ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 7.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.48.1
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दारुणं जनकात्मजा ।
परं विषादमागम्य वैदेही निपपात ह ॥ ७.४८.१ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਉਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਵੈਦੇਹੀ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
7.48.2
सा मुहूर्तमिवासञ्ज्ञा बाष्पपर्याकुलेक्षणा ।
लक्ष्मणं दीनया वाचा उवाच जनकात्मजा ॥ ७.४८.२ ॥
ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਦੀਨ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
7.48.3
मामिकेयं तनुर्नूनं सृष्टा दुःखाय लक्ष्मण ।
धात्रा यस्यास्तथा मे ऽद्य दुःखमूर्तिः प्रदृश्यते ॥ ७.४८.३ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੁੱਖ ਲਈ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਮੂਰਤ ਬਣਿਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
7.48.4
किं नु पापं कृतं पूर्वं को वा दारैर्वियोजितः ।
या ऽहं शुद्धसमाचारा त्यक्ता नृपतिना सती ॥ ७.४८.४ ॥
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਿਆ? ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਰਣ ਵਾਲੀ ਸਤੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
7.48.5
पुरा ऽहमाश्रमे वासं रामपादानुवर्तिनी ।
अनुरुध्यापि सौमित्रे दुःखे च परिवर्तिनी ॥ ७.४८.५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ।
7.48.6
सा कथं ह्याश्रमे सौम्य वत्स्यामि विजनीकृता ।
आख्यास्यामि च कस्याहं दुःखं दुःखपरायणा ॥ ७.४८.६ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਇਕੱਲੀ ਛੱਡੀ ਗਈ ਮੈਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਰਹਾਂਗੀ? ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗੀ?
7.48.7
किं नु वक्ष्यामि मुनिषु कर्म वा सत्कृतं च किम् ।
कस्मिंश्चित् कारणे त्यक्ता राघवेण महात्मना ॥ ७.४८.७ ॥
ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂਗੀ? ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਸਤਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ?
7.48.8
न खल्वद्यैव सौमित्रे जीवितं जाह्नवीजले ।
त्यजेयं राजवंशस्तु भर्तुर्मे परिहास्यते ॥ ७.४८.८ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਾਂਗੀ; ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
7.48.9
यथाज्ञं कुरु सोमित्रे त्यज मां दुःखभागिनीम् ।
निदेशे स्थीयतां राज्ञः शृणु चेदं वचो मम ॥ ७.४८.९ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ; ਦੁੱਖ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹੀਂ; ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸੁਣ।
7.48.10
श्वश्रूणामविशेषेण प्राञ्जलिप्रग्रहेण च ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य चरणौ कुशलं ब्रूहि पार्थिवम् ॥ ७.४८.१० ॥
ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਸਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਭੇਦ ਦੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਂ; ਰਾਜੇ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਪੁੱਛੀਂ।
7.48.11
शिरसा ऽभिनतो ब्रूयाः सर्वासामेव लक्ष्मण ।
वक्तव्यश्चापि नृपतिर्धर्मेषु सुसमाहितः ॥ ७.४८.११ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖੀਂ; ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
7.48.12
जानासि च यथा शुद्धा सीता तत्त्वेन राघव ।
भक्त्या च परया युक्ता हिता च तव नित्यशः ॥ ७.४८.१२ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਸੀਤਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਚਾਹਵਾਨ ਹੈ।
7.48.13
अहं त्यक्ता त्वया वीर अयशोभीरुणा जने ।
यच्च ते वचनीयं स्यादपवादसमुत्थितम् ।
मया च परिहर्तव्यं त्वं हि मे परमा गतिः ॥ ७.४८.१३ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਬਦਨਾਮੀ ਦੇ ਡਰੋਂ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਅਪਵਾਦ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਜੋ ਨਿੰਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਲੰਕ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੋ।
7.48.14
वक्तव्यश्चेति नृपतिर्धमेण सुसमाहितः ।
यथा भ्रातृषु वर्तेथास्तथा पौरेषु नित्यदा ॥ ७.४८.१४ ॥
ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹੋ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵਰਤੋ।
7.48.15
परमो ह्येष धर्मस्ते तस्मात्कीर्तिरनुत्तमा ॥ ७.४८.१५ ॥
ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਰਤੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੋਵੇਗੀ।
7.48.16
यत्तु पौरजनो राजन्धर्मेण समवाप्नुयात् ।
अहं तु नानुशोचामि स्वशरीरं नरर्षभ ॥ ७.४८.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਪਰ ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
7.48.17
यथापवादं पौराणां तथैव रघुनन्दन ।
पतिर्हि देवता नार्याः पतिर्बन्धुः पतिर्गुरुः ॥ ७.४८.१७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਅਪਵਾਦ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਪਤੀ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਪਤੀ ਹੀ ਬੰਧੂ ਹੈ; ਪਤੀ ਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ।
7.48.18
प्राणैरपि प्रियं तस्माद्भर्तुः कार्यं विशेषतः ।
निरीक्ष्य मा ऽद्य गच्छ त्वमृतुकालातिवर्तिनीम् ॥ ७.४८.१८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪਤੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਰੁਤੂਕਾਲ ਬੀਤ ਚੁੱਕੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ।
7.48.19
एवं ब्रुवन्त्यां सीतायां लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य धरणीं व्याहर्तुं न शशाक ह ॥ ७.४८.१९ ॥
ਸੀਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕਿਆ।
7.48.20
प्रदक्षिणं च तां कृत्वा रुदन्नेव महास्वनः ।
ध्यात्वा मुहूर्तं तामाह किं मां वक्ष्यसि शोभने ॥ ७.४८.२० ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ, ਉੱਚੀ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਪਲ ਭਰ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲਿਆ, "ਹੇ ਸ਼ੋਭਨੇ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖੇਂਗੀ?"
7.48.21
दृष्टपूर्वं न ते रूपं पादौ दृष्टौ तवानघे ।
कथमत्र हि पश्यामि रामेण रहितां वने ॥ ७.४८.२१ ॥
"ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਵੇਖੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿਛੜੀ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ?"
7.48.22
इत्युक्त्वा तां नमस्कृत्य पुनर्नावमुपारुहत् ।
आरुह्य च पुनर्नावं नाविकं चाभ्यचोदयत् ॥ ७.४८.२२ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਫਿਰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ; ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਲਾਹ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ਤੀ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।
7.48.23
स गत्वा चोत्तरं तीरं शोकभारसमन्वितः ।
सम्मूढ इव दुःखेन रथमध्यारुहद्द्रुतम् ॥ ७.४८.२३ ॥
ਸੋਕ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਵਾਂਗ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
7.48.24
मुहुर्मुहुः परावृत्य दृष्ट्वा सीतामनाथवत् ।
चेष्टन्तीं परतीरस्थां लक्ष्मणः प्रययावथ ॥ ७.४८.२४ ॥
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ ਕੇ, ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਪਰਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਖੜ੍ਹੀ ਤੜਫਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।
7.48.25
दूरस्थं रथमालोक्य लक्ष्मणं च मुहूर्मुहुः ।
निरीक्षमाणां तूद्विग्नां सीतां शोकः समाविशत् ॥ ७.४८.२५ ॥
ਦੂਰ ਗਏ ਰਥ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਵਿਆਕੁਲ ਸੀਤਾ ਉੱਤੇ ਸੋਗ ਛਾ ਗਿਆ।
7.48.26
सा दुःखभारावनता यशस्विनी यशोधना नाथमपश्यती सती ।
रुरोद सा बर्हिणनादिते वने महास्वनं दुःखपरायणा सती ॥ ७.४८.२६ ॥
ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕੀ ਹੋਈ, ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਯਸ਼ ਹੀ ਧਨ ਹੈ ਉਹ ਸਤੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਥ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਮੋਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਰੋ ਪਈ; ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਉਹ ਸਤੀ।