वाल्मीकि रामायण · सर्ग 7.52
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.52.1
तत्र तां रजनीमुष्य केशिन्यां रघुनन्दनः ।
प्रभाते पुनरुत्थाय लक्ष्मणः प्रययौ तदा ॥ ७.५२.१ ॥
तेथे केशिनीच्या तीरावर ती रात्र घालवून, रघुकुलाला आनंद देणारा लक्ष्मण पहाटे पुन्हा उठला आणि तेव्हा निघाला.
7.52.2
ततो ऽर्धदिवसे प्राप्ते प्रविवेश महारथः ।
अयोध्यां रत्नसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनावृताम् ॥ ७.५२.२ ॥
मग दुपारच्या सुमारास तो महारथी रत्नांनी भरलेल्या, आनंदी आणि समृद्ध लोकांनी वेढलेल्या अयोध्येत प्रवेशला.
7.52.3
सौमित्रिस्तु परं दैन्यं जगाम सुमहामतिः ।
रामपादौ समासाद्य वक्ष्यामि किमहं गतः ॥ ७.५२.३ ॥
पण सुमित्रेचा पुत्र लक्ष्मण, अत्यंत बुद्धिमान असूनही, फार खिन्न झाला. रामाच्या चरणांजवळ पोहोचून तो विचार करू लागला, "मी काय सांगू, येऊन मी काय केले?"
7.52.4
तस्यैवं चिन्तयानस्य भवनं शशिसन्निभम् ।
रामस्य परमोदारं पुरस्तान्समदृश्यत ॥ ७.५२.४ ॥
असा विचार करत असताना, चंद्रासारखे तेजस्वी रामाचे अत्यंत भव्य भवन त्याच्यासमोर दिसू लागले.
7.52.5
राज्ञस्तु भवनद्वारि सो ऽवतीर्य रथोत्तमात् ।
अवाङ्मुखो दीनमनाः प्रविवेशानिवारितः ॥ ७.५२.५ ॥
राजाच्या भवनद्वारी तो उत्तम रथातून खाली उतरला, मान खाली घालून, खिन्न मनाने, कोणीही अडवल्याशिवाय आत शिरला.
7.52.6
स दृष्ट्वा राघवं दीनमासीनं परमासने ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां ददर्शाग्रजमग्रतः ॥ ७.५२.६ ॥
उंच आसनावर दुःखाने बसलेला राघव त्याने पाहिला. अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी त्याने समोर आपल्या थोरल्या भावाला पाहिले.
7.52.7
जग्राह चरणौ तस्य लक्ष्मणो दीनचेतनः ।
उवाच दीनया वाचा प्राञ्जलिः सुसमाहितः ॥ ७.५२.७ ॥
दुःखी मनाने लक्ष्मणाने त्यांचे चरण धरले; हात जोडून, पूर्ण एकाग्रतेने, दीन वाणीत तो म्हणाला.
7.52.8
आर्यस्याज्ञां पुरस्कृत्य विसृज्य जनकात्मजाम् ।
गङ्गातीरे यथोद्दिष्टे वाल्मीकेराश्रमे शुचौ ॥ ७.५२.८ ॥
आर्याची आज्ञा शिरसावंद्य मानून जनकपुत्रीला गंगातीरी, वाल्मीकींच्या पवित्र आश्रमात, सांगितल्याप्रमाणेच सोडून आलो.
7.52.9
तत्र तां च शुभाचारामाश्रमान्ते यशस्विनीम् ।
पुनरप्यागतो वीर पादमूलमुपासितुम् ॥ ७.५२.९ ॥
तेथे, आश्रमाच्या टोकाला, त्या शुभाचारिणी आणि यशस्विनीला ठेवून, हे वीरा, पुन्हा तुमच्या चरणांची सेवा करण्यासाठी मी परत आलो आहे.
7.52.10
मा शुचः पुरुषव्याघ्र कालस्य गतिरीदृशी ।
त्वद्विधा न हि शोचन्ति बुद्धिमन्तो मनस्विनः ॥ ७.५२.१० ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, शोक करू नकोस; काळाची गती अशीच असते. तुझ्यासारखे बुद्धिमान आणि मनस्वी शोक करीत नाहीत.
7.52.11
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥ ७.५२.११ ॥
सर्व संचय अखेर क्षयात संपतात; सर्व उंची अखेर पतनात संपतात; सर्व संयोग अखेर वियोगात संपतात; आणि जीवन अखेर मृत्यूत संपते.
7.52.12
तस्मात्पुत्रेषु दारेषु मित्रेषु च धनेषु च ।
नातिप्रसङ्गः कर्तव्यो विप्रयोगो हि तैर्ध्रुवम् ॥ ७.५२.१२ ॥
म्हणून पुत्र, पत्नी, मित्र आणि धन यांच्यावर अति-आसक्ती ठेवू नये, कारण त्यांपासून वियोग निश्चित आहे.
7.52.13
शक्तस्त्वमात्मना ऽ ऽत्मानं विनेतुं मनसैव हि ।
लोकान्सर्वांश्च काकुत्स्थ किं पुनः शोकमात्मनः ॥ ७.५२.१३ ॥
हे काकुत्स्था, तू आपल्या मनानेच स्वतःला आणि सर्व लोकांना आवरण्यास समर्थ आहेस; मग स्वतःचा शोक आवरणे किती कठीण आहे?
7.52.14
नेदृशेषु विमुह्यन्ति त्वद्विधाः पुरुषर्षभाः ।
अपवादः स किल ते पुनरेष्यति राघव ॥ ७.५२.१४ ॥
हे राघवा, तुझ्यासारखे पुरुषश्रेष्ठ अशा गोष्टींनी मोहित होत नाहीत; परंतु ती निंदा तुझ्याकडे पुन्हा येईल.
7.52.15
यदर्थं मैथिली त्यक्ता अपवादभयान्नृप ।
सो ऽपवादः पुरे राजन्भविष्यति न संशयः ॥ ७.५२.१५ ॥
हे राजा, ज्या कारणास्तव अपवादाच्या भयाने मैथिलीचा त्याग केला गेला, तोच अपवाद नगरात उद्भवेल; यात संशय नाही.
7.52.16
स त्वं पुरुषशार्दूल धैर्येण सुसमाहितः ।
त्यजैनां दुर्बलां बुद्धिं सन्तापं मा कुरुष्व ह ॥ ७.५२.१६ ॥
हे पुरुषशार्दूला, तू धैर्याने चांगला स्थिर होऊन ही दुर्बल बुद्धी सोड; संताप करू नकोस.
7.52.17
एवमुक्तः स काकुत्स्थो लक्ष्मणेन महात्मना ।
उवाच परया प्रीत्या सौमित्रिं मित्रवत्सलः ॥ ७.५२.१७ ॥
महात्मा लक्ष्मणाने असे सांगितल्यावर, मित्रांवर प्रेम करणारे काकुत्स्थ (राम) अत्यंत प्रेमाने सौमित्रीला म्हणाले.
7.52.18
एवमेतन्नरश्रेष्ठ यथा वदसि लक्ष्मण ।
परितोषश्च मे वीर मम कार्यानुशासने ॥ ७.५२.१८ ॥
हे नरश्रेष्ठ लक्ष्मणा, तू म्हणतोस तसेच हे आहे; हे वीरा, माझ्या कर्तव्याच्या उपदेशाने मला समाधान वाटते.
7.52.19
निवृत्तिश्चागता सौम्य सन्तापश्च निराकृतः ।
भवद्वाक्यैः सुरुचिरैरनुनीतो ऽस्मि लक्ष्मण ॥ ७.५२.१९ ॥
हे सौम्य लक्ष्मणा, तुझ्या अत्यंत मनोहर शब्दांनी मला शांती लाभली आहे, माझा संताप दूर झाला आहे; मला समाधान मिळाले आहे.