાથે વર્તો છો, તેમ સદા નાગરિકો સાથે પણ વર્તો.
7.48.15
परमो ह्येष धर्मस्ते तस्मात्कीर्तिरनुत्तमा ॥ ७.४८.१५ ॥
આ જ તમારો પરમ ધર્મ છે; તેથી તમારી કીર્તિ અનુપમ થશે.
7.48.16
यत्तु पौरजनो राजन्धर्मेण समवाप्नुयात् ।
अहं तु नानुशोचामि स्वशरीरं नरर्षभ ॥ ७.४८.१६ ॥
હે રાજન, નગરજનોને ધર્મ વડે જે પ્રાપ્ત થવું જોઈએ તે તેમને મળો. પણ હે નરશ્રેષ્ઠ, હું મારા શરીર માટે શોક કરતી નથી.
7.48.17
यथापवादं पौराणां तथैव रघुनन्दन ।
पतिर्हि देवता नार्याः पतिर्बन्धुः पतिर्गुरुः ॥ ७.४८.१७ ॥
નગરજનોના અપવાદની જેમ, હે રઘુનંદન, પતિ જ સ્ત્રીનું દેવ છે; પતિ જ બંધુ છે; પતિ જ ગુરુ છે.
7.48.18
प्राणैरपि प्रियं तस्माद्भर्तुः कार्यं विशेषतः ।
निरीक्ष्य मा ऽद्य गच्छ त्वमृतुकालातिवर्तिनीम् ॥ ७.४८.१८ ॥
તેથી પતિને પ્રિય એવું કાર્ય, પ્રાણથી પણ વધુ, ખાસ કરીને કરવું જોઈએ. તેથી આજે ઋતુકાળ વીતી ગયેલી મને જોઈને તમે જાઓ.
7.48.19
एवं ब्रुवन्त्यां सीतायां लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य धरणीं व्याहर्तुं न शशाक ह ॥ ७.४८.१९ ॥
સીતા આમ બોલી રહ્યાં ત્યારે દુઃખી મનવાળા લક્ષ્મણે માથું નમાવીને ધરતીને વંદન કર્યું; તે કંઈ બોલી ન શક્યો.
7.48.20
प्रदक्षिणं च तां कृत्वा रुदन्नेव महास्वनः ।
ध्यात्वा मुहूर्तं तामाह किं मां वक्ष्यसि शोभने ॥ ७.४८.२० ॥
તેમને પ્રદક્ષિણા કરી, જોરથી રડતાં, ક્ષણભર વિચારીને તે બોલ્યો, "હે શોભને, તું મને શું કહીશ?"
7.48.21
दृष्टपूर्वं न ते रूपं पादौ दृष्टौ तवानघे ।
कथमत्र हि पश्यामि रामेण रहितां वने ॥ ७.४८.२१ ॥
"હે નિર્દોષ, તારું આ રૂપ પહેલાં મેં જોયું નહોતું, માત્ર તારા ચરણો જોયા હતા. રામથી વિખૂટી પડેલી તને અહીં વનમાં કેવી રીતે જોઉં છું?"
7.48.22
इत्युक्त्वा तां नमस्कृत्य पुनर्नावमुपारुहत् ।
आरुह्य च पुनर्नावं नाविकं चाभ्यचोदयत् ॥ ७.४८.२२ ॥
આમ કહીને તેમને નમસ્કાર કરી લક્ષ્મણ ફરી નાવમાં ચડ્યા; ચડીને નાવિકને નાવ આગળ ચલાવવા પ્રેરણા આપી.
7.48.23
स गत्वा चोत्तरं तीरं शोकभारसमन्वितः ।
सम्मूढ इव दुःखेन रथमध्यारुहद्द्रुतम् ॥ ७.४८.२३ ॥
શોકના ભારથી દબાયેલો તે ઉત્તર કિનારે પહોંચ્યો; દુઃખથી મૂંઝાયેલાની જેમ તરત રથ પર ચડ્યો.
7.48.24
मुहुर्मुहुः परावृत्य दृष्ट्वा सीतामनाथवत् ।
चेष्टन्तीं परतीरस्थां लक्ष्मणः प्रययावथ ॥ ७.४८.२४ ॥
વારંવાર પાછળ વળીને, અનાથની જેમ સામેના કિનારે ઊભી તડપતી સીતાને જોઈને, પછી લક્ષ્મણ આગળ ચાલ્યો.
7.48.25
दूरस्थं रथमालोक्य लक्ष्मणं च मुहूर्मुहुः ।
निरीक्षमाणां तूद्विग्नां सीतां शोकः समाविशत् ॥ ७.४८.२५ ॥
દૂર રહેલા રથ અને લક્ષ્મણને વારંવાર જોતી વ્યાકુળ સીતા પર શોક છવાઈ ગયો.
7.48.26
सा दुःखभारावनता यशस्विनी यशोधना नाथमपश्यती सती ।
रुरोद सा बर्हिणनादिते वने महास्वनं दुःखपरायणा सती ॥ ७.४८.२६ ॥
દુઃખના ભારથી ઝૂકેલી, યશસ્વિની, યશ જ જેનું ધન છે તે સતી, પોતાના નાથને ન જોતાં, મોરના ટહુકાથી ગુંજતા વનમાં મોટેથી રડી પડી; દુઃખમાં ડૂબેલી તે સતી.