वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.48.1
लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा दारुणं जनकात्मजा ।
परं विषादमागम्य वैदेही निपपात ह ॥ ७.४८.१ ॥
लक्ष्मणाचे ते कठोर शब्द ऐकून जनकाची कन्या वैदेही अत्यंत विषादात बुडून खाली कोसळली.
7.48.2
सा मुहूर्तमिवासञ्ज्ञा बाष्पपर्याकुलेक्षणा ।
लक्ष्मणं दीनया वाचा उवाच जनकात्मजा ॥ ७.४८.२ ॥
ती क्षणभर जणू बेशुद्ध झाली; अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी जनकाची कन्या दीन वाणीने लक्ष्मणाला म्हणाली.
7.48.3
मामिकेयं तनुर्नूनं सृष्टा दुःखाय लक्ष्मण ।
धात्रा यस्यास्तथा मे ऽद्य दुःखमूर्तिः प्रदृश्यते ॥ ७.४८.३ ॥
हे लक्ष्मणा, माझे हे शरीर निश्चितच दुःखासाठी निर्माण झाले आहे; आज माझे हे शरीर दुःखाची मूर्ती बनून दिसत आहे.
7.48.4
किं नु पापं कृतं पूर्वं को वा दारैर्वियोजितः ।
या ऽहं शुद्धसमाचारा त्यक्ता नृपतिना सती ॥ ७.४८.४ ॥
पूर्वजन्मी मी कोणते पाप केले, किंवा कोणी मला पतीपासून वेगळे केले? शुद्ध आचरणाची सती असूनही राजाने मला त्यागले आहे.
7.48.5
पुरा ऽहमाश्रमे वासं रामपादानुवर्तिनी ।
अनुरुध्यापि सौमित्रे दुःखे च परिवर्तिनी ॥ ७.४८.५ ॥
पूर्वी मी आश्रमात राहून रामाच्या चरणांचे अनुसरण करीत होते; हे सौमित्रा, आता या दुःखातच मी राहत आहे.
7.48.6
सा कथं ह्याश्रमे सौम्य वत्स्यामि विजनीकृता ।
आख्यास्यामि च कस्याहं दुःखं दुःखपरायणा ॥ ७.४८.६ ॥
हे सौम्या, एकटी केलेली मी आश्रमात कशी राहू? दुःखात बुडालेली मी माझे दुःख कोणाला सांगू?
7.48.7
किं नु वक्ष्यामि मुनिषु कर्म वा सत्कृतं च किम् ।
कस्मिंश्चित् कारणे त्यक्ता राघवेण महात्मना ॥ ७.४८.७ ॥
मुनींना मी काय सांगू? मी कोणते सत्कर्म केले होते, किंवा कोणत्या कारणास्तव महात्मा राघवाने मला त्यागले?
7.48.8
न खल्वद्यैव सौमित्रे जीवितं जाह्नवीजले ।
त्यजेयं राजवंशस्तु भर्तुर्मे परिहास्यते ॥ ७.४८.८ ॥
हे सौमित्रे, मी आजच गंगाजलात प्राण त्यागणार नाही; तसे केल्यास माझ्या पतीचा राजवंश त्यागला जाईल.
7.48.9
यथाज्ञं कुरु सोमित्रे त्यज मां दुःखभागिनीम् ।
निदेशे स्थीयतां राज्ञः शृणु चेदं वचो मम ॥ ७.४८.९ ॥
हे सौमित्रे, आज्ञेप्रमाणे कर; दुःखाची भागीदार असलेल्या मला त्याग. राजाची आज्ञा पाळली जावो; आणि माझे हे शब्दही ऐक.
7.48.10
श्वश्रूणामविशेषेण प्राञ्जलिप्रग्रहेण च ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य चरणौ कुशलं ब्रूहि पार्थिवम् ॥ ७.४८.१० ॥
सर्व सासवांच्या चरणांना भेदभाव न करता हात जोडून मस्तक नमवून वंदन कर; राजाची खुशाली विचार.
7.48.11
शिरसा ऽभिनतो ब्रूयाः सर्वासामेव लक्ष्मण ।
वक्तव्यश्चापि नृपतिर्धर्मेषु सुसमाहितः ॥ ७.४८.११ ॥
हे लक्ष्मणा, मस्तक नमवून सर्वांना हे सांग; धर्मपालनात स्थिर असलेल्या राजालाही सांगावे.
7.48.12
जानासि च यथा शुद्धा सीता तत्त्वेन राघव ।
भक्त्या च परया युक्ता हिता च तव नित्यशः ॥ ७.४८.१२ ॥
हे राघवा, सीता खरोखरच शुद्ध आहे, परम भक्तीने युक्त आहे आणि सदैव तुझे हित इच्छिणारी आहे, हे तू जाणतोस.
7.48.13
अहं त्यक्ता त्वया वीर अयशोभीरुणा जने ।
यच्च ते वचनीयं स्यादपवादसमुत्थितम् ।
मया च परिहर्तव्यं त्वं हि मे परमा गतिः ॥ ७.४८.१३ ॥
हे वीरा, अपकीर्तीच्या भीतीने तू लोकांमध्ये मला त्यागलेस. अपवादामुळे तुला जी निंदा लागू शकते ती मला दूर करायची आहे, कारण तूच माझी परम गती आहेस.
7.48.14
वक्तव्यश्चेति नृपतिर्धमेण सुसमाहितः ।
यथा भ्रातृषु वर्तेथास्तथा पौरेषु नित्यदा ॥ ७.४८.१४ ॥
धर्मात चांगल्या प्रकारे स्थिर असलेल्या राजाला असे सांगावे: जसे तू भावांशी वागतोस, तसेच नेहमी नगरवासीयांशीही वाग.
7.48.15
परमो ह्येष धर्मस्ते तस्मात्कीर्तिरनुत्तमा ॥ ७.४८.१५ ॥
हाच तुझा परम धर्म आहे; म्हणून तुझी कीर्ती अनुपम होईल.
7.48.16
यत्तु पौरजनो राजन्धर्मेण समवाप्नुयात् ।
अहं तु नानुशोचामि स्वशरीरं नरर्षभ ॥ ७.४८.१६ ॥
हे राजा, नगरवासीयांना धर्माने जे मिळायला हवे ते मिळो. परंतु हे नरश्रेष्ठा, मी माझ्या देहासाठी शोक करत नाही.
7.48.17
यथापवादं पौराणां तथैव रघुनन्दन ।
पतिर्हि देवता नार्याः पतिर्बन्धुः पतिर्गुरुः ॥ ७.४८.१७ ॥
नगरवासीयांच्या अपवादाप्रमाणेच, हे रघुनंदना, पतीच स्त्रीचे दैवत आहे; पतीच बंधू आहे; पतीच गुरू आहे.
7.48.18
प्राणैरपि प्रियं तस्माद्भर्तुः कार्यं विशेषतः ।
निरीक्ष्य मा ऽद्य गच्छ त्वमृतुकालातिवर्तिनीम् ॥ ७.४८.१८ ॥
म्हणून पतीला प्रिय असलेले कार्य प्राणांहूनही अधिक, विशेषतः करावे. म्हणून आज ऋतुकाल ओलांडलेल्या मला पाहून तू जा.
7.48.19
एवं ब्रुवन्त्यां सीतायां लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य धरणीं व्याहर्तुं न शशाक ह ॥ ७.४८.१९ ॥
सीता असे बोलत असताना दुःखी मनाच्या लक्ष्मणाने मस्तक लववून धरणीला वंदन केले; त्याला काही बोलता आले नाही.
7.48.20
प्रदक्षिणं च तां कृत्वा रुदन्नेव महास्वनः ।
ध्यात्वा मुहूर्तं तामाह किं मां वक्ष्यसि शोभने ॥ ७.४८.२० ॥
तिला प्रदक्षिणा घालून, मोठ्याने रडत, क्षणभर विचार करून तो म्हणाला, "हे शोभने, तू मला काय सांगशील?"
7.48.21
दृष्टपूर्वं न ते रूपं पादौ दृष्टौ तवानघे ।
कथमत्र हि पश्यामि रामेण रहितां वने ॥ ७.४८.२१ ॥
"हे निर्दोष, तुझे हे रूप यापूर्वी मी पाहिले नव्हते, फक्त तुझे चरण पाहिले होते. रामापासून दूर असलेली तू येथे वनात मला कशी दिसते आहेस?"
7.48.22
इत्युक्त्वा तां नमस्कृत्य पुनर्नावमुपारुहत् ।
आरुह्य च पुनर्नावं नाविकं चाभ्यचोदयत् ॥ ७.४८.२२ ॥
असे बोलून तिला नमस्कार करून लक्ष्मण पुन्हा नावेत चढला; चढल्यावर त्याने नाविकाला नाव पुढे नेण्यास प्रवृत्त केले.
7.48.23
स गत्वा चोत्तरं तीरं शोकभारसमन्वितः ।
सम्मूढ इव दुःखेन रथमध्यारुहद्द्रुतम् ॥ ७.४८.२३ ॥
शोकाच्या भाराने दबलेला तो उत्तर तीरावर पोहोचला; दुःखाने मोहित झाल्यासारखा त्याने तत्काळ रथावर आरोहण केले.
7.48.24
मुहुर्मुहुः परावृत्य दृष्ट्वा सीतामनाथवत् ।
चेष्टन्तीं परतीरस्थां लक्ष्मणः प्रययावथ ॥ ७.४८.२४ ॥
वारंवार मागे वळून, निराधार स्त्रीसारखी पलीकडच्या तीरावर उभी राहून तडफडणारी सीता पाहून मग लक्ष्मण पुढे गेला.
7.48.25
दूरस्थं रथमालोक्य लक्ष्मणं च मुहूर्मुहुः ।
निरीक्षमाणां तूद्विग्नां सीतां शोकः समाविशत् ॥ ७.४८.२५ ॥
दूरवर असलेला रथ आणि लक्ष्मणाकडे वारंवार पाहणाऱ्या व्याकूळ सीतेवर शोक दाटून आला.
7.48.26
सा दुःखभारावनता यशस्विनी यशोधना नाथमपश्यती सती ।
रुरोद सा बर्हिणनादिते वने महास्वनं दुःखपरायणा सती ॥ ७.४८.२६ ॥
दुःखाच्या भाराने वाकलेली, यशस्विनी, यशच धन असलेली ती सती, आपल्या नाथाला न पाहता, मोरांच्या ध्वनींनी दुमदुमलेल्या वनात मोठ्याने रडली; दुःखात बुडालेली ती सती.