વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 7.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.52.1
तत्र तां रजनीमुष्य केशिन्यां रघुनन्दनः ।
प्रभाते पुनरुत्थाय लक्ष्मणः प्रययौ तदा ॥ ७.५२.१ ॥
ત્યાં કેશિની કિનારે તે રાત વિતાવીને, રઘુકુળને આનંદ આપનાર લક્ષ્મણ પ્રભાતે ફરી ઊઠ્યો અને ત્યારે ચાલી નીકળ્યો.
7.52.2
ततो ऽर्धदिवसे प्राप्ते प्रविवेश महारथः ।
अयोध्यां रत्नसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनावृताम् ॥ ७.५२.२ ॥
પછી મધ્યાહ્ને તે મહારથી રત્નોથી ભરેલી, પ્રસન્ન અને સમૃદ્ધ લોકોથી ઘેરાયેલી અયોધ્યામાં પ્રવેશ્યા.
7.52.3
सौमित्रिस्तु परं दैन्यं जगाम सुमहामतिः ।
रामपादौ समासाद्य वक्ष्यामि किमहं गतः ॥ ७.५२.३ ॥
પરંતુ સુમિત્રાનો પુત્ર લક્ષ્મણ, અતિ બુદ્ધિમાન હોવા છતાં, અત્યંત ખિન્ન થયો. રામના ચરણ પાસે પહોંચીને તે વિચારવા લાગ્યો, "હું શું કહીશ, આવીને હું શું કર્યું?"
7.52.4
तस्यैवं चिन्तयानस्य भवनं शशिसन्निभम् ।
रामस्य परमोदारं पुरस्तान्समदृश्यत ॥ ७.५२.४ ॥
આ રીતે વિચારતાં, ચંદ્ર જેવું શોભતું રામનું અત્યંત ઉદાર ભવન તેની સામે દેખાયું.
7.52.5
राज्ञस्तु भवनद्वारि सो ऽवतीर्य रथोत्तमात् ।
अवाङ्मुखो दीनमनाः प्रविवेशानिवारितः ॥ ७.५२.५ ॥
રાજમહેલના દરવાજે તે ઉત્તમ રથમાંથી ઊતર્યો, માથું નીચું રાખીને, દુઃખી મનથી, કોઈ અટકાવ્યા વિના અંદર પ્રવેશ્યો.
7.52.6
स दृष्ट्वा राघवं दीनमासीनं परमासने ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां ददर्शाग्रजमग्रतः ॥ ७.५२.६ ॥
ઉચ્ચ આસન પર દુઃખી થઈને બેઠેલા રાઘવને તેણે જોયા. આંસુથી ભરેલી આંખોએ તેણે સામે પોતાના મોટા ભાઈને જોયા.
7.52.7
जग्राह चरणौ तस्य लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
उवाच दीनया वाचा प्राञ्जलिः सुसमाहितः ॥ ७.५२.७ ॥
દુઃખી મનથી લક્ષ્મણે તેમના ચરણ પકડ્યા; હાથ જોડીને, સંપૂર્ણ એકાગ્રતાથી, દીન વાણીમાં તેમણે કહ્યું.
7.52.8
आर्यस्याज्ञां पुरस्कृत्य विसृज्य जनकात्मजाम् ।
गङ्गातीरे यथोद्दिष्टे वाल्मीकेराश्रमे शुचौ ॥ ७.५२.८ ॥
આર્યની આજ્ઞાને શિરોધાર્ય કરીને, જનકપુત્રીને ગંગાતટે, વાલ્મીકિના પવિત્ર આશ્રમમાં, કહ્યા પ્રમાણે જ છોડી દીધી.
7.52.9
तत्र तां च शुभाचारामाश्रमान्ते यशस्विनीम् ।
पुनरप्यागतो वीर पादमूलमुपासितुम् ॥ ७.५२.९ ॥
ત્યાં, આશ્રમના છેડે, એ શુભાચારિણી અને યશસ્વિનીને છોડીને, હે વીર, ફરી તમારા ચરણોની સેવા કરવા હું પાછો આવ્યો છું.
7.52.10
मा शुचः पुरुषव्याघ्र कालस्य गतिरीदृशी ।
त्वद्विधा न हि शोचन्ति बुद्धिमन्तो मनस्विनः ॥ ७.५२.१० ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, શોક ન કરો; કાળની ગતિ આવી જ હોય છે. તમારા જેવા બુદ્ધિમાન અને મનસ્વી લોકો શોક કરતા નથી.
7.52.11
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥ ७.५२.११ ॥
સર્વ સંચય અંતે ક્ષયમાં સમાપ્ત થાય છે; સર્વ ઊંચાઈઓ અંતે પતનમાં; સર્વ સંયોગો અંતે વિયોગમાં; અને જીવન અંતે મૃત્યુમાં સમાપ્ત થાય છે.
7.52.12
तस्मात्पुत्रेषु दारेषु मित्रेषु च धनेषु च ।
नातिप्रसङ्गः कर्तव्यो विप्रयोगो हि तैर्ध्रुवम् ॥ ७.५२.१२ ॥
તેથી પુત્રો, પત્નીઓ, મિત્રો અને ધનમાં અતિ-આસક્તિ ન રાખવી, કારણ કે તેમનાથી વિયોગ નિશ્ચિત છે.
7.52.13
शक्तस्त्वमात्मना ऽ ऽत्मानं विनेतुं मनसैव हि ।
लोकान्सर्वांश्च काकुत्स्थ किं पुनः शोकमात्मनः ॥ ७.५२.१३ ॥
હે કાકુત્સ્થ, તું પોતાના મનથી જ પોતાને અને સમગ્ર લોકોને નિયંત્રિત કરી શકે છે; તો પછી તારા પોતાના શોકને વશ કરવો કેટલો કઠિન છે?
7.52.14
नेदृशेषु विमुह्यन्ति त्वद्विधाः पुरुषर्षभाः ।
अपवादः स किल ते पुनरेष्यति राघव ॥ ७.५२.१४ ॥
હે રાઘવ, તારા જેવા પુરુષશ્રેષ્ઠો આવી બાબતોથી મોહિત થતા નથી; પણ તે અપવાદ તારી પાસે ફરી આવશે.
7.52.15
यदर्थं मैथिली त्यक्ता अपवादभयान्नृप ।
सो ऽपवादः पुरे राजन्भविष्यति न संशयः ॥ ७.५२.१५ ॥
હે રાજન, જે કારણે અપવાદના ભયથી મૈથિલીનો ત્યાગ કરાયો હતો, તે જ અપવાદ નગરમાં થશે, એમાં સંશય નથી.
7.52.16
स त्वं पुरुषशार्दूल धैर्येण सुसमाहितः ।
त्यजैनां दुर्बलां बुद्धिं सन्तापं मा कुरुष्व ह ॥ ७.५२.१६ ॥
હે પુરુષશાર્દૂલ, તું ધીરજથી સારી રીતે સ્થિર થઈને આ દુર્બળ બુદ્ધિને છોડી દે; સંતાપ ન કર.
7.52.17
एवमुक्तः स काकुत्स्थो लक्ष्मणेन महात्मना ।
उवाच परया प्रीत्या सौमित्रिं मित्रवत्सलः ॥ ७.५२.१७ ॥
મહાત્મા લક્ષ્મણે એમ કહ્યું ત્યારે, મિત્રવત્સલ કાકુત્સ્થે અત્યંત પ્રેમથી સૌમિત્રિને કહ્યું.
7.52.18
एवमेतन्नरश्रेष्ठ यथा वदसि लक्ष्मण ।
परितोषश्च मे वीर मम कार्यानुशासने ॥ ७.५२.१८ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ લક્ષ્મણ, તું કહે છે તેમ જ છે; હે વીર, મારા કર્તવ્યના ઉપદેશથી મને સંતોષ થાય છે.
7.52.19
निवृत्तिश्चागता सौम्य सन्तापश्च निराकृतः ।
भवद्वाक्यैः सुरुचिरैरनुनीतो ऽस्मि लक्ष्मण ॥ ७.५२.१९ ॥
હે સૌમ્ય લક્ષ્મણ, તારા અતિ મનોહર વચનોથી મને શાંતિ મળી છે, મારો સંતાપ દૂર થયો છે; હું સાંત્વન પામ્યો છું.