ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 7.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.48.1
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दारुणं जनकात्मजा ।
परं विषादमागम्य वैदेही निपपात ह ॥ ७.४८.१ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ସେହି କଠୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ବୈଦେହୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ ବୁଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
7.48.2
सा मुहूर्तमिवासञ्ज्ञा बाष्पपर्याकुलेक्षणा ।
लक्ष्मणं दीनया वाचा उवाच जनकात्मजा ॥ ७.४८.२ ॥
ସେ କ୍ଷଣେ ଯେମିତି ଅଚେତ ହେଲେ; ଲୁହରେ ଭରା ଆଖିରେ ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ଦୀନ ସ୍ୱରରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
7.48.3
मामिकेयं तनुर्नूनं सृष्टा दुःखाय लक्ष्मण ।
धात्रा यस्यास्तथा मे ऽद्य दुःखमूर्तिः प्रदृश्यते ॥ ७.४८.३ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ଏହି ଶରୀର ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି; ଆଜି ମୋର ଏହି ଶରୀର ଦୁଃଖର ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଦେଖାଯାଉଛି।
7.48.4
किं नु पापं कृतं पूर्वं को वा दारैर्वियोजितः ।
या ऽहं शुद्धसमाचारा त्यक्ता नृपतिना सती ॥ ७.४८.४ ॥
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୁଁ କି ପାପ କରିଥିଲି, କିମ୍ବା କିଏ ମୋତେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କଲା? ଶୁଦ୍ଧ ଆଚରଣର ସତୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟକ୍ତା ହେଲି।
7.48.5
पुरा ऽहमाश्रमे वासं रामपादानुवर्तिनी ।
अनुरुध्यापि सौमित्रे दुःखे च परिवर्तिनी ॥ ७.४८.५ ॥
ପୂର୍ବରେ ମୁଁ ଆଶ୍ରମରେ ରହି ରାମଙ୍କ ପାଦ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲି; ହେ ସୌମିତ୍ରି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ଦୁଃଖରେ ହିଁ ମୁଁ ରହୁଛି।
7.48.6
सा कथं ह्याश्रमे सौम्य वत्स्यामि विजनीकृता ।
आख्यास्यामि च कस्याहं दुःखं दुःखपरायणा ॥ ७.४८.६ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ, ଏକାକୀ ପରିତ୍ୟକ୍ତା ହୋଇ ମୁଁ ଆଶ୍ରମରେ କିପରି ରହିବି? ଦୁଃଖରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ମୁଁ ମୋ ଦୁଃଖ କାହାକୁ କହିବି?
7.48.7
किं नु वक्ष्यामि मुनिषु कर्म वा सत्कृतं च किम् ।
कस्मिंश्चित् कारणे त्यक्ता राघवेण महात्मना ॥ ७.४८.७ ॥
ମୁନିମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କ'ଣ କହିବି? ମୁଁ କେଉଁ ସତ୍କର୍ମ କରିଥିଲି, ବା କେଉଁ କାରଣରୁ ମହାତ୍ମା ରାଘବ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କଲେ?
7.48.8
न खल्वद्यैव सौमित्रे जीवितं जाह्नवीजले ।
त्यजेयं राजवंशस्तु भर्तुर्मे परिहास्यते ॥ ७.४८.८ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୁଁ ଆଜି ହିଁ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ମୋ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ; ତାହା କଲେ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ରାଜବଂଶ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେବ।
7.48.9
यथाज्ञं कुरु सोमित्रे त्यज मां दुःखभागिनीम् ।
निदेशे स्थीयतां राज्ञः शृणु चेदं वचो मम ॥ ७.४८.९ ॥
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କର; ଦୁଃଖର ଭାଗିନୀ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କର। ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ସ୍ଥିର ରହୁ; ଏବଂ ମୋର ଏହି ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
7.48.10
श्वश्रूणामविशेषेण प्राञ्जलिप्रग्रहेण च ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य चरणौ कुशलं ब्रूहि पार्थिवम् ॥ ७.४८.१० ॥
ସମସ୍ତ ଶାଶୁଙ୍କ ଚରଣରେ ଭେଦଭାବ ବିନା କରଯୋଡ଼ି ମସ୍ତକ ନତ କରି ପ୍ରଣାମ କର; ରାଜାଙ୍କ କୁଶଳ ପଚାର।
7.48.11
शिरसा ऽभिनतो ब्रूयाः सर्वासामेव लक्ष्मण ।
वक्तव्यश्चापि नृपतिर्धर्मेषु सुसमाहितः ॥ ७.४८.११ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମସ୍ତକ ନତ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହା କହିବ; ଧର୍ମରେ ସୁସ୍ଥିର ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିବାକୁ ହେବ।
7.48.12
जानासि च यथा शुद्धा सीता तत्त्वेन राघव ।
भक्त्या च परया युक्ता हिता च तव नित्यशः ॥ ७.४८.१२ ॥
ହେ ରାଘବ, ସୀତା ପ୍ରକୃତରେ ଶୁଦ୍ଧା, ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତା ଏବଂ ସଦା ତୁମର ହିତ ଇଚ୍ଛୁକା, ଏହା ତୁମେ ଜାଣ।
7.48.13
अहं त्यक्ता त्वया वीर अयशोभीरुणा जने ।
यच्च ते वचनीयं स्यादपवादसमुत्थितम् ।
मया च परिहर्तव्यं त्वं हि मे परमा गतिः ॥ ७.४८.१३ ॥
ହେ ବୀର, ଅପଯଶର ଭୟରେ ଆପଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ। ଅପବାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯେଉଁ ନିନ୍ଦା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଦୋଷ ହୋଇପାରେ, ତାହା ମୋତେ ଦୂର କରିବାକୁ ହେବ, କାରଣ ଆପଣ ହିଁ ମୋର ପରମ ଗତି।
7.48.14
वक्तव्यश्चेति नृपतिर्धमेण सुसमाहितः ।
यथा भ्रातृषु वर्तेथास्तथा पौरेषु नित्यदा ॥ ७.४८.१४ ॥
ଧର୍ମରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ଥିର ରାଜାଙ୍କୁ ଏପରି କୁହାଯିବା ଉଚିତ: ଆପଣ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ଯେପରି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ସେପରି ସର୍ବଦା ନଗରବାସୀଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ।
7.48.15
परमो ह्येष धर्मस्ते तस्मात्कीर्तिरनुत्तमा ॥ ७.४८.१५ ॥
ଏହା ହିଁ ଆପଣଙ୍କର ପରମ ଧର୍ମ; ଏଥିପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଅନୁପମ ହେବ।
7.48.16
यत्तु पौरजनो राजन्धर्मेण समवाप्नुयात् ।
अहं तु नानुशोचामि स्वशरीरं नरर्षभ ॥ ७.४८.१६ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ନଗରବାସୀମାନେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ପାଇବା ଉଚିତ, ତାହା ସେମାନେ ପାଆନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ନିଜ ଶରୀର ପାଇଁ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ।
7.48.17
यथापवादं पौराणां तथैव रघुनन्दन ।
पतिर्हि देवता नार्याः पतिर्बन्धुः पतिर्गुरुः ॥ ७.४८.१७ ॥
ନଗରବାସୀଙ୍କ ଅପବାଦ ଯେପରି, ସେପରି ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ସ୍ତ୍ରୀର ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱାମୀ; ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ବନ୍ଧୁ; ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ଗୁରୁ।
7.48.18
प्राणैरपि प्रियं तस्माद्भर्तुः कार्यं विशेषतः ।
निरीक्ष्य मा ऽद्य गच्छ त्वमृतुकालातिवर्तिनीम् ॥ ७.४८.१८ ॥
ଅତଏବ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ, ବିଶେଷ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଆଜି ଋତୁକାଳ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ମୋତେ ଦେଖି ଆପଣ ଯାଆନ୍ତୁ।
7.48.19
एवं ब्रुवन्त्यां सीतायां लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य धरणीं व्याहर्तुं न शशाक ह ॥ ७.४८.१९ ॥
ସୀତା ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ ଦୁଃଖିତ ମନ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମସ୍ତକ ନତ କରି ଧରଣୀକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ସେ କିଛି କହି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
7.48.20
प्रदक्षिणं च तां कृत्वा रुदन्नेव महास्वनः ।
ध्यात्वा मुहूर्तं तामाह किं मां वक्ष्यसि शोभने ॥ ७.४८.२० ॥
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, କ୍ଷଣେ ଭାବି ସେ କହିଲେ, "ହେ ଶୋଭନେ, ତୁମେ ମୋତେ କ'ଣ କହିବ?"
7.48.21
दृष्टपूर्वं न ते रूपं पादौ दृष्टौ तवानघे ।
कथमत्र हि पश्यामि रामेण रहितां वने ॥ ७.४८.२१ ॥
"ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷେ, ତୁମର ଏହି ରୂପ ପୂର୍ବେ ଦେଖିନାହିଁ, କେବଳ ତୁମ ପାଦ ଦେଖିଥିଲି। ରାମଙ୍କଠାରୁ ବିଛିନ୍ନ ତୁମକୁ ଏଠି ବନରେ କିପରି ଦେଖୁଛି?"
7.48.22
इत्युक्त्वा तां नमस्कृत्य पुनर्नावमुपारुहत् ।
आरुह्य च पुनर्नावं नाविकं चाभ्यचोदयत् ॥ ७.४८.२२ ॥
ଏପରି କହି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୁଣି ଡଙ୍ଗାରେ ଚଢ଼ିଲେ; ଚଢ଼ି ନାବିକକୁ ଡଙ୍ଗା ଆଗକୁ ଚଳାଇବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ।
7.48.23
स गत्वा चोत्तरं तीरं शोकभारसमन्वितः ।
सम्मूढ इव दुःखेन रथमध्यारुहद्द्रुतम् ॥ ७.४८.२३ ॥
ଶୋକଭାରରେ ଦବିଯାଇ ସେ ଉତ୍ତର କୂଳରେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଦୁଃଖରେ ମୋହିତଙ୍କ ପରି ସେ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
7.48.24
मुहुर्मुहुः परावृत्य दृष्ट्वा सीतामनाथवत् ।
चेष्टन्तीं परतीरस्थां लक्ष्मणः प्रययावथ ॥ ७.४८.२४ ॥
ବାରମ୍ବାର ଫେରି ଅନାଥ ପରି ଓପାରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ତଡ଼ପୁଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗକୁ ଗଲେ।
7.48.25
दूरस्थं रथमालोक्य लक्ष्मणं च मुहूर्मुहुः ।
निरीक्षमाणां तूद्विग्नां सीतां शोकः समाविशत् ॥ ७.४८.२५ ॥
ଦୂରରେ ଥିବା ରଥ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟାକୁଳ ସୀତାଙ୍କୁ ଶୋକ ଆଚ୍ଛନ୍ନ କଲା।
7.48.26
सा दुःखभारावनता यशस्विनी यशोधना नाथमपश्यती सती ।
रुरोद सा बर्हिणनादिते वने महास्वनं दुःखपरायणा सती ॥ ७.४८.२६ ॥
ଦୁଃଖଭାରରେ ନତ, ଯଶସ୍ୱିନୀ, ଯଶ ହିଁ ଯାହାର ଧନ ସେହି ସତୀ, ନିଜ ନାଥଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ମୟୂରର ରବରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ବନରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ; ଦୁଃଖରେ ମଗ୍ନ ସେହି ସତୀ।